Grip aşısı hakkında toplumda yaygın olan yanlış inanışlar, her kış influenza (grip) mevsiminde sağlığı riske atabiliyor. Yüksek ateş, boğaz ve baş ağrısı, burun akıntısı, kas-eklem ağrısı, halsizlik ve öksürükle seyreden influenza, her yıl dünya genelinde çok sayıda kişinin ölümüne neden oluyor. Acıbadem Bakırköy Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Cemal Üstün, “İnfluenza başta olmak üzere enfeksiyon hastalıklarının önemli bir kısmı aşılama ile önlenebilir” diyerek grip aşısıyla ilgili doğru bilinen 7 yanlışı sıralıyor.
İnfluenza neden ciddiye alınmalı?
Prof. Dr. Üstün’e göre influenzaya bağlı ölümler çoğunlukla 5 yaş altı ve 65 yaş üstü kişiler ile hamileler ve kronik hastalığı olanlarda görülüyor. “İnfluenza virüsü zatürreye yol açabilirken, kalp ve beyin enfeksiyonlarına da zemin hazırlayarak sakatlığa hatta ölüme neden olmaktadır. Bu nedenle her yıl grip aşısının yaptırılması büyük önem taşımaktadır” diyor.
Grip aşısı hakkında doğru bilinen 7 yanlış
1. “Grip ciddi bir hastalık değil, aşıya gerek yok”
Doğrusu: İnfluenza ölümle sonuçlanabilen ciddi bir hastalık. Prof. Dr. Üstün’ün aktardığına göre dünya genelinde her yıl milyonlarca kişiyi etkiliyor ve 300 bin ile 650 bin arasında kişinin ölümüne neden oluyor. Ölüm dışında gelişen sakatlık ve iş gücü kaybı ise çok daha fazla. Ölümlerin çoğu 5 yaş altı ve 65 yaş üstü kişiler, hamileler ve diyabet, kanser, obezite ya da kalp-damar hastalığı gibi kronik hastalığı olanlarda görülüyor.
2. “Aşılandım ama yine grip oldum, aşı korumuyor”
Doğrusu: Her yıl bir önceki yıl görülen influenza virüslerinden elde edilen cansız (öldürülmüş virüs) aşı uygulanıyor ve Prof. Dr. Üstün’e göre yüzde 80’lere kadar koruyuculuk sağlıyor. Aşı sonrası grip benzeri belirtiler görülebiliyor; bu, bağışıklık sisteminin virüse karşı çalıştığının göstergesi. Ayrıca aşı yalnızca influenza virüsünün yol açtığı mevsimsel gribi engelliyor, diğer virüslerin neden olduğu solunum yolu hastalıklarını etkilemiyor.
3. “Aşının ciddi yan etkileri var”
Doğrusu: İnfluenza aşısı cansız aşı olduğu için yan etkiler çok düşük ve önemsiz. Prof. Dr. Üstün, yan etkilerin ortalama yüzde 3-5 oranında görüldüğünü belirtiyor. Başlıca yan etkiler kas ağrısı ve halsizlik gibi hafif grip benzeri belirtiler, aşı yerinde ağrı, kızarıklık ve hafif ateş. Bu durum nadiren görülüyor ve iki-üç gün sürüyor.
4. “Hamilelikte grip aşısı yapılmaz”
Doğrusu: Hamilelikte tüm cansız (inaktif) virüs aşıları güvenle uygulanabiliyor. Hamilelikte bağışıklık sistemi zayıfladığı için anne adayları enfeksiyonlara karşı daha hassas hale geliyor. Prof. Dr. Üstün, özellikle gebeliğin ikinci ya da son üç aylık döneminde olan anne adaylarının grip aşılarını doktor önerisiyle yaptırmasının olası komplikasyonların önlenmesi açısından önemli olduğunu vurguluyor. Aşı, doğumdan sonraki ilk aylarda bebeğe de koruyucu bağışıklık sağlıyor.
5. “Geçen yıl aşılandım, bu yıl gerek yok”
Doğrusu: İnfluenza virüsü her yıl yapısını değiştiriyor ve bağışıklık sisteminden kaçıyor. Bu nedenle her yıl sık görülen virüs tiplerine göre yeni aşı geliştiriliyor ve aşının her yıl tekrarlanması gerekiyor. Prof. Dr. Üstün’e göre aşının etkinliği uygulamadan 7-15 gün sonra başlıyor ve etkinliğin yüksek olduğu dönem üç ay sürüyor. Bu nedenle ülkemizde aşıyı Kasım ayı başında ya da ortasında yaptırmak etkinlik açısından daha faydalı. Aşının zamanlamasıyla ilgili ayrıntılar için grip aşısının ne zaman yaptırılması gerektiğini anlatan yazımıza da göz atabilirsiniz.
6. “Sağlıklı kişilerin aşıya ihtiyacı yok”
Doğrusu: Sağlıklı kişiler de risk grubundakilere göre daha az olsa da hastalığı şiddetli geçirebiliyor. Grip virüsü her yıl değiştiği için bağışıklık sistemi yeni virüslere karşı savunmasız kalabiliyor. Ayrıca sağlıklı bir kişi, çevresindeki risk grubundaki bireylere hastalığı bulaştırabiliyor. Prof. Dr. Üstün’e göre grip aşısı yalnızca kronik hastalığı olanlar için değil, toplum genelinde bulaş zincirini kırmak için de önemli.
7. “Aşılar zararlı maddeler içerir”
Doğrusu: Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanan aşılar insan sağlığına zarar veren maddeler içermiyor. İnfluenza aşıları da yıllardır her yıl milyonlarca kişiye güvenle uygulanıyor. Prof. Dr. Üstün, Dünya Sağlık Örgütü’nün her yıl influenza mevsimi öncesinde özellikle risk grubundaki bireylerin aşılanmasını önerdiğini hatırlatıyor. Bu aşılar ciddi hastalık, hastaneye yatış ve ölüm riskini azaltarak toplum sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor.
Sık sorulan sorular
Grip aşısı ne zaman yaptırılmalı?
Prof. Dr. Üstün’e göre aşının etkinliği 7-15 gün sonra başlıyor ve yaklaşık üç ay yüksek seyrediyor. Bu nedenle Türkiye’de Kasım ayı başı ya da ortası etkinlik açısından daha uygun bir dönem.
Grip aşısı gribe yakalanmamı tamamen önler mi?
Aşı yüzde 80’lere varan koruyuculuk sağlıyor ve yalnızca influenza virüsüne karşı etkili. Diğer virüslerin neden olduğu soğuk algınlığı ve solunum yolu enfeksiyonlarını önlemiyor.
Grip aşısını kimler mutlaka yaptırmalı?
65 yaş üstü kişiler, küçük çocuklar, hamileler ve diyabet, kalp-damar hastalığı, kanser ya da obezite gibi kronik hastalığı olanlar en yüksek risk grubunda yer alıyor. Uzman, sağlıklı kişilerin de bulaş zincirini kırmak için aşılanmasını öneriyor.
Hamileler grip aşısı olabilir mi?
Evet. Cansız virüs aşıları hamilelikte güvenle uygulanabiliyor. Özellikle ikinci ve son üç aylık dönemde, doktor önerisiyle yaptırılan aşı hem anneyi hem de doğumdan sonraki ilk aylarda bebeği koruyor.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı – Grip (İnfluenza) bilgilendirme sayfası
- EKMUD – Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği