Ana Sayfa Sağlık Uzun yaşam genetik mi, seçim mi? Ömrün yüzde 25-40’ı genlerle belirleniyor

Uzun yaşam genetik mi, seçim mi? Ömrün yüzde 25-40’ı genlerle belirleniyor

Uzun yaşam aileden gelen bir miras mı, yoksa her gün yaptığımız seçimlerin sonucu mu? Kimileri 100 yaşına kadar sağlıklı yaşayabilirken kimileri daha genç yaşlarda ciddi sağlık sorunlarıyla karşılaşıyor. Acıbadem Life Longevity’den İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Halil Ertürk, “İnsan ömrünün yaklaşık yüzde 25-40’ı genetikle belirleniyor, geri kalanı ise yaşam tarzı, çevresel faktörler ve tesadüflere bağlı” diyerek genetiğin yaşlanma üzerindeki etkisini ve epigenetikle birlikte sağlıklı alışkanlıkların bu süreci nasıl değiştirdiğini anlatıyor.

Uzun yaşam için ormanda yürüyüş yapan çift

Genetik piyanonun tuşlarıysa, epigenetik piyanist

Dr. Ertürk’e göre ömrün yüzde 60’lık bölümünü çevresel koşullar, yaşam tarzı tercihleri ve rastlantısal etkiler şekillendiriyor. Ertürk bunu şöyle anlatıyor: “İyi bir genetik altyapıya sahipseniz bu ciddi bir avantajdır; ancak bu şansı en iyi şekilde değerlendirebilmek için epigenetik etkileri de anlamak gerekir. Genetiği, piyanonun tuşları gibi düşünebiliriz. O tuşlara hangi sırayla ve nasıl basılacağını belirleyen ise epigenetik mekanizmalardır.”

Uzmana göre besinler, toksinler, radyasyon, egzersiz, uyku, stres ve enfeksiyonlar gibi çevresel faktörlerin bütününü ifade eden “ekspozom”, bu piyanistin notalarını oluşturuyor. DNA üzerindeki metilasyon ya da histon modifikasyonu gibi epigenetik düzenlemeler ise genlerin aktif mi pasif mi olacağını belirliyor.

Uzun ömürlü ailelerin ortak özellikleri

Dr. Ertürk, Guinness rekorlarına göre 122 yaşında hayatını kaybeden ve dünyanın en uzun yaşayan insanı kabul edilen Jeanne Louise Calment’i örnek veriyor: “Bu kişi 117 yaşına kadar sigara içiyordu. Alkol ve çikolataya da oldukça düşkündü. Bazı kişiler olağanüstü genetik profile sahip olabilir.”

Uzmana göre uzun ömürlü ailelerin üyeleri daha düşük kan şekeri, insülin ve trigliserid düzeyleriyle daha sağlıklı bir metabolik profile sahip. Bu ailelerde Alzheimer, diyabet ve kalp yetmezliği gibi yaşa bağlı hastalıklar daha seyrek görülüyor; kansere karşı da daha dirençli ve hastalık sonrasında daha dayanıklı oldukları gözleniyor.

Uzun yaşam ile ilişkilendirilen genler

Dr. Ertürk’ün aktardığına göre uzun ömürlü ailelerde bir kısmı büyük oranda, bir kısmı kısmen doğrulanmış bazı genler öne çıkıyor:

  • APOE2: Alzheimer ve kalp hastalığı riskini azaltan bir varyant.
  • FOXO3a: Hücrelerin strese karşı direncini artıran ve DNA onarımını destekleyen bir “hücre bekçisi”.
  • CETP ve APOC3: Belirli varyantları iyi kolesterolü (HDL) artırıp trigliseridleri düşürerek kalp-damar sağlığını koruyor.
  • IGF-1R ve d3GHR: Büyüme sinyallerini yöneten bu genlerin düşük aktiviteli varyantları yaşam süresine katkıda bulunuyor.
  • Sirt6: DNA hasarlarını onararak genomun sağlıklı kalmasını sağlayan yaşlanma karşıtı bir sirtuin geni.

Ne zaman yaşlanacağınızı sağlık yönetiminiz belirliyor

Dr. Ertürk, genetik yatkınlığın takvim yaşından farklı olan biyolojik yaşı doğrudan etkilediğini belirtiyor: “Yaşlandıkça, genetik etkiler çevresel faktörlerle daha fazla etkileşime girer. Özellikle uyku kalitesi ve beslenme gibi faktörler, genetik riskin yüksek olduğu kişilerde bile yaşlanma hızını yavaşlatabilir. Genetik yatkınlık yaşlanma sürecini şekillendirse de, sağlıklı yaşam tarzı seçimleri genetik riskleri yönetmenin, uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmenin en etkili yoludur.” Biyolojik yaş kavramını biyolojik yaş nedir yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.

