Sinüzit ve yüz felci, toplumda en sık yanlış bilinen sağlık sorunları arasında yer alıyor. Uzmanlar, nesilden nesile aktarılan birçok sağlık inanışının çok büyük bir kısmının bilimsel verilerle örtüşmediğini söylüyor. Islak saçla uyumanın sinüzite yol açtığı düşüncesi de bu inanışlardan biri.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Kulak, Burun, Boğaz Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi K. Ali Rahimi, toplumda yaygın olan sağlıkla ilgili inanışların bilimsel karşılığını sinüzit ve yüz felci örnekleri üzerinden değerlendirdi. Rahimi, yüz felcinin çoğunlukla kendiliğinden iyileştiğini ancak kalıcı yüz felci ve diğer komplikasyonlara karşı erken tanı ve tedavinin büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Sinüzit ve yüz felci: Sorgulanmadan doğru kabul edilen inanışlar
Nesilden nesile aktarılan bazı inanışların, çoğu zaman bilimsel dayanağı olup olmadığı sorgulanmadan doğru kabul edildiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Rahimi, “Günlük yaşamda sıkça duyduğumuz bu ifadeler, özellikle soğuk algınlığı, enfeksiyonlar ve sinir sistemi hastalıklarıyla ilişkilendirilir” diyor.
Rahimi, kültürümüzde yerleşmiş inanışlara şu örnekleri veriyor: “En çok duyduklarımız ‘dondurma yersen bademcik iltihabı olursun’, ‘çıplak ayakla taşa basma böbreklerini üşütürsün’, ‘taşa oturma bağırsaklarını üşütürsün’, ‘boynuna atkı sar boğazın şişmesin’ ve özellikle soğuk havalarda çok sık duyduğumuz ‘ıslak saçla yatarsan sinüzit olursun’ deyimleridir. Bu ifadelerin hiçbirinin tıpta ispatlanmış bir çalışması yoktur.”
Islak saçla uyumak sinüzite yol açmıyor
Dr. Öğr. Üyesi Rahimi, sinüzitin nasıl geliştiğini şöyle açıklıyor: “Sinüzit, genellikle nezle ve grip enfeksiyonları sırasında virüslerin sinüs boşlukları içinde iltihap oluşturmasıyla meydana gelir. Bu durumun saç telleriyle ya da saçın ıslak olmasıyla ilişkili olduğunu gösteren herhangi bir bilimsel çalışma bulunmaz.” Sinüzitin belirtileri için sinüzit nedir, belirtileri neler yazımıza da göz atabilirsiniz.
Saç derisi ile nazal mukozanın anatomik olarak birbirinden oldukça uzak bölgelerde yer aldığını hatırlatan Rahimi, şöyle devam ediyor: “Ayrıca bağışıklık sistemi üzerinde doğrudan bir etkileşim söz konusu değildir. Buna rağmen, bireylerin kendilerini koruma konusunda azami dikkat göstermeleri elbette önemlidir. Her ne kadar ıslak saçla uyumanın sinüzite yol açtığı bilimsel olarak kanıtlanmamış olsa da, konfor, genel hijyen ve vücut direncinin korunması açısından ıslak saçla uyumamak daha sağlıklı bir tercih olabilir.”
Yüz felci, yüz sinirindeki iletim bozukluğuyla gelişiyor
Günlük hayatta sıkça yanlış yorumlanan bir diğer durumun yüz felci olduğunu belirten Rahimi, “Yüz felci, yüz kaslarını hareket ettiren yüz sinirinin iletiminin durması ve bu nedenle mimik kaslarının çalışamaması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır” diyor.
Yüz sinirinin motor dalları beyinden çıktıktan sonra, kulak kemiği olarak bilinen temporal kemik içinde dar bir kanaldan ilerliyor. Rahimi sonrasını şöyle anlatıyor: “Bu kanaldan çıktıktan sonra yanaktaki tükürük bezinin içine girer ve çeşitli dallara ayrılarak yüzümüzdeki mimikleri oluşturan kasları hareket ettirir. Özellikle bu dar kemik kanal içinden geçerken sinirde herhangi bir ödem oluşması durumunda sinir iletimi bozulur ve kaslar görevini yapamaz. Bu tabloya yüz felci adı verilir. Bunun yanı sıra, tükürük bezi ameliyatları, çeşitli kafa travmaları ya da cerrahi kesiler sırasında sinirin bazı bölümleri zarar görebilir. Bu gibi durumlarda da sinir iletimi durur, ilgili bölgede mimik kasları çalışmaz ve yüz hareketlerinde belirgin bir asimetri oluşur.”
