Tarımda kullanılan ölümcül tehlike: 41 pestisit etken maddesi

Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın üniversitelerden görüş istediği, tarımda kullanılan 41 pestisit etken maddesinin yol açtığı zararları açıkladı.

Tarımda kullanılan ölümcül tehlike: 41 pestisit etken maddesi
Tarımda kullanılan ölümcül tehlike: 41 pestisit etken maddesi

Tarımda kullanılan ölümcül tehlike: 41 pestisit etken maddesi!

Tarım ve Orman Bakanlığı üniversitelere gönderdiği bir yazı ile ülkemiz tarımında kullanılan 41 adet pestisit etken maddesinin kullanımdan kaldırılmasının gerekip gerekmediği hakkında görüş istedi.

Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği ve Avrupa Pestisit Eylem Ağı tarafından yürütülmekte olan Zehirsiz Sofralar Projesi kapsamında bir araya gelen 100’ü aşkın sivil kuruluş ve inisiyatifin oluşturduğu Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı, Kasım 2019’da Zehirsiz Kampanya’yı başlatmış; pestisitlerin zararlarına dikkat çekerek, Türkiye’de kademeli olarak azaltılarak yasaklanmasını ve doğa dostu üretim yapan çiftçilerin kullandığı yöntemlerinin yaygınlaştırılmasını talep etmişti.

Avrupa Birliği tarafından Sivil Toplum Diyaloğu Programı kapsamında desteklenen proje kapsamında oluşturulan Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı, bakanlığın üniversitelere gönderdiği listede yer alan pestisitlerin insan, doğal hayattaki diğer canlıların sağlığı ve çevresel toksisite açısından ne gibi zararlara yol açtığını araştırdı. Proje danışmanlarından Dr. Bülent Şık’ın, Ağ adına yaptığı araştırma, 41 etken maddenin hem insan hem de diğer canlılar için ölümcül tehlikeler barındırdığını ortaya koyuyor.

41 Pestisit etken maddesi için yapılan araştırmada öne çıkan sonuçlar

  • 8 Etken madde ölümcül: Bakanlığın listesindeki 41 etken maddeden 8’i solunduğunda ölümcül etki gösteriyor.
  • 12 Madde kanser tehlikesi taşıyor: 41 pestisit etken maddesinin 7’si muhtemel, 5’i olası karsinojenik. Karsinojenik maddeler solunduğunda, ağız yoluyla alındığında veya deriye nüfuz ettiğinde kanser oluşumuna neden olabiliyor.
  • 19 Madde çocuklar için çok tehlikeli: 5’i şüpheli olmak üzere, 19 etken madde hormonal sistem bozucu özellik taşıyor. İnsan ve hayvan bedeninin birçok işlevini hormon sistemi düzenlediği için, hormonal sistem bozucu pestisitler vücudu pek çok açıdan etkiliyor. Bu etkilerden bazıları: Hormonla ilişkili kanser türleri (prostat, testis, meme), metabolizma bozuklukları (obezite, diyabet), üreme fonksiyonu bozuklukları (doğurganlığın azalması, çocuklarda cinsiyet gelişim bozukluğu, örneğin erken ergenlik), kalp ve damar hastalıkları, zihin ve davranış bozuklukları. Hormonal sistem bozucu pestisitler, özellikle çocuklar ve anne karnındaki bebekler için daha tehlikeli.
  • 13 Madde beyne zarar veriyor: 4’ü şüpheli olmak üzere, 13 etken madde nörolojik gelişime zarar veren özellikte. Hiperaktivite, davranış bozuklukları, düşük IQ, yol açtığı zararlardan bazıları.
  • 26 Madde üreme sistemini bozuyor: 9’u şüpheli olmak üzere, 26 etken madde üreme sistemi için zararlı niteliğe sahip. Bunlar, üreme sistemine toksik etkiler gösteren, üreme fonksiyon ve kapasitesini azaltan, doğurganlığa veya doğmamış çocuğa zarar verebilen maddelerdir.
  • Çiftçiler tehlikede: 13 etken madde çiftçiler ve tarım işçileri için çok zararlı.
  • Ekosisteme zarar veriyor: 10 etken madde arılar, 10 etken madde faydalı böcekler, 3 etken madde kuşlar, 10 etken madde suda yaşayan canlılar, 1 etken madde su yosunları için çok zehirli.
  • Biyolojik birikim ve kalıcı kirlilik: 3 Etken madde biyolojik birikim yapıyor ve5 etken madde ise uzun süre çevrede kalarak zehirli etkisini koruyabiliyor.

Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı’nın önerisi

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın listesinde yer alan pestisit etken maddelerinin yasaklanmasına yönelik tartışmalar uzun zamandan beri sürüyor.

Aşağıdaki tablolarda da görülebileceği gibi bu etken maddelerin insan sağlığına ve doğal yaşama çeşitli zararları bulunuyor. Ayrıca Bakanlığın listesinde yer alan 41 adet pestisitten dokuzu (Glyphosate, Beta-Cyfluthrin, Cyfluthrin, Formetanate, Malathion, Tefluthrin, Zeta-Cypermethrin, Fenamiphos ve Zinc Phosphide) haricinde diğer 32 adet pestisitin Avrupa Birliği’nde kullanımına onay verilmiyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Avrupa Birliği’nde onay verilmeyen bu pestisitlerin ülkemiz tarımında neden kullanıldığına bir açıklama getirmesi gerekiyor.

Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı kamuoyunu söz konusu dokuz adet pestisitin de yasaklanmasını içeren kampanyayı imzalamaya, paylaşmaya, desteklemeye çağırıyor. Yürütülen kampanya ile ilgili bilgilere şu linkten ulaşılabilir: Change.org/ZehirsizSofralar

Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı, insan sağlığına ve doğal hayata daha fazla zarar vermemek için Bakanlığın üniversitelerden görüş istediği 41 adet pestisit etken maddesinin kullanımının yasaklanarak topraklarımızın, suyumuzun ve tüm canlıların gıdasının zehirlerden temizlenmesini talep ediyor.

Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli ile Gıda ve Kontrol Genel Müdür Vekili Harun Seçkin’den randevu isteyen Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı, aşağıdaki kampanya taleplerini bu görüşmede yetkililere iletecek.

Muhtemelen kanserojen 13 pestisit etken madde acilen yasaklansın!

1- Dünya Sağlık Örgütü tarafından “son derece tehlikeli”, “yüksek seviyede tehlikeli” ve “muhtemel kanserojen” olarak belirlenen ve tarımda kullanılan 13 etken madde (Difenacoum, ethoprophos, cyfluthrin, beta-cyfluthrin, zeta-cypermethrin, fenamiphos, formetanate X formetanate hydrochloride, methiocarb, methomyl, tefluthrin, zinc phosphide, glyphosate, malathion) öncelikle ve acilen yasaklansın.

2- Pestisitlerin tamamının 2030 yılına kadar yasaklanması, doğa dostu, zehirsiz yöntemlerle tarımsal üretim yapılması için Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından gerekli adımlar atılsın; doğa dostu tarım yöntemleri ve bu yöntemlerle tarım yapan küçük üreticiler desteklensin; üreticileri doğa dostu, zehirsiz yöntemler kullanmaya teşvik edecek politikalar uygulansın.

3- Türkiye’de tarım ve gıda ürünlerinde kullanılan pestisitlerle ilgili denetimler artırılsın, elde edilen denetim sonuçlarıyla ilgili şeffaflık sağlansın.

Tehlike Sınıflandırmaları

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) zehirli kimyasal maddeleri yol açtıkları sağlık zararlarını dikkate alarak bir sınıflandırmaya tabi tutmuştur. Kimyasal maddelerin sağlık üzerinde olumsuz etkiler gösterdikleri dozlar birbirinden farklıdır. Bazı kimyasal maddeler çok az miktarlarda alındıklarında bile ölümcül olabilmektedirler.

WHO, çok az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında veya deri yoluyla emildiğinde ölüme veya insanda akut veya kronik hasarlara neden olan kimyasal maddeleri “Son Derece Tehlikeli (Extremely Hazardous)” olarak nitelemektedir.

Son derece tehlikeli kimyasallar Dünya Sağlık Örgütü’nce “Sınıf 1a” başlığı altında (WHO1a) toplanmıştır. Son derece tehlikeli kimyasal maddelerden sonra sağlık açısından önem arz eden diğer grup “çok tehlikeli ya da yüksek düzeyde tehlikeli (Highly hazardous)” olarak nitelenmektedir. Çok tehlikeli olarak nitelenen bu tip kimyasallar “1b sınıfı” altında (WHO1b) toplanmıştır.

Aşağıda Tablo 1’de metin içinde ve tablolarda geçen bazı kısaltmalar, terimler ve tanımlamalara açıklık getirilmiştir.

1. Tablolarda Yer Alan Kısaltmalar, Terimler ve Tanımlar İçin Açıklamalar

Akut Toksisite İle İlgili Olanlar
WHO IaDünya Sağlık Örgütüne göre son derece tehlikeli kimyasal madde (Sınıf 1a)
WHO IbDünya Sağlık Örgütüne göre çok tehlikeli kimyasal madde (Sınıf 1b)
H330Küresel Uyum Sistemi’nin (GHS) tehlike sınıflandırmasına göre solunduğunda ölümcül etki gösteren madde

Kronik-Uzun Dönemli Toksisite İle İlgili Olanlar

EPA KarsinojenikAmerikan Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) göre insanlarda karsinojenik etkili madde. Karsinojenik maddeler solunduğunda, ağız yoluyla alındığında veya deriye nüfuz ettiğinde kanser oluşumuna neden olur.
IARC KarsinojenikUluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’na (IARC) göre insanlarda karsinojenik etkili madde. Karsinojenik maddeler solunduğunda, ağız yoluyla alındığında veya deriye nüfuz ettiğinde kanser oluşumuna neden olur.
Üreme Sistemi İçin ZararlıÜreme sistemine toksik etkiler gösteren, üreme fonksiyon ve kapasitesini azaltan, doğurganlığa veya doğmamış çocuğa zarar verebilen maddelerdir.
Hormonal Sistem BozucuSolunduğunda, ağız yoluyla alındığında veya deriye nüfuz ettiğinde hormonal sistemin işleyişinde bozulmalar meydana getiren maddelerdir.
 

Çevresel Toksisite İle İlgili Olanlar

Biyolojik BirikimSoluma, ağız ya da deri yoluyla vücuda alınan bir kimyasal maddenin o canlının bedeninde birikim yapması durumudur.
Çevrede uzun süre zehirli etkisini korur

(Suda, toprakta veya çamur tabakasında uzun süre kalıcı)

Bir kimyasal madde bir ortama bulaştığında belli bir miktardadır ancak zamanla miktarı azalır. Kimyasal maddenin başlangıçtaki miktarının yarıya düşmesi için geçen süre yarı ömür olarak nitelenir. Deniz suyundaki ya da tatlı sudaki yarı ömrü 60 günden fazla olan; toprakta ve çamur tabakalarındaki yarı ömrü ise 180 günden fazla olan kimyasal maddeler “uzun süre kalıcı” olarak nitelenir. Toksik bir karaktere sahip bir kimyasal maddenin uzun süre kalıcı olması, çevrede uzun süre zehirli etkisini koruması dolayısıyla canlı yaşama verdiği zararın da uzun olması anlamına gelir.
Su Canlılarına ZehirliSuda yaşayan canlılar üzerinde zehirli etkiler gösteren maddeler, sucul canlılara zehirli madde olarak nitelenir.
Arılara Çok ZehirliArılara zehirli etkiler gösteren maddeler. Bu tip zehirli maddelerin sadece arılara değil genel olarak uçucu böcek türlerine zarar verdiği bilinmelidir.

 

Değerlendirme Sonuçları

Bakanlığın görüş istediği 41 adet pestisitin zararlarına ait bilgiler aşağıdaki tablolarda sunuluyor. Tablolarda yer alan şüpheli ifadesi, kesin bir değerlendirme yapmak için henüz yeterli kanıt yok anlamına geliyor.

Tablo 2. Yasaklanması İçin Görüş Sorulan Pestisitlerin Yol Açtığı Zararlar

 PestisitZararlarıKaynak
01BifenthrinOlası karsinojenik (EPA Grup C)

Hormonal Sistem Bozucu

Arılar için çok zehirli

Su canlılarına zehirli

Faydalı böceklere çok zehirli

Biyolojik birikim yapar

Çevrede uzun süre zehirli etkisini korur

EPA

PAN3

PAN, Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

02FenbutatinoxideÜreme Sistemi İçin Zararlı

Şüpheli hormonal sistem bozucu

Solunduğunda ölümcül etkili (H330)

Çevrede uzun süre zehirli etkisini korur

Su canlılarına zehirli

IUPAC, PAN7

PAN7, IUPAC

PAN

PAN

PAN

03DimethoateOlası karsinojenik (EPA Grup C)

Hormonal sistem bozucu

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Arılar için çok zehirli

Faydalı böceklere çok zehirli

EPA

PAN3

Greenpeace

PAN, Greenpeace

Greenpeace

04CyclanilideÜreme sistemi için zararlı

Nörolojik gelişime zarar verici

IUPAC

IUPAC

05ChlorothalonilMuhtemel karsinojenik (EPA Grup B)

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Hormonal sistem bozucu

PAN, EPA, Greenpeace

Greenpeace

PAN3

06FenamidoneŞüpheli üreme sağlığı bozucuIUPAC
07FenpropimorphÇiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlıGreenpeace
08FlusilazoleÜreme sistemi için zararlıPAN
09Polyoxin AlAntibiyotik direnç gelişimine yol açabilirÇeşitli akademik yayınlar
10TriadimenolOlası karsinojenik (EPA Grup C)

Üreme sistemi için zararlı

Hormonal sistem bozucu

EPA

PAN, Greenpeace, IUPAC

PAN3, IUPAC

 

Tablo 3. Yasaklanması İçin Görüş Sorulan Pestisitlerin Yol Açtığı Zararlar

 PestisitZararlarıKaynak
11AminotriazoleÜreme sistemi için zararlı

Hormonal sistem bozucu

IUPAC

PAN3

12ChloridazonŞüpheli üreme sağlığı bozucu

Şüpheli hormonal gelişim bozucu

IUPAC

IUPAC

13ChlorprophamŞüpheli üreme sağlığı bozucu

Şüpheli nörolojik gelişim bozucu

Faydalı böceklere çok zehirli

Çevrede uzun süre zehirli etkisini korur

IUPAC

IUPAC

Greenpeace

Greenpeace

14DesmediphamÜreme sağlığı bozucu

Şüpheli hormonal gelişim bozucu

Şüpheli nörolojik gelişim bozucu

IUPAC

IUPAC

IUPAC

15Diquat (dibromide)Solunduğunda ölümcül etkili (H330)

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

PAN

Greenpeace

16EthoxysulfuronŞüpheli üreme sağlığı bozucuIUPAC
17Glufosinate (ammonium)Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Üreme sistemi için zararlı

Nörolojik gelişime zarar verici

Greenpeace

Greenpeace, PAN

IUPAC

18GlyphosateMuhtemel karsinojenik

Hormonal sistem bozucu

IARC

PAN3

19IoxonilHormonal sistem bozucuPAN3
20LinuronOlası karsinojenik (EPA Grup C)

Üreme sistemi için zararlı

Hormonal sistem bozucu

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

EPA

PAN, Greenpeace

PAN3, Greenpeace

Greenpeace

21MolinateŞüpheli hormonal sistem bozucu

Üreme sistemi için zararlı

Nörolojik gelişime zarar verici

PAN7, IUPAC

PAN7, IUPAC

IUPAC

22OrthosulfamuronŞüpheli üreme sağlığı bozucu

Şüpheli nörolojik gelişim bozucu

PAN, IUPAC

PAN, IUPAC

 

Tablo 4. Yasaklanması İçin Görüş Sorulan Pestisitlerin Yol Açtığı Zararlar

 PestisitZararlarıKaynak
23OxadiazonMuhtemel karsinojenik (Grup B)

Üreme sistemi için zararlı

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Alglere çok zararlı

Çevrede uzun süre zehirli etkisini korur

EPA, PAN, Greenpeace

IUPAC

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

24PyroxasulfoneMuhtemel karsinojenikPAN7, IUPAC
25TepraloxydimHormonal sistem bozucu

Üreme sistemi için zararlı

PAN3

IUPAC

26TralkoxydimÇiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Hormonal sistem bozucu

Çevrede uzun süre zehirli etkisini korur

Greenpeace

PAN3

Greenpeace

27TriasulfuronŞüpheli üreme sağlığı bozucuIUPAC
28Beta-CyfluthrinWHO1b

Nörolojik gelişim bozucu

Şüpheli hormonal sistem bozucu

Üreme sistemi için zararlı

Solunduğunda ölümcül etkili

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Arılar için çok zehirli

Faydalı böceklere çok zehirli

Su canlılarına zehirli

Biyolojik birikim yapar

WHO

IUPAC

IUPAC

IUPAC

PAN

Greenpeace

PAN, Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

29CyfluthrinWHO1b

Solunduğunda ölümcül etkili

Şüpheli üreme sağlığı bozucu

Nörolojik gelişim bozucu

WHO

PAN

IUPAC

IUPAC

30FormetanateWHO1b

Solunduğunda ölümcül etkili

Arılar için çok zehirli

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Faydalı böceklere çok zehirli

Su canlılarına zehirli

WHO

PAN

PAN, Greenpeace

PAN, Greenpeace

PAN, Greenpeace

Greenpeace

31MalathionOlası karsinojenik

Hormonal sistem bozucu

Şüpheli üreme sağlığı bozucu

Nörolojik gelişim bozucu

Arılar için çok zehirli

Faydalı böceklere çok zehirli

Su canlılarına zehirli

IARC, PAN, Greenpeace

PAN3, IUPAC

IUPAC

IUPAC

PAN, Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

32MethiocarbWHO1b

Nörolojik gelişim bozucu

Şüpheli üreme sağlığı bozucu

Hormonal sistem bozucu

Arılar için çok zehirli

Kuşlar için çok zehirli

Faydalı böcekler için çok zehirli

Su canlılarına zehirli

WHO

IUPAC

IUPAC

PAN3, IUPAC

PAN, Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

 

Tablo 5. Yasaklanması İçin Görüş Sorulan Pestisitlerin Yol Açtığı Zararlar

Yasaklanması İçin Görüş Sorulan Pestisitlerin Yol Açtığı Zararlar
 PestisitZararlarıKaynak
33MethomylWHO1b

Arılar için çok zehirli

Hormonal sistem bozucu

Faydalı böcekler için çok zehirli

Su canlılarına zehirli

WHO

PAN, Greenpeace

PAN3

Greenpeace

Greenpeace

34NovaluronLiteratürde yeterli bilgi yok
35PymetrozineMuhtemel karsinojenik (EPA Grup B)

Üreme Sistemi İçin Zararlı

EPA, PAN, Greenpeace

IUPAC

36TefluthrinWHO1b

Nörolojik gelişim bozucu

Solunduğunda ölümcül etkili

Arılar için çok zehirli

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Su canlılarına zehirli

Biyolojik birikim yapar

WHO

IUPAC

PAN

PAN, Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

37Zeta-CypermethrinWHO1b

Muhtemel karsinojenik

Hormonal sistem bozucu

Arılar için çok zehirli

Su canlılarına zehirli

WHO

EPA

PAN3

PAN, Greenpeace

Greenpeace

38EthoprophosWHO1a

Muhtemel karsinojenik (EPA Grup B) Solunduğunda ölümcül etkili

Şüpheli nörolojik gelişim bozucu

Üreme sistemi için zararlı

Kuşlar için çok zehirli

Faydalı böcekler için çok zehirli

WHO

EPA

PAN, Greenpeace

IUPAC

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

39FenamiphosWHO1b

Solunduğunda ölümcül etkili

Üreme sistemi için zararlı

Nörolojik gelişim bozucu

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

Arılar için çok zehirli

Kuşlar için çok zehirli

Faydalı böcekler için çok zehirli

Su canlılarına zehirli

WHO

PAN

IUPAC

IUPAC

Greenpeace

PAN, Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

Greenpeace

40DifenacoumWHO1a

Üreme sistemi için zararlı

Biyolojik birikim yapar

Çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı

WHO

IUPAC

PAN

Greenpeace

41Zinc PhosphideWHO1b

Üreme sistemi için zararlı

WHO

IUPAC

 

Kaynaklar:

  1. Pesticide Action Network International (PAN), 2019. PAN International List of Highly Hazardous Pesticides (PAN List of HHPs) March 2019. https://pan-germany.org/download/pan-international-list-of-highly-hazardous-pesticides/
  1. Greenpeace, 2016. EU Pesticide Blacklist. https://storage.googleapis.com/planet4-eu-unit-stateless/2018/08/fbae91a3-fbae91a3-20160727_schwarze_liste_pestizide_greenpeace_final.pdf
  2. (PAN3) PAN Europe, Angeliki Lyssimachou and Hans Muilerman; Brussels 2015-2016. Impact Assessment of The Criteria for Endocrine Disrupting Pesticides.
  3. EPA, 2018. Chemicals Evaluated for Carcinogenic Potential Annual Cancer Report 2018. U.S. Environmental Protection Agency Office of Pesticide Programs.
  4. IARC, 2019. Monographs on The Identification of Carcinogenic Hazards to Humans, 2019. https://monographs.iarc.fr/list-of-classifications
  5. WHO, 2009. The WHO Recommended Classification of Pesticides by Hazard and Guidelines to Classification. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44271/9789241547963_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  6. (PAN7) Pesticide Action Network International (PAN). http://www.pesticideinfo.org/Detail_Chemical.jsp?Rec_Id=PRI4246
  7. IUPAC, https://sitem.herts.ac.uk/aeru/iupac/Reports/141.htm

 Çiftçi uyarıyor: Otu, böceği öldüren pestisit; insanı da öldürüyor!