HbA1c testi çoğu zaman yalnızca diyabet tanısı için kullanılan bir tahlil olarak biliniyor. Oysa açlık kan şekeri yalnızca o anki durumu yansıtırken, HbA1c son üç ayın ortalama kan şekerini gösteriyor; yani metabolizmanın uzun vadeli hafızası gibi çalışıyor. Bütüncül Tıp ve Fizik Tedavi Uzmanı Dr. Mehmet Portakal’a göre milyonlarca kişi “normal” sınırlarda çıkan sonuçlara güvenerek metabolik bir yanılsama içinde yaşıyor.
HbA1c testi sadece diyabet testi değil
Portakal, HbA1c değerinin diyabet sınırlarının ötesinde bir uzun ömür (longevity) göstergesi olarak okunması gerektiğini söylüyor: “HbA1c, vücudun günlük değil; alışkanlıklarla nasıl yaşlandığını gösteren bir kayıttır. Bu testi sadece diyabet hastalarında değil, sağlıklı olduğunu düşünen bireylerde de mutlaka görmek istiyoruz. Çünkü HbA1c bize hücresel yaşlanma hızını, damar sağlığını ve beyin fonksiyonlarındaki gizli gerilemeyi anlatır.”
Portakal’a göre yüksek seyreden HbA1c yalnızca kalbi yormuyor; zihinsel yavaşlama, beyin sisi ve Alzheimer gibi nörodejeneratif süreçlerle de ilişkilendiriliyor ve bağışıklık sistemini erken yaşlandırabiliyor. İnsülin direncinin erken işaretleri için insülin direnci için 6 sinyal yazımıza da göz atabilirsiniz.
Yüzde 1’lik artış, yüzde 25’e varan risk
Portakal, HbA1c’deki artışın kalp-damar hastalıklarıyla güçlü ilişkisine dikkat çekiyor: “Bilimsel veriler, HbA1c’deki her yüzde 1’lik artışın kardiyovasküler hastalık riskini yaklaşık yüzde 25 oranında artırabildiğini gösteriyor. Uzun yaşam araştırmalarında ise dikkat çeken ortak nokta şu: Sağlıklı ve uzun ömürlü bireylerin HbA1c değerleri çoğunlukla yüzde 5,3’ün altında seyrediyor.”
HbA1c kaç olmalı?
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre tanı açısından standart aralıklar şöyle: yüzde 5,7’nin altı normal, yüzde 5,7-6,4 prediyabet, yüzde 6,5 ve üzeri diyabet.
Portakal ise “referans aralık içinde” olmanın her zaman metabolik olarak ideal olmak anlamına gelmediğini söylüyor: “Önemli olan, değerin hangi hızla yükseldiği ve vücutta neyi tetiklediğidir.” Uzun ömür yaklaşımında hedeflediği aralıklar şöyle:
- Optimal: Yüzde 4,9-5,3
- İdeal merkez: Yüzde 5,0 (±0,2)
- Uyarı: Yüzde 5,4 ve üzeri
- Riskli bölge: Yüzde 5,6 ve üzeri
Prediyabetin günlük hayattaki işaretleri için yemekten sonra uyku hali yazımızı da okuyabilirsiniz.
HbA1c nasıl düşürülür?
Portakal, değerin kişiye özel bir “biyolojik harita” olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor: “Amaç yalnızca HbA1c değerini düşürmek değil; o değerin neden yükseldiğini anlayarak biyolojik dengeyi kalıcı olarak iyileştirmektir.” Bütüncül yaklaşımın başlıkları şöyle:
- Kişiye özel beslenme: Düşük glisemik yük ve aralıklı oruç protokolleri
- Metabolik destek: Berberin, magnezyum, alfa lipoik asit ve D vitamini gibi takviyeler (hekim kontrolünde)
- Fiziksel kapasite: Kas kütlesini artırarak şeker metabolizmasını iyileştiren egzersizler
- Stres ve uyku yönetimi: Kortizol-insülin dengesinin korunması
HbA1c testi hakkında sık sorulan sorular
HbA1c testi neyi ölçer?
Son üç ayın ortalama kan şekerini gösteriyor; açlık kan şekeri ise yalnızca o anki durumu yansıtıyor.
HbA1c normal değeri kaçtır?
CDC’ye göre yüzde 5,7’nin altı normal, 5,7-6,4 prediyabet, 6,5 ve üzeri diyabet. Dr. Mehmet Portakal uzun ömür açısından yüzde 4,9-5,3 aralığını optimal kabul ediyor.
HbA1c testi sağlıklı kişilere de yapılmalı mı?
Portakal’a göre evet; değer damar sağlığı ve biyolojik yaşlanma hakkında da bilgi verdiği için sağlıklı olduğunu düşünen kişilerde de değerlendirilmeli.
Görüş: Dr. Mehmet Portakal, Bütüncül Tıp ve Fizik Tedavi Uzmanı
Kaynaklar