Yüz felcinde zaman kaybetmeden başvurun
Yüz felçleri içinde en sık karşılaşılan tablo, Bell’s palsi olarak adlandırılan ve kemik içindeki ödeme bağlı olarak gelişen felç. Rahimi, “Bu tür yüz felçleri büyük oranda kendiliğinden düzelir” diyor; ancak düşük bir ihtimal de olsa iyileşmenin gerçekleşmediği durumlar olabileceğine dikkat çekiyor:
“Kalıcı yüz felci gelişebilir. Bu durumda yüzde asimetri ve estetik açıdan şekil bozuklukları ortaya çıkar. Yüz felciyle karşılaşıldığında zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması son derece önemlidir. İlk olarak yapılması gereken, felcin santral mi (beyin kaynaklı) yoksa periferik mi (sinir trasesi boyunca) geliştiğinin ayırt edilmesidir. Bu ayrım tedavi yaklaşımını doğrudan belirler. Ardından, aynı tarafta kulak enfeksiyonu, kolesteatoma, temporal kemik fraktürü ya da tükürük bezine ait kitle veya cerrahi öykü olup olmadığı değerlendirilmelidir.”
Erken tedavi başarı oranını artırıyor
Göz kapağını kapatan kasları uyaran sinirin de fasiyal sinirin dallarından biri olduğunu hatırlatan Rahimi, “Yüz felcinde gözün kapanamaması, göz kuruluğu ve enfeksiyon riskini artırdığı için ayrıca önem taşır” diyor.
Tedaviye mümkün olduğunca erken başlanmasının başarı oranını her zaman artırdığını vurgulayan Rahimi, sözlerini şöyle tamamlıyor: “Tedavi sürecinde ilaçlar, fizik tedavi uygulamaları, masaj, sıcak uygulamalar ve destekleyici yöntemler birlikte kullanılabilir. Bazı durumlarda herpes zoster virüsü, kulak çevresinde döküntülerle birlikte işitme kaybı, kulak çınlaması ve yüz felcini aynı anda ortaya çıkarabilir. Bu tabloda kalıcı hasar riski daha yüksek olduğu için ek ve daha yoğun tedavi yöntemlerine başvurulması gerekir.” Bu tablo hakkında daha fazlası için Ramsay Hunt sendromu yazımızı okuyabilirsiniz.
Sinüzit ve yüz felci hakkında sık sorulan sorular
Sinüzit ve yüz felci hakkındaki halk inanışlarının bilimsel dayanağı var mı?
Dr. Öğr. Üyesi K. Ali Rahimi’ye göre “ıslak saçla yatarsan sinüzit olursun”, “dondurma yersen bademcik iltihabı olursun” gibi yaygın ifadelerin hiçbirinin tıpta ispatlanmış bir çalışması yok. Yüz felci de günlük hayatta sıkça yanlış yorumlanan bir durum.
Islak saçla uyumak sinüzit yapar mı?
Hayır. Sinüzit, genellikle nezle ve grip enfeksiyonları sırasında virüslerin sinüs boşluklarında iltihap oluşturmasıyla gelişiyor; saçın ıslak olmasıyla ilişkisini gösteren bilimsel bir çalışma bulunmuyor. Yine de konfor, hijyen ve vücut direnci açısından ıslak saçla uyumamak daha sağlıklı bir tercih olabilir.
Yüz felci kendiliğinden geçer mi?
En sık görülen tür olan Bell’s palsi büyük oranda kendiliğinden düzeliyor. Ancak düşük bir ihtimalle kalıcı yüz felci gelişebildiği için zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekiyor; tedaviye erken başlamak başarı oranını artırıyor.
Görüş: Dr. Öğr. Üyesi K. Ali Rahimi, Kulak, Burun, Boğaz Uzmanı, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi
Kaynaklar
