Kolesterol hakkında toplumda doğru sanılan bazı yanlışlar hayati riske yol açabiliyor. Kalp ve damar hastalıkları Türkiye’de de önde gelen ölüm nedenleri arasında yer alıyor ve son yıllarda gençleri de daha sık etkiliyor. Yüksek kolesterol, kalp krizi ve inme gibi yaşamı tehdit eden hastalıkların riskini artıran en önemli etkenlerden biri. Acıbadem International Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Rasih Sonsöz, yaşam tarzı değişikliklerinin fayda sağlasa da tek başına yeterli olmayabildiğini, gerekli durumlarda ilaç tedavisinden kaçınmanın ise ciddi sonuçlar doğurabildiğini söylüyor.
Yanlış 1: “Kolesterol değerim normal, demek ki sorun yok”
Doç. Dr. Sonsöz’e göre kolesterol sonucunun normal çıkması, kalp ve damar sağlığı açısından risk taşımadığınız anlamına gelmiyor. Çünkü hedef değer kişiden kişiye değişiyor. Sigara, yüksek tansiyon, diyabet ve yaş gibi risk faktörleri, aynı değeri bir kişi için kabul edilebilir kılarken başka biri için tehlikeli hale getirebiliyor. Kolesterol hiçbir belirti vermeden sessizce ilerleyebildiği için kalp krizi ve inme riskini artırabiliyor.
“Hastalar kolesterol anlamında kendi risklerinin farkında değil. Örneğin; 59 yaşında sigara içen ve tansiyonu yüksek bir erkek, 129 mg/dL kolesterol ile normal olduğunu zannediyor. Halbuki o kişinin hesabını yaptığınız zaman kalp açısından en az 65-70 yaşında bir kişinin risk profiline sahip. Genel olarak LDL yani ‘kötü’ kolesterolün 100 mg/dL ve üzerinde olması kalp ve damar hastalıkları açısından artmış riske işaret etse de, hedef değer kişiden kişiye farklılık gösteriyor.”
Kişiye özel hedefler hakkında daha fazla bilgi için LDL kolesterol hedef değeri yazımıza göz atabilirsiniz.
Yanlış 2: “Diyet ve spor yaparsam kolesterolümü düşürürüm”
Sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, düzenli egzersiz ve alkolden uzak durmak önemli; ancak Doç. Dr. Sonsöz’e göre gerekli durumlarda ilaç tedavisi olmadan yeterli değil:
“Hastalarımız ‘ben yeterince kilo versem, diyet yapsam, kolesterolü düşürürüm’ şeklinde inanışa sahip olabiliyorlar ancak bu düşünce hayati riske yol açabilir. Çünkü kolesterolü sadece doğru alışkanlıklarla düşürmenin oranı yüzde 20-30’dur. Yani sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile kolesterolü 120’den 90’a çekebilirsiniz. Ancak bu kişi eğer stentli ve kolesterolü 120 ise 55’in altına düşmesi gerekir ki bu da sadece yaşam tarzı değişiklikleri ile olamaz. Yaşam tarzı değişiklikleri olmalı ama üzerine bir de ilaç tedavisi uygulanmalıdır. Çünkü yapılan bilimsel çalışmalar; kolesterolü düşük olanların daha az kalp krizi geçirdiğini göstermektedir.”
Yanlış 3: “İlaç kullanırsam yan etkileri zarar verir”
Kolesterol ilaçlarının olası yan etkilerinden duyulan korku, çoğu zaman tedavinin ertelenmesine ya da ilaçların doktor önermediği halde bırakılmasına neden oluyor. Doç. Dr. Sonsöz şöyle diyor:
“Hastalar ilaçların yan etkisinden korkarak yıllarca yüksek kolesterolle kalp-damar hastalığı risklerini artırıyorlar. Oysa araştırmalar gösteriyor ki; kolesterol ilaçları ciddi bir yan etki yapmıyor. Nadir de olsa ciddi bir yan etkiye ait bulgu görürsek önce hekim olarak biz son veriyoruz. Bu nedenle mutlaka doktorunuzun önerdiği ilaç tedavisini uygulayın ve ilacınızı doktorunuzdan habersiz bırakmayın.”
Yanlış 4: “Takviye gıdalarla kolesterolümü düşürebilirim”
Sosyal medyada, internette ya da arkadaş çevresinde duyulan önerilerle takviye gıdalara yönelmek sık yapılan tehlikeli hatalardan biri. Doç. Dr. Sonsöz uyarıyor:
“Doktor önerisi olmadan kullanılan, ‘doğal takviye’ olarak sunulan bazı ürünler kullanılan ilaçlarla etkileşime girebilir ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Takviye gıdalara güvenerek doktorun önerdiği ilaç tedavisini ertelemek ya da bırakmak, kalp ve damar hastalıkları riskini daha da artırır. Bu nedenle kolesterolü düşürmek amacıyla herhangi bir takviye kullanmadan önce mutlaka hekime danışılmalıdır.”
Kolesterol dengesine katkı sağlayan 5 alışkanlık
- Kalp dostu beslenin: Doymuş ve trans yağ tüketimini azaltın; sebze, meyve, kuruyemiş, kuru baklagil, tam tahıl, lifli gıdalar ve balığa sofranızda daha fazla yer verin. Doymuş yağdan zengin olan çok düşük karbonhidratlı ya da keto diyetler LDL kolesterolü yükseltebiliyor; büyük bir beslenme değişikliğinden önce sağlık profesyoneline danışın.
- Düzenli hareket edin: Yürüyüş, dans, yüzme ya da bahçe işleri gibi keyif aldığınız bir aktiviteyi haftada yaklaşık 150 dakika orta şiddette yapmak LDL’yi düşürmeye, HDL’yi yükseltmeye yardımcı oluyor.
- Sigarayı bırakın: Sigara ve elektronik sigara HDL kolesterolü düşürüyor. Bırakmak trigliseritlerin düşmesine ve damarların daha iyi çalışmasına katkı sağlıyor; sigara dumanına maruz kalmaktan da kaçınmak gerekiyor.
- Sağlıklı kiloyu koruyun: Fazla kilolardan kurtulmak LDL kolesterolü ve trigliseritleri düşürüyor, kalp krizi ve inme riskini azaltıyor.
- Günde 7-9 saat uyuyun: Yetersiz ve düzensiz uyku düşük HDL, yüksek LDL ve trigliserit düzeyleriyle ilişkilendiriliyor. Her gün aynı saatlerde uyuyup uyanmaya çalışın.
Sık sorulan sorular
Normal kolesterol değeri herkes için aynı mı?
Hayır. Doç. Dr. Sonsöz’e göre hedef değer sigara, tansiyon, diyabet ve yaş gibi risk faktörlerine göre kişiden kişiye değişiyor.
Kolesterol yalnızca diyetle düşer mi?
Yaşam tarzı değişiklikleri kolesterolü yaklaşık yüzde 20-30 oranında düşürebiliyor; yüksek riskli hastalarda hedefe ulaşmak için ilaç tedavisi de gerekiyor.
Kolesterol ilacı bırakılabilir mi?
İlacın doktora danışmadan bırakılmaması gerekiyor; ciddi bir yan etki bulgusu görülürse tedaviyi hekim yeniden değerlendiriyor.
Takviye gıdalar işe yarar mı?
Doktor önerisi olmadan kullanılan takviyeler ilaçlarla etkileşime girebiliyor; kullanmadan önce mutlaka hekime danışılmalı.
