Filtreli gözlükler, özellikle amber (kehribar) ve kırmızı tonlu modelleriyle son dönemde popüler hale geldi. Akşam saatlerinde telefon, tablet ve bilgisayar ekranlarına maruz kalma süresi arttıkça bu ürünlerin tıbbi bir gereklilik mi yoksa bir trend mi olduğu da tartışılıyor. Batıgöz Sağlık Grubu Çankaya Şubesi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Serkan Biliş’e göre mesele göz dokularının zarar görmesinden çok, vücudun biyolojik saatinin etkilenmesiyle ilgili.
Mavi ışık gece uyku hormonunu geciktiriyor
Op. Dr. Biliş’e göre güneş ışığındaki kısa dalga boylu mavi spektrum gündüz saatlerinde uyanıklığı artırıyor, bilişsel performansı destekliyor ve ruh halinin düzenlenmesine katkı sağlıyor. Ancak aynı mavi spektruma gece saatlerinde maruz kalınması, gözdeki ışığa duyarlı özel hücreler aracılığıyla beyne gündüz sinyali gönderilmesine neden olabiliyor. Bu da uyku hormonu melatoninin salgılanmasını geciktirip uykuya dalma süresini uzatabiliyor. Dr. Biliş, burada söz konusu olan etkinin retina hasarı değil, biyolojik zamanlamanın kayması olduğunu vurguluyor. Mavi ışığın gençlerin beyni üzerindeki etkisini mavi ışık ve sirkadiyen ritim yazımızda da ele almıştık.
Filtreli gözlüklerde camın rengi değil optik özelliği önemli
Piyasada “mavi ışık gözlüğü” olarak sunulan ürünlerin aynı özellikte olmadığını belirten Dr. Biliş’e göre belirleyici olan, lenslerin hangi dalga boylarını ne oranda geçirdiğini gösteren spektral geçirgenlik:
- Sarı tonlu filtreler kısa dalga boyunun bir kısmını azaltarak daha çok görsel konfor sağlıyor.
- Amber filtreler özellikle 480 nanometre altındaki mavi spektrumu yüksek oranda azaltabildiği için akşam saatlerinde melatonin baskılanmasını azaltmaya yardımcı olabiliyor.
- Kırmızı filtreler mavi ve yeşil dalga boyunun önemli bölümünü keserek düşük ışık ortamı hissi oluşturuyor ve uykuya geçiş döneminde tercih edilebiliyor.
Dr. Biliş, bu tür gözlüklerin göz hastalıklarını önleyen tıbbi cihazlar değil, ışık maruziyetinin zamanlamasını düzenlemeye yardımcı optik araçlar olarak değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor.
Koyu cam tek başına koruyucu değil
Renkli camlarla ilgili sık yapılan bir hataya dikkat çeken Op. Dr. Biliş’e göre ortam daha karanlık algılandığında göz bebeği fizyolojik olarak genişleyebiliyor. Bu nedenle dış ortamda kullanılan gözlüklerin mutlaka UV koruması sