Temizlik ürünlerindeki QAC bileşeni beyni etkiliyor!

temizlik qac

Evde kullanılan temizlik ürünlerinde yaygın olarak bulunan QAC adlı bileşenin belirli beyin hücrelerini etkilediği ortaya çıktı. Yeni araştırmayı yazan Washington Post’a konuşan uzmanlar bu malzemelerin yerine kullanılabilecek alternatifleri de açıkladı.

Pandemiyle birlikte ev, okul ve iş yerlerinde hijyen çılgınlığı başladı. Kriz dönemi boyunca birçoğumuz kimyasallar kullanarak her yeri dezenfekte ettik. Ancak dezenfektanların ve ağır hizmet tipi temizleyicilerin yaygın kullanımı, kuaterner amonyum bileşiklerini (QAC) yeniden gündeme getirdi. QAC’lar bazı ev temizlik malzemelerinde de bulunan mikrop öldürücü bir kimyasal sınıfı.

Farelerde doğurganlığın azalmasına neden oldu

2023 yılında yapılan bir incelemede araştırmacılar QAC’ları ‘endişe verici bir kimyasal sınıf’ olarak adlandırdı. QAC’lara maruz kalma insanlarda astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı riskinin artmasının yanı sıra farelerde doğurganlığın azalması ile ilişkilendirildi.


Cleveland’daki Case Western Reserve Üniversitesi Tıp Fakültesi bu kimyasallarla ilgili yeni bir araştırma yaptı. Araştırmacılar yeni bir endişeyi gündeme getirdi: Kuaterner amonyum bileşiklerinin bir tür beyin hücresi için potansiyel olarak toksik olduğunu buldular.

Oligodendrosit adı verilen bu hücreler sinirlerin etrafındaki yağlı katmanı (miyelin) oluşturur. Bu da sinir sinyallerinin beyinde daha hızlı ilerlemesini sağlar. Çalışma ayrıca bazı ev mobilyalarında kullanılan organofosfatların oligodendrositlerin büyümesini engellediğini ortaya koydu.

Çalışmanın baş araştırmacısı Paul Tesar “Bu kimyasala maruz kalma ile insanlardaki nörogelişimsel sorunlar arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu söylemek istemiyoruz. Henüz bu verilere sahip değiliz. Ancak oligodendrositlerin bu kimyasallara karşı belirli bir kırılganlığa sahip olduğunu çok titiz bir şekilde gösterdik” dedi.

Yüzlerce kuaterner amonyum bileşiği var ve içerik listesindeki kimyasalları tanımayı zorlaştırabilir. QAC’ların adı genellikle “amonyum klorür” veya “onyum klorür” ile biter. Örneğin el sabunlarında yaygın olarak bulunan bir kuaterner amonyum bileşiği benzalkonyum klorürdür.

Beyin sağlığı ve QAC’lar hakkında bilinmesin gerekenler

Uzmanlar, kuaterner amonyum bileşikleri üzerine yapılan araştırmanın ev temizlerken hangi ürünü seçmeniz gerektiği konusunda bilinçli davranmanıza yardımcı olacağını söylüyor. Çalışmanın baş yazarı Erin Cohn, oligodendrosit disfonksiyonunun çeşitli nörolojik durumlarla bağlantılı olduğunu söyledi. Örneğin multipl skleroz vakalarında, vücudun bağışıklık sistemi oligodendrositler tarafından oluşturulan katmana saldırır.


Tesar, QAC’ları incelemek için insan beyni organoidlerini kök hücreyle büyüttüler. Sonuç olarak kuaterner amonyum bileşiklerinin özellikle oligodendrositleri öldürdüğünü ancak diğer hücre tiplerini öldürmediğini buldular.

Araştırmacılar ayrıca kimyasalları 10 gün boyunca genç farelere yedirdiler. Tesar, otopsilerde, kuatlara maruz kalmanın beyinde “seçici bir oligodendrosit kaybına neden olduğunu” tespit ettiklerini söyledi. Tesar, “Bilim, bu kimyasalların oligodendrositler üzerinde zararlı etkileri olduğu konusunda net. Net olmayan şey ise bu kimyasallara “her gün maruz kalmanın” insan beynini etkileyip etkilemediği” dedi.

