Diyabetik ayak yaraları, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de hızla yaygınlaşan diyabetin yol açtığı en ciddi sorunlardan biri. Diyabet yalnızca kan şekerini değil; zamanla sinirleri, damarları ve yara iyileşmesini de etkiliyor, kalpten böbreklere dek birçok organa zarar verebiliyor. Bu yüzden ayaktaki minik bir yara bile çok büyük bir soruna yol açabiliyor.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi (KVC) Uzmanı Doç. Dr. Selim Aydın, bu sorunun önlenebilir olduğunu vurguluyor ve 7 kritik önlemi sıralıyor.
Diyabetik ayak yaraları konusunda farkındalık çok düşük
Doç. Dr. Selim Aydın, toplumda en sık yapılan hataya dikkat çekiyor: “Diyabetik ayak yaraları konusunda ülkemizde farkındalık ne yazık ki son derece az, hatta yok denecek seviyededir. Toplumda en sık yapılan yanlışlardan biri; ayakta meydana gelen bir yaranın ‘önemsemeyerek’ geçer diye beklenilmesi ya da bilinçsizce kişisel müdahalede bulunulmasıdır. Oysa diyabetli bireylerde ayakta gelişen küçük bir çatlak, basit bir su toplaması ya da fark edilmeyen minik bir kesik kısa sürede kronik yaraya dönüşebilmekte, bu yaralar zamanında ve doğru tedavi edilmediğinde enfeksiyonlara, uzuv kaybına ve hatta yaşam kaybına neden olabilmektedir.”
Bu nedenle “Canım acımıyor”, “Su topladı, geçer” ya da “Kendim temizledim, geçti” diyerek zaman kaybetmemek gerekiyor.
Diyabetik ayak yaraları için 7 kritik öneri
- Kan şekerinizi düzenli ölçtürün: Doç. Dr. Aydın’a göre diyabetik ayak gelişimini önlemenin başında kan şekeri düzeylerinin düzenli kontrol altında tutulması ve hekim kontrollerinin aksatılmaması geliyor. Bu farkındalık ve düzenli kontroller riski büyük ölçüde azaltıyor. Kan şekeri kontrolü iyi olmayan kişilerde yaralar daha geç iyileşiyor ve enfeksiyon riski artıyor.
- Ayak bakımına önem verin: Günlük ayak bakımı estetik ya da fuzuli bir uğraş değil, diyabet hastaları için zaruri bir ihtiyaç. Ayaklar ne çok sıcak ne de çok soğuk suyla yıkanmalı, iyice kurulanmalı ve özellikle parmak araları nemli bırakılmamalı. Tırnaklar düz kesilmeli, nasır ve sertleşmeler bilinçsizce kesilmemeli. Gerekirse diyabet konusunda bilgili bir sağlık profesyonelinden destek alınmalı.
- Ayağınızı her gün bakarak kontrol edin: Diyabetli kişilerde sinir hasarı nedeniyle his kaybı yaygın olduğundan ayaktaki yaralar geç fark edilebiliyor. Ayaklar her gün incelenmeli; kızarıklık, çatlak, su toplaması, yara, akıntı veya renk değişikliği fark edildiğinde vakit kaybetmeden doktora başvurulmalı. Ayak tabanı görülemiyorsa ayna kullanılabilir. Küçük bir su toplaması, nasır ya da renk değişikliği bile ciddi bir sorunun habercisi olabiliyor.
- “Geçer” diye bekleyerek zaman kaybetmeyin: Bu yaralar kolayca enfekte olabiliyor ve enfeksiyon hızla kemiğe kadar ilerleyebiliyor. Gecikmeden uygun antibiyotik tedavisi ve gerektiğinde cerrahi temizlik (debridman) hayat kurtarıcı olabiliyor. Evde bilinçsiz pansuman, alkol, oksijenli su, rastgele antibiyotikli kremler ya da bitkisel ürünler sorunu daha da kötüleştirip tedaviyi çok daha karmaşık hale getirebiliyor. Her yara tıbbi değerlendirme gerektiriyor.
- Çıplak ayakla yere basmayın: Diyabetli kişilerdeki ayak yaralarının önemli bir kısmı ev içinde oluşuyor. Diyabet hastalarının evde de çıplak ayakla yere basmaması, ayaklarını koruması, kumsal gibi yerlerde kesinlikle terliksiz dolaşmaması gerekiyor. Parmak arası ya da ucu açık terlikler yerine önü kapalı terlikler tercih edilmeli.
- Damar tıkanıklığınız olup olmadığını öğrenin: Doç. Dr. Aydın, damar tıkanıklıklarının bu yaraların en önemli nedenlerinden biri olduğunu belirtiyor: “Günlük yaşamda yanlış alışkanlıklarımızın da etkisiyle damar tıkanıklıkları hızla yaygınlaşmaktadır. Diyabetik ayakta da; ayaktaki kan dolaşımı yetersizse, en iyi yara bakımı bile iyileşme sağlamaz. Bu nedenle tedavinin ilk adımlarından biri, ayak damarlarının ayrıntılı olarak değerlendirilmesi ve gerekiyorsa damarların açılmasıdır.”
- Ayakkabı seçimine dikkat edin: Ayakkabı alırken görünüşten çok sağlık ve rahatlık ön planda tutulmalı. Dar, sert, dikişli ya da ayağı sıkan ayakkabılar fark edilmeden yaraya yol açabiliyor. Ayakkabı ayağa tam uyumlu ve yumuşak tabanlı olmalı, iç dikişi bulunmamalı ve vurma yapmamalı. Yeni ayakkabılar başlangıçta kısa sürelerle giyilmeli.
Kan şekeri kontrolünde beslenmenin rolünü kan şekerini dengeleyen beslenme tavsiyeleri yazımızda bulabilirsiniz.
Diyabetik ayak yaraları tedavisinde erken müdahale ve ekip çalışması
Doç. Dr. Selim Aydın, diyabetik ayak tedavisinde erken müdahale ve multidisipliner tedavinin kritik önem taşıdığını söylüyor: “Diyabetik ayak yaraları, tek bir hekimin değil; kalp-damar cerrahisi, endokrinoloji, yara bakım, enfeksiyon hastalıkları, ortopedi ve plastik cerrahi gibi uzmanların birlikte çalışmasını gerektirir. Multidisipliner yaklaşımın yanı sıra günümüzde gelişen damar açıcı (endovasküler) tedaviler ve modern yara bakım yöntemleri sayesinde, diyabetik ayak hastalarının büyük bölümünde uzuv kaybı önlenebilmektedir. Diyabetik ayak kader değildir. Erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip ile ayaklar korunabilir, hayatlar kurtarılabilir.”
Diyabetik ayak yaraları hakkında sık sorulan sorular
Diyabetik ayak yaraları neden geç fark edilir?
Diyabetli kişilerde sinir hasarı nedeniyle his kaybı yaygın olduğundan ayaktaki yaralar geç fark edilebiliyor. Bu yüzden ayakların her gün bakılarak kontrol edilmesi, gerekirse ayak tabanı için ayna kullanılması gerekiyor.
Ayaktaki yaraya evde pansuman yapılabilir mi?
Doç. Dr. Selim Aydın’a göre evde bilinçsiz pansuman, alkol, oksijenli su, rastgele antibiyotikli kremler ya da bitkisel ürünler sorunu kötüleştirebiliyor. Her yaranın tıbbi olarak değerlendirilmesi gerekiyor.
Damar tıkanıklığı yara iyileşmesini nasıl etkiler?
Ayaktaki kan dolaşımı yetersizse en iyi yara bakımı bile iyileşme sağlamıyor. Bu nedenle tedavinin ilk adımlarından biri ayak damarlarının ayrıntılı değerlendirilmesi ve gerekiyorsa damarların açılması.
Diyabet hastaları nasıl ayakkabı seçmeli?
Ayağa tam uyan, yumuşak tabanlı, iç dikişi olmayan ve vurma yapmayan ayakkabılar tercih edilmeli. Yeni ayakkabılar başlangıçta kısa sürelerle giyilmeli.
Görüş: Doç. Dr. Selim Aydın, Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı, Acıbadem Ataşehir Hastanesi
Kaynaklar