8 haftada biyolojik yaş 4,6 yıl geriye çekilebilir mi?

Dr. Ertürk, yaşam tarzına odaklanan yalnızca 8 haftalık bir müdahale programında, DNA metilasyon saatiyle ölçülen biyolojik yaşın ortalama 4,6 yıl geriye çekilebildiğinin gösterildiğini aktarıyor: “Bu da genetik kodumuzu değiştiremesek bile, genlerin nasıl çalışacağını etkileyen epigenetik düzenlemeleri yönlendirebileceğimizi ortaya koyuyor. Sağlıklı beslenme, egzersiz, kaliteli uyku, stres yönetimi ve çevresel toksinlerden uzak durmak gibi alışkanlıklar, genetik riskiniz ne olursa olsun yaşam süresini uzatabilir ve yaşam kalitesini artırabilir.”

Geleceğin yaşlanma karşıtı genleri

Uzmana göre genetik müdahaleler gelecekte yaşlanmayı yavaşlatmak, hatta tersine çevirmek için önemli bir araç haline gelebilir. Ertürk, bugün laboratuvar ortamında deneysel olarak uygulanan genetik tedavilerin yaşlanmanın kök nedenlerini hedef aldığını belirtiyor ve öne çıkan genleri şöyle sıralıyor:

  • Telomeraz: Hücre bölünmesiyle kısalan telomerleri uzatarak hücresel yaşlanmayı yavaşlatıyor.
  • Follistatin: Kas büyümesini engelleyen miyostatini bloke ederek yaşa bağlı kas kaybını önlemeyi hedefliyor.
  • Klotho: Beyin sağlığını korumaya ve Alzheimer ile ilişkili amiloid-beta plaklarını azaltmaya yardımcı olabiliyor.
  • PGC-1a: Mitokondri işlevini iyileştirerek yaşlanmaya bağlı enerji düşüşünü hedefliyor.

Sık sorulan sorular

Uzun yaşam genetik midir?

Uzmana göre ömrün yaklaşık yüzde 25-40’ı genetikle belirleniyor; geri kalanını yaşam tarzı, çevresel faktörler ve tesadüfler şekillendiriyor.

Epigenetik nedir?

Genlerin yapısını değiştirmeden hangi genlerin aktif ya da pasif olacağını belirleyen düzenlemeler. Beslenme, uyku, stres ve egzersiz gibi faktörler bu düzenlemeleri etkiliyor.

Biyolojik yaş geriye çekilebilir mi?

Dr. Ertürk, 8 haftalık yaşam tarzı programında biyolojik yaşın ortalama 4,6 yıl geriye çekilebildiğinin gösterildiğini aktarıyor.

Kötü genetiğe sahip biri uzun yaşayabilir mi?

Uzmana göre sağlıklı beslenme, egzersiz, kaliteli uyku ve stres yönetimi genetik risk ne olursa olsun yaşam süresini ve kalitesini artırabiliyor.

Kaynaklar

Longevity için 40 yaşını beklemeyin: Gençlik hataları yaşlanmayı hızlandırıyor

Editor
İndigo Dergisi Editör – Haber Merkezi, 2005 yılından bu yana yayında olan bağımsız dijital medya kuruluşu İndigo Dergisi'nin (indigodergisi.com) haber ve güncel içerik ekibidir. İstanbul merkezli ekip, gündem, ekonomi, sağlık, bilim, teknoloji ve yaşam alanlarında araştırmaya dayalı haberler, açıklayıcı içerikler ve rehberler hazırlar. "Editör" imzasıyla bugüne kadar 26.500’ü aşkın içerik yayımlanmıştır. "Editör" imzası tek bir kişiyi değil, İndigo Dergisi Yazı İşleri bünyesinde çalışan editör ekibini temsil eder. Bu imzayla yayımlanan her içerik araştırma, yazım, doğrulama ve editoryal kontrol aşamalarından geçer ve ortak bir ekip çalışmasının ürünüdür. Ekip, Yönetici Editör ve yayın yönetimi altında çalışır. Editör – Haber Merkezi, okurun kararlarını doğrudan etkileyebilecek sağlık, beslenme ve finans konularında ek özen gösterir. Bu alanlardaki içerikler güncel bilimsel verilere ve resmi kaynaklara dayanır. İndigo Dergisi hiçbir siyasi parti, ideoloji, dini oluşum ya da çıkar grubuyla bağlantılı değildir. Editör Masası, Basın Konseyi'nin Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı taahhüt eder. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi'ni ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni benimser. Irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi görüş, köken ya da ekonomik durum gözetmeksizin herkesin eşitliğini esas alır. Ayrımcı ve yanıltıcı içeriğe yer vermez. Köşe yazılarındaki görüşler yazarlarına aittir; Editör Masası habere ve bilgiye dayalı içeriklerden sorumludur.