Genetik hastalıkları tetikleyebilir

Harvard Üniversitesi’nde nöroloji profesörü olan Francisco Javier Quintana, beynin kişinin aldığı kimyasallardan “her zaman” etkilendiğini söyledi. Araştırmanın daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyduğunu söyleyen Quintana, buna rağmen sonuçların QAC’lara maruz kalmanın genetik duyarlılığı olan popülasyonlarda hastalığı tetikleyebileceğini gösterdiğini söyledi. Quintana “Çoğu insanda QAC maruziyeti muhtemelen bir şey yapmaz. Ancak genetik geçmişinizde hastalık varsa, bu durum tetikleyici olabilir” dedi.

QAC’lara ne kadar maruz kalıyoruz?

Kuaterner amonyum bileşikleri anne sütünde tespit edildi ve dezenfekte edici temizlik ürünleri kullanan kadınlarda daha yüksek oranda bulundu. 43 kişi üzerinde yapılan bir çalışmada, yüzde 80’inin kanında QAC bulunduğu tespit edildi. Washington Üniversitesi’nde tıbbi kimya alanında doçent olan Libin Xu, şimdiye kadar ölçülen hemen hemen her kan numunesinde bazen çok düşük bazen de çok yüksek oranda QAC’a rastladıklarını söyledi.

Sabun ve su ile temizlik

Çevresel tıp ve iklim bilimi yardımcı doçenti olan Saraj Evans, sitrik asit, etanol ve hidrojen peroksit gibi bileşenlerin de temizlikte etkili olduğunu söyledi. Evans, “Kullandığınız dezenfektanın içindeki aktif maddeler konusunda endişeleriniz varsa, bir pencere açın ve ürünü çocukların ya da hamile insanların etrafına püskürtmeyin ya da silmeyin. Normal sabun ve su çoğu bakteriyi öldürecektir. Antibakteriyel kimyasal içeren bir sabuna ihtiyacınız yok” dedi.

Kaynak:


Cohn, E.F., Clayton, B.L.L., Madhavan, M. et al. Pervasive environmental chemicals impair oligodendrocyte developmentNat Neurosci (2024). Doi: 10.1038/s41593-024-01599-2

Kimyasal maddelerin neden olabileceği görme kaybına dikkat!


Editor
İndigo Dergisi Haber Merkezi | İndigo Dergisi, 18 yıldır yayın hayatında olan bağımsız bir medya kuruluşudur. İlkelerinden ödün vermeden tarafsız yayıncılık anlayışı ile çalışmaktadır. 2005 yılında kurulan İndigo Dergisi, indigodergisi.com web sitesi üzerinden tamamen dijital ortamda günlük yayın yapmaktadır. Aynı zamanda Türkiye’nin ilk internet haber dergisi olmakla birlikte, tüm yayın kadrosu ve okurlarıyla birlikte sürekli gelişmektedir. İndigo Dergisi’nin amacı; gidişatı ve tabuları sorgulayarak, kamuoyu oluşturarak farkındalık yaratmaktır. Vizyonu; okuyucularında sosyal sorumluluk bilinci geliştirerek toplumun olumlu yönde değişimine katkıda bulunmaktır. Temel değerleri; dürüst, sağduyulu, barışçıl ve sosyal sorumluluklarının bilincinde olmaktır. İndigo Dergisi, Türkiye’nin saygın İnternet yayınlarından biri olarak; iletişim özgürlüğünü halkın gerçekleri öğrenme hakkı olarak kabul etmekte; Basın Meslek İlkeleri ve Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’ne uymayı taahhüt eder. İlaveten İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ni benimsemekte ve yayın içeriğinde de bu bildiriyi göz önünde bulundurmaktadır. Buradan hareketle herkesin ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin eşitliğine ve özgürlüğüne inanmaktadır. İndigo Dergisi, Türkiye Cumhuriyeti çıkarlarına ters düşen; milli haysiyetimizi ve değerlerimizi karalayan, küçümseyen ya da bunlara zarar verebilecek nitelikte hiçbir yazıya yer vermez. İlkelerinden ödün vermeyen şeffaf yayıncılık anlayışını desteklemektedir. Herhangi bir çıkar grubu, örgüt, ideoloji, politik veya dini; hiçbir oluşumun parçası değildir. Köşe yazarlarımızın yazdıkları fikirler, kendi özgür düşünceleridir; İndigo Dergisi yayın politikası dahilinde değerlendirilir ve yayın ilkeleri ile çelişmediği müddetçe, düşünce ve ifade özgürlüğünü teşvik ederek yayına alınır. İndigo Dergisi, sunduğu tüm bilgilerin doğruluğunu teyit ve kontrol eder; bu bilgilerin geçerliliğine son derece önem verir.