Bilimsel yayınlar yönünden Türkiye’nin dünyadaki yeri nedir?

Dünyadaki bilimsel araştırmalardan çıkarılan yayınların neresindeyiz dediğimizde; somut veriler üzerinden maalesef yerimizin 2005 yılından bu yana çok değişmediği görülüyor.

Bilimsel yayınlar yönünden Türkiye'nin dünyadaki yeri nedir?
Bilimsel yayınlar yönünden Türkiye’nin dünyadaki yeri nedir?

Scientific Journal Rankings (SJR) verilerine göre Türkiye, dünya sıralamasında 18-20. sıra aralığında bulunuyor. Bu arada dünyada her gün, hakemli dergilerde 6.800 makale yayımlanıyor. Türkiye adresli yayınların sayısı göreceli olarak artıyor ancak dünya devletleri arasındaki oranı ve yeri çok az ilerliyor.

Türkiye 1996 yılında 27. sıradan 20 yıllık aradan sonra 2016 yılında 17. Sıraya, 2017 yılında ise 19. sırada ve ortalama üzerinden de 20. sırada yer aldı.

İran ise aynı dönemde 53. sıradan 16. sıraya ve ortalamada ise 22. sıraya yükseldi.

Güney Kore ise bu süre zarfında 20. sıralardan 12-13 bandına ilerledi.

Yüzak (2018, HBT sayı 110, 4 Mayıs 2018) tarafından yayınlana “Dünyada Bilim Nerede” başlıklı raporda 2006-2016 yılları arasında dünya bilimsel ve Mühendislik alanlarındaki makalelerdeki, değişimlerde İran’ın 15 sırada ve Türkiye’nin 16. sıralamada yer aldığı görülmektedir. Beklenildiği gibi İran daha çok mühendislik alanlarında son yıllarda önemli çalışmalar yamaya yönelmiştir. Ayrıca yurt dışına giden öğrencilerinde çoğunlukla mühendislik ve tıp okuduğunu uzun zamandır gözlemekteyiz.

Tablo 1. Türkiye, İran ve Güney Kore’nin 1996 -2017 yılları arasındaki bilimsel makale üretiminde Dünya sıralamasındaki yerleri:

YıllarTürkiyeİranG. Kore
1996275320
2000254815
2005203413
2010182112
2013191812
2016171612
2017191613
1996-2016202212

Tablo 1’da da görüldüğü üzere Göstergeler İran’ın son yıllarda yaptığı ataklar ile belirli alanlarda önemli gelişme kaydederek Türkiye’nin Önüne geçmiştir. İran’ın geçirdiği 1979 devrimi ve onu izleyen yıllarda Irak ile yaşadığı savaş koşulları dikkatle alındığında son yılarda toparlandığı görülüyor. Burada İran bizi neden geçti değil tamamen ülkemizdeki bilimsel gelişmelerin durumunu belirlemek ve bizim ile benzer ekonomilere sahip ülkeler ile kıyaslamak için bu örnek verilmiştir.

Tablo 2. Türkiye, İran ve Güney Kore’nin 2017 yıl verileri üzerinden temel bilimler ve sağlık alanında dünya sıralamasındaki yerleri:

Bilim AlanlarıAlt Bilim AlanlarTürkiyeİranG. Kore
Temel BilimlerFizik-Astronomi211310
Kimya20119
Biyokimya, Genetik ve Moleküler Biyoloji231710
Matematik181625
UygulamalıTarım ve biyoloji bilimleri282014
BilimlerTarım ve Bitki Bilimi191115
Hayvan yetiştiriciliği161317
Veterinerlik141615
Tıp161713
Mühendislik BilimiMühendislik19127
Bilgisayar Bilimleri20189
Materyal Bilimi19117
Kimya Mühendisliği1985
Enerji22128
Yer Bilimleri (jeoloji)181625
Çevre Bilimi231713
Disiplinler Arası BilimDisiplerarası bilim36296
Nörobilim211914
Sosyal BilimlerSosyal Bilimler193215
Ekonomi-Ekonometri ve Finans253513
Sanat ve İnsan Bilimler,253623
Genelde Bütün Alanlarda191613

Tablo 2’de her üç ülkenin belirli bilim disiplinleri içindeki yerlerinin dünyadaki yeri karşılatıldığında ise İran ve G. Kore’nin Türkiye’nin önünde olduğu görülüyor.

2017 yılı verilerine göre Tablo 2’de de görüldüğü gibi Türkiye temel bilimler, tarım ve yer bilimlerinde 20. sıranın üzerinde yer alıyordu ve bir tek veterinerlik alanında 14. sırada ve Tıp alanında da 16 sırada yer almaktadır. Genel olarak 19. sırada yer almaktayız. Temel bilimlerde, G. Kore dünyadaki ilk 10 ülke arasında yer alırken,  İran ilk 11-17 ülke sıralamasında ve Türkiye ise ilk 18-23 ülke sıralamasında yer almaktadır.

Bilimsel yayınlar yönünden Türkiye'nin dünyadaki yeri4

Uygulamalı bilimler olan tarım, veterinerlik ve tıp bilimlerinde Tıp biliminde Iranın önünde ancak diğer alanlarda İran ve G. Kore ile benzer sıralamalarda yer almaktadırlar. Mühendislik alanlarında G Kore açık ara önde ve İran Türkiye’nin çok önünde yer almaktadır. Özellikle kimya mühendisliği ve malzeme bilimi ki günümüzün en çok çalışılan alanlarda Türkiye G. Kore ve İran’ın çok gerisinde yer almaktadır. Disiplinler arası bilimsel çalışmalarda Türkiye İran’ın gerisinde yer almaktadır.

Sosyal Bilimlerde ise G. Kore Türkiye’den önce ancak İran Türkiye’nin en çok gerisinde yer almaktadır.

SJR verilerinde Türkiye G. Kore ve İran ile bilimsel yayınlar yönünden kıyaslandığında Türkiye G Kore’nin ve İran’ın gerisinde kaldığı görülmektedir. Türkiye tıp alanındaki yayınlarda yıllar itibarı ile artış gösterdiği görülüyor. Temel bilimler, mühendislik ve tarım biliminde halen bir yerimiz var ancak bazı alanlarda çok gerilerde izlemekteyiz.

Son yıllarda en azında kendi çalışma alanım olan tarım bilimlerinde çok sayıda İranlı öğrencinin yurt dışında çok iyi doktoralar yaptığını ve yayınlar çıkardığını okuyoruz. Türkiye gelen İranlı öğrencilerin farkındalıkları, sorumluluk bilinci ve çalışma disiplini de gözlerden kaçmıyor. Ayrıca mühendislik ve teknoloji alanında da önemli araştırmalar yaptığını biliyoruz. Güney Kore çok istikrarlı bir şekilde kendi yerini korumakla birlikte bilimsel makalelere yapılan atıflarda da önemli bir yerde duruyor.

Türkiye’nin 1990’lı yıların başından itibaren ciddi bir yayın üretimine geçtiği ve 2010 yılına kadar yüksek bir eğim ile artış sağladığı ancak daha sonraları bu artışın düştüğü görülüyor.

Bir diğer sorunda atıf almayan yayınlarımızın sayısında yılar içinde artma göstermesidir. Tablo 3 ve JSR verilerine göre Türkiye’deki bilimsel makalelerin kalitelerinde geriye doğu bir gidişatı gösteriyor. Bir diğer ifade ile 1996 yılında yapılan 5650 yayından 194 tanesi hiç atıf almaz iken 2016 yılında yapılmış olan 44173 yayından 3916 yayın atıf almamış. Oransal olarak da yayınların atıf almama durumu yılar itibarı ile artma eğilimi göstermektedir. 1996 yılında yapılan yayınların % 3.4 atıf almaz iken, 2016 yılında yapılan yayınların % 9 hiç atıf almamış görülüyor.

Bilimsel yayınlar yönünden Türkiye'nin dünyadaki yeri4

Bu durum Türkiye’deki yayınların kalitesi ve yayınların dünya araştırıcıları tarafından dikkate alına bilirliği bakımından üzerinde çalışılması gereken bir konudur. Türkiye 1996 yılından 2016 yılına kadarki sürede her ne kadar bilimsel makale sayılarını artırmış olsa da makalelere yapılan atıfların sayısında ciddi bir düşüş görülmektedir. 1996 yılında yayın başına ortalama 12.4 atıf alırken 2016 yılında 0.64 atıf alınmıştır. Yayın başına azalma 2010 yılından sonra ciddi düşüşe gerçekleşmiş ve 2016 yılı verileri ile neredeyse Türkiye adresli yayınlara atıf yapılmamıştır. Bu durumun zaman içerisinde değişeceği beklenebilir ancak yine de kaliteli yayınlar kısa sürede atıf alabilmektedirler.

Tablo 3. Türkiye’de 1996-2016 yılları arasında yayınlana bilimsel makaleler, makalelere yapılan atıflar ve makale başına yapılan atıflar.

 

 

Yıllar

Dünyadaki SıralamaYıllık yayın sayısıAtıf yapılan yayın sayılarıAtıf yapılmayan yayın sayıları ve yüzdelerAtıflarKendi yayınlarına yapılan atıflarYayın başına atıf
19962756505456194 (%3,4)698531887512,36
20002580447608436 (%5.4)1429633379817,77
20052020576195511025 (%5.0)3257877233215,83
20101832837310271810 (%5.6)291837711488,89
20131939605364133192 (%8.1)195895499534,95
20161744173402573916 (%8.9)2806973120,64
1996-20162048536645356531801(%6.7)441466210393239,1

Tablo 4’de 1996-2016 yılları arasındaki 20 yıllık dönemin Türkiye’nin de içinde bulunduğu dünyada en çok yayın yapan ilk 32 ülkelerin yayın sayıları atıfları ve atıf başına düşen yayınları araştırıldı.

Dünyadaki toplam yayın sayıları üzerinden ortalama olarak Türkiye’nin yeri 20 sırada ve İran 22 sırada ve G. Kore 12 sırada, yer almaktadır. Son on yılda G. Kore dünyadaki yerini korurken, Türkiye ve İran iki basamak gerilemiş görülüyorlar. Bu arada gelişmiş ülkelerin yerlerini korudukları ancak İran gibi ülkelerin büyük sıçramalar yaptıkları görülüyor.

2016 yılı verileri itibarı ile ABD açık ara önde bunu Çin, İngiltere, Almanya ve Japonya izlemektedir. Avrupa’nın gelişmiş ve düşük nüfuslu ülkelerinin bilimsel yayın sayıları Türkiye kıyasla sayıca az, ancak makalelerin almış olduğu atıf durumu ve H indeksleri çok yüksek olduğu görülüyor. Tablo 4’de görüleceği gibi Rusya ve İran’ın ardından en düşük yayın başına atıf alan yayınlar ülkemizde yapılmaktadır. Rusya bilim ve teknoloji alanında ileri olmasına rağmen bilimsel makale üretimi bakımından 13 sırada yer almaktadır. Muhtemeldir ki bazı yayınları kendi dillerinde yapmaktalar.

Dünyanın diğer ülkelerinde yapılan yayın sayıları Türkiye’den yayınlanan makale sayılarından daha düşükte olsa, alına atıf sayıları ve H indeksleri daha yüksek görülmektedir.

Tablo 4. 1996-2017 yılları arasında değişik ülkelerin toplam bilimsel makale sayıları, atıf sayıları yayın başına ortalama atıf sayışları.

Sıra ÜlkeYayınAtıf alacak yayınlarAtıf sayılarıKendine atıfYayın başına atıfH indeksi
1ABD11036243987566226761286812208783724,252077
2Çin5133924505257939244368218315147,64712
3UK31508742705067688031941575504621,841281
4Almanya27901692590028548347601354816919,651131
5Japonya25394412437565390499631040774415,38920
6Fransa1967157183763937865266808527319,251023
7Kanada1594391144661934945308621638321,921033
8İtalya1583746145121428548485659730018,03898
9Hindistan147219213792171263786643296748,58521
10İspanya1256556115672420661273470536816,44775
11Avustralya1226552109383323347703486681219,04848
12Güney Kore100404297336012299582250149912,25576
13Rusya956025936928675871521445687,07503
14Hollanda88613580650922670416348303125,58893
15Brezilya8345267943718714980288700610,44489
16İsviçre65007959845517229374220807326,5866
17Tavan6144875938527746794153053812,61437
18İsveç60023355734414593911213686324,31778
19Polonya580205558878576335914654119,93479
20Türkiye531899496582504845611642279,49368
21Belçika48593744855710725773141874222,07702
22İran448079434656336997912325637,52257
23Avusturya3554183262978873574120643624,97662
24Danimarka354524326433699806689266419,74577
25İsrail3463723197377806952100471022,54624
26Finlandiya305791286738671745298322921,97571
27Yunanistan292956282474316366870458410,8396
28Çekoslovakya290718266402451210567729015,52434
29Meksika284868269516326182164543611,45378
30Norveç281530254884561719983587919,95526
31Polonya270634251622383260370053214,16416
32Singapur265452246176478687755708318,03492

 

Sonuç olarak günümüzde gelişmişliğin temel dayanağı bilim ve teknolojini üretimine dayanmaktadır.

Bilim ve teknoloji üreten ülkelerin başarısı da eğim-bilime, yaratıcı teknolojiye verdikleri önem ve bu iş için harcana paraya dayanmaktadır. Kore’nin GSMH içinde bilim ve AR-Ge’ye harcadığı bütçe %3’ün üzerinde. İran bu konuda son yıllarda ciddi kaynak ayırmaktadır. Türkiye son 15 yılda  % 1’in altında bir GSMH bütçesi araştırmaya destek sağlamaktadır. Doğal olarak bilimsel araştırmaya ayrılan bütçeler ve önemle bilimsel yayın sayıları ve kalitesi arasında da göreceli bir ilişki bulunmaktadır.

Bilimsel yayınlar yönünden Türkiye'nin dünyadaki yeri4

Bu bağlamda son yıllarda Türkiye adresli bilimsel makale sayılarının artığı ancak kalitenin ise hızla düştüğü görülmektedir. Aslında konunun YÖK ve Üniversiteler bazında bütün olarak ele alınmasında yarar var. Son 20 yıllık genel bir değerlendirme yapıldığında Türkiye üniversitelerinde bilim yapma potansiyeli akademisyen başına yapılan yayın sayıları, alanlara göre yayınların dağılımı ve bunların ülkemiz bilimine ve üniversitelerine katkılarının sorgulanır nitelikte olduğu anlaşılıyor. Özellikle 2010 yılı sonrası yayınlanan bilimsel makalelerin niteliği ve uluslararası düzeyde kabul görme durumu gittikçe azalma eğilimindedir.

Mevcut göstergeler sayısal olarak büyüdüğümüzü, ancak kalite olarak gerilediğimizi göstermektedir. Bu veriler ışığında bilim ve yayın politikamızın yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.  Ayrıca son üç yıldır uygulanan akademik performansın da önümüzdeki yıllarda Türkiye adresli yayınların daha düşük etki faktörlü derilerde daha düşük atıf alma durumu ile karşı karşıya kalacağı endişesi oluşmaya başladı. Performans kriterlerini yerine getirmek için son yıllarda artan uluslararası ancak yerelde düzenlenen kongreler ve buralarda sunulan verilerin daha düşük etki faktörüne sahip dergilerde yayın yapılması girişimleri Türkiye kökenli bilimsel yayınların netliğine ciddi zarar vereceğe benziyor.

TÜBİTAK’ın son bilimsel projesi: Tillo Evliyalarının Kerametleri