Bitter çikolata bu kez biyolojik yaşlanmayla ilişkisi üzerinden gündemde. Aging (Albany NY) dergisinde yayımlanan bir çalışma, kakaoda doğal olarak bulunan teobromin adlı bileşenin biyolojik yaşlanma göstergeleriyle bağlantılı olabileceğini ortaya koydu. İngiltere ve Almanya’da 1.600’den fazla kişinin verilerinin incelendiği araştırmada, kanında teobromin düzeyi yüksek olanlarda biyolojik yaşlanmanın daha yavaş seyrettiği görüldü. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Beslenme ve Diyetetik Bölümü Başkanı Prof. Dr. Murat Baş ise çalışmanın dikkat çekici olduğunu ancak temkinli yorumlanması gerektiğini vurguluyor.
Biyolojik yaş takvim yaşından farklı
Araştırmada yaşlanma, DNA üzerinden hesaplanan “biyolojik yaş saatleri” ile değerlendirildi. Prof. Dr. Baş, “Takvim yaşı hepimiz için aynıdır; ancak biyolojik yaş, hücrelerimizin ve dokularımızın ne kadar ‘yıprandığını’ gösterir. Bu çalışmada DNA metilasyonuna dayalı yaş saatleri kullanılmış. Araştırmada, katılımcıların kanındaki teobromin düzeyleri ile bu epigenetik yaş karşılaştırılmış. Sonuçlar, kanında daha yüksek teobromin bulunan kişilerin hücrelerinin daha yavaş yaşlandığını gösteriyor” diyor.
Teobromin kafein değil
Bitter çikolatadaki teobromin, kakao çekirdeğine özgü bir bileşen ve sık sık kafeinle karıştırılıyor. Prof. Dr. Baş, “Teobromin kafein değildir. Uyarıcı etkisi daha hafiftir ve metabolik etkileri farklıdır. Çalışmanın önemli yönlerinden biri, gözlenen etkinin kafeinle açıklanamıyor olması. Yani konu ‘kahve içmekle’ aynı şey değil; kakao kökenli özel bir molekülden söz ediyoruz” diyor.
Çalışmanın iki farklı Avrupa popülasyonunda benzer sonuçlar vermesi dikkat çekici. Ancak Baş uyarıyor: “Bu çalışma nedensellik kanıtlamaz. Yani ‘teobromin gençleştirir’ demek bilimsel olarak doğru olmaz. Ancak iki bağımsız grupta benzer sonuçların bulunması, bu ilişkinin araştırılmaya değer olduğunu gösteriyor.”
Bitter çikolata ne kadar tüketilmeli?
Prof. Dr. Baş, araştırmanın yanlış anlaşılmaması gerektiğini vurguluyor: “Bu çalışma ‘daha fazla çikolata tüketin’ demiyor. Bitter çikolata, enerjisi yoğun bir besindir ve fazla tüketimi kilo artışına yol açabilir. Burada asıl mesaj, bazı besin bileşenlerinin yaşlanma biyolojisi üzerinde etkili olabileceğidir. Bitter çikolatanın özellikle yüksek kakao oranına (genellikle yüzde 70 ve üzeri) sahip olan türlerinde teobromin miktarı daha yüksektir. Ancak ticari ürünlerde şeker ve yağ oranı da dikkate alınmalıdır.”
Bitter çikolatanın bilinen diğer etkilerini bitter çikolatanın faydaları yazımızda ele almıştık.
Sağlıklı yaşlanma tek bir besine bağlı değil
Baş’a göre sağlıklı yaşlanma bütüncül bir yaklaşım gerektiriyor: “Sağlıklı yaşlanma tek bir besine bağlı değildir. Akdeniz tipi beslenme, yeterli fiziksel aktivite, sigaradan uzak durma ve kaliteli uyku temel belirleyicilerdir. Bitter çikolata burada sadece bir ipucu olabilir.”
Özellikle bitkisel kaynaklı ve antioksidan içeriği yüksek besinlerin hücreleri yıpratan süreçleri yavaşlatabildiği düşünülüyor. Prof. Dr. Baş, “Sebze, meyve ve kakao gibi bitkisel besinlerde bulunan bazı doğal maddeler, hücreleri strese karşı koruyabiliyor. Yediğimiz besinlerin içeriğindeki biyoaktif bileşenler, hücresel düzeyde süreçleri etkileyebilir” diyor. Uzmanlar yine de tek tek besinlere odaklanmak yerine dengeli ve çeşitli bir beslenme modelinin benimsenmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Sık sorulan sorular
Bitter çikolata yaşlanmayı yavaşlatır mı?
Aging dergisindeki çalışmada kanında teobromin düzeyi yüksek olanlarda biyolojik yaşlanmanın daha yavaş seyrettiği görüldü. Ancak Prof. Dr. Murat Baş’a göre çalışma nedensellik kanıtlamıyor.
Teobromin nedir?
Kakao çekirdeğine özgü, kafeinden farklı ve uyarıcı etkisi daha hafif bir bileşen. Yüzde 70 ve üzeri kakao içeren bitter çikolatalarda daha yüksek miktarda bulunuyor.
Daha çok çikolata yemek sağlıklı mı?
Hayır. Bitter çikolata enerjisi yoğun bir besin; fazla tüketimi kilo artışına yol açabilir. Ticari ürünlerde şeker ve yağ oranına da dikkat edilmeli.
Sağlıklı yaşlanmanın temel belirleyicileri neler?
Prof. Dr. Baş’a göre Akdeniz tipi beslenme, yeterli fiziksel aktivite, sigaradan uzak durmak ve kaliteli uyku.
