Diyabet belirtileri çoğu zaman günlük yorgunluk ya da geçici şikayetler sanılarak gözden kaçabiliyor. Sağlıksız beslenme, hareketsizlik ve fazla kilo gibi nedenlerle son yıllarda sıklığı artan diyabet, erken tanıyla kontrol altına alınabiliyor. Yapılan çalışmalara göre ülkemizde yaklaşık her 8 kişiden birinde diyabet var, ancak bu kişilerin önemli bir kısmı hastalığından habersiz. Acıbadem Taksim Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Edvin Murrja, 8 sorudan oluşan bir diyabet testi hazırladı ve bu belirtilerden birinin bile olması durumunda mutlaka doktora başvurulması gerektiğini söylüyor.
Kontrol altına alınmayan diyabet neden tehlikeli?
Dr. Murrja, diyabetin kontrol altına alınmadığında ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiğini vurguluyor: “Diyabet kontrol altına alınmadığında kalp ve damar hastalıkları, ayaklarda zor iyileşen hatta ampütasyona yol açabilen yaralar, görme kaybı ve böbrek yetmezliği gibi çok ciddi hastalıklara neden olabiliyor.” Uzmana göre diyabet, günlük yaşam alışkanlıkları düzenlenerek kontrol altına alınabiliyor; erken teşhis ise kritik önem taşıyor.
8 soruda diyabet belirtileri testi
1. Çok sık su içme ihtiyacı hissediyor musunuz?
Aşırı susama ve sık su içme ihtiyacı, diyabetin erken belirtilerinden biri olabilir. Yüksek kan şekeri, vücudun dengeyi sağlamak için daha fazla suya ihtiyaç duymasına ve susuzluk hissine neden olur.
2. Sık idrara çıkıyor musunuz?
Özellikle geceleri sık idrara çıkmak kan şekerinin yüksek olduğuna işaret edebilir. Kan şekeri genellikle 180 mg/dL’nin üzerine çıktığında böbrekler fazla şekeri idrarla atmaya çalışır. Bu sırada glikoz suyu da beraberinde sürükler; idrar miktarı artar ve vücut daha fazla su kaybeder.
3. Ani kilo kaybı yaşıyor musunuz?
Bilinçli bir diyet yapmadan kilo kaybetmek, insülin eksikliğine bağlı olarak vücudun enerji için yağları kullanmaya başlamasından kaynaklanabilir. Normalde hücreler enerji üretmek için kandaki glikozu kullanır. Diyabette insülin yeterince etkili çalışmadığında ya da üretilemediğinde glikoz hücrelere giremez ve vücut yağ ve kas dokusunu yakmaya başlar. Diyabetle ilişkili kilo kaybı genellikle iştah artışıyla birlikte görülür, çünkü yeterli enerji alamayan hücreler nedeniyle beyin sürekli açlık sinyali gönderir.
4. Sürekli tatlı yeme isteği duyuyor musunuz?
Dr. Murrja bu belirtiyi şöyle açıklıyor: “Sürekli şekerli gıdalara yönelme isteği, kan şekeri düzeylerinizdeki dalgalanmaların bir göstergesi olabilir. Vücut yeterince insülin üretemediğinde ya da mevcut insülin etkili şekilde kullanılamadığında, hücreler enerji için ihtiyaç duyduğu şekeri düzenli alamaz. Bu da beynin acıkma sinyali ile birlikte tatlı isteğini artırır. Özellikle yemekten kısa bir süre sonra yeniden acıkma ya da enerji düşüklüğü hissediyorsanız, bu durum diyabetin habercisi olabilir.”
5. Yaralarınız geç mi iyileşiyor?
Diyabet bağışıklık sistemini zayıflatıp kan dolaşımını olumsuz etkileyerek yaraların geç iyileşmesine neden olabilir. Yüksek kan şekeri damar yapısını bozarak yaralı bölgeye yeterli oksijen ve besin taşınmasını engeller, bağışıklık hücrelerinin etkinliğini azaltarak enfeksiyon riskini artırır. Özellikle ayak yaraları ve enfekte kesikler diyabet hastalarında dikkatle takip edilmeli.
6. Sürekli yorgun ve halsiz mi hissediyorsunuz?
Vücut şekerden yeterince enerji üretemediğinde kişi kendini sürekli yorgun hissedebilir. Diyabet hastalarında yaygın olan bu belirti genellikle insülin direnciyle ilişkili. Kanda yeterince glikoz olsa bile hücreler bunu enerjiye dönüştüremez; kaslar ve organlar yeterli enerjiyi alamaz ve kişi gün boyu bitkin hisseder. Uyku düzenindeki bozulmalar da bu yorgunluğu artırabilir.
7. Ellerde ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma var mı?
Sinir hasarı (nöropati), diyabetin erken ve yaygın belirtilerinden. Ellerde, ayaklarda ya da bacaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma hissi varsa dikkatli olmak gerekiyor. Yüksek kan şekeri sinir uçlarına zarar vererek his kaybına yol açabilir; özellikle uzun yıllar kontrolsüz seyreden diyabette sinir hasarı gelişebilir. Düzenli kan şekeri kontrolü bu komplikasyonların önlenmesinde büyük önem taşıyor.
8. Ailenizde diyabet hastası var mı?
Dr. Murrja genetik yatkınlığın önemine dikkat çekiyor: “Diyabet, genetik yatkınlıkla da ilişkili bir hastalıktır. Anne, baba veya kardeşlerinizde diyabet öyküsü varsa, risk altında olabilirsiniz. Özellikle birinci derece akrabalarda Tip 2 diyabet bulunması, kişinin ilerleyen yıllarda diyabet geliştirme ihtimalini artırır. Ancak genetik yatkınlık tek başına hastalığı belirlemez; sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolü bu riski azaltmaktadır. Bu nedenle risk grubunda olan kişilerin düzenli olarak doktor kontrolünden geçmesi önemlidir.”
Sık sorulan sorular
Diyabetin ilk belirtileri nelerdir?
Aşırı susama, sık idrara çıkma (özellikle geceleri), açıklanamayan kilo kaybı, sürekli tatlı isteği, yaraların geç iyileşmesi, yorgunluk ve el-ayaklarda uyuşma diyabetin erken belirtileri arasında yer alıyor.
Bu belirtilerden biri varsa ne yapmalı?
Uzmana göre 8 sorudan birine bile “evet” yanıtı veriliyorsa mutlaka bir doktora başvurulmalı.
Ailede diyabet olması hastalığın kesin geleceği anlamına gelir mi?
Hayır. Birinci derece akrabalarda Tip 2 diyabet olması riski artırıyor; ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolüyle bu risk azaltılabiliyor. Risk grubundakilerin düzenli doktor kontrolünden geçmesi öneriliyor.
Kaynaklar
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD)
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü