Rusya veya diğer başka ülkelere ihraç edilen tarım ürünleri, zararlı bulunduğu için Türkiye’ye iade ediliyor. Peki bu tarım ürünlerine ne oluyor? İç piyasaya sürüyor mu?
Binlerce tonluk sebze-meyvenin insan sağlığına zararlı olduğu gerekseçiyle Türkiye’ye geri gönderildiği bilinen bir durum. Bu sebze-meyvenin iç piyasaya sürüldüğüne dönük iddiaları Bakanlık kesin bir dille yalanlıyor.
Gıda Mühendisi Bülent Şık’ın Bianet‘te paylaştığı bilgilere göre ihracattan geri dönen gıda ürünlerine ilişkin prosedür “Bitkisel Gıda ve Yemin İhracatında Sağlık Sertifikası Düzenlenmesi ve İhracattan Geri Dönen Ürünler İçin Uygulama Yönetmeliği” adlı mevzuat kapsamında yürütülüyor. Gümrüğe geri dönen gıda ürünleri Tarım Bakanlığı uzmanları tarafından kontrol ediliyor.
Burada şüpheleri artıran, ihracattan dönen tarım ürünlerinin iç piyasaya sürüldüğü iddialarını güçlendiren bir boşluk var.
Yanlış beyan nedeniyle zehirli ürünler iç piyasaya sürülebilir
Şık, mevzuatta ürünün iadesinin nedenlerinin bildirilmesinin, ihracatçının beyanına dayandığını; bu nedenle de yanlış beyan nedeniyle zehirli ürünlerin iç piyasaya sürülebileceği görüşünde:
— İade ürün ülkemiz gümrüğüne geldiğinde ihracatçı firma Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı il müdürlüklerindeki ihracat işleri ile ilgili birime yazılı bir başvuru yapıyor. Firma başvurusunda ürünün neden iade edildiğine dair bir beyanda bulunuyor. Ve o beyana göre ürünler kontrol ediliyor. Kanımca meselenin en kritik noktası da burada yatıyor. Sadece ihracatçı beyanını dikkate almak kontrol zafiyeti yaratır.
— Meselenin odak noktası iade edilen gıda ürünlerinin iade nedeninin sadece ihracatçının beyanına tabi olması. Gıda ürününü gerekli şartlara uygun bulmadığı için ülkemize geri gönderen ülkeden herhangi bir resmi evrak istenmiyor.
İade nedenleri gerçek dışı beyanlara dayanıyor olabilir
— Dolayısıyla pestisit veya aflatoksin gibi sağlığa çok zararlı zehirli kimyasal maddeler içerdiği için geri gönderilen bir ürünün iade nedeni olarak firma tarafından bakanlığa verilen beyanda “üründe haşere tespit edildiği için iade edildi” ya da “uygunsuz ambalaj kullanımı nedeniyle geri gönderildi” ya da “ürünler istenilen boyutlarda değildi” gibi gerçek durumla uyuşmayan nedenler belirtilmesi mümkün. Özetle söylemek gerekirse iade nedeninin gerçek dışı bir beyana dayanması olasıdır.
— İhracatçı firma yetkililerinin doğru söylediğini nasıl bileceğiz, sorusunun ne yazık ki net bir yanıtı yok. Gümrüklerde gıda kontrolü yapan personel herhangi bir şeyden kuşkulanıp detaylı bir soruşturmaya girmediği sürece de bilemeyeceğiz.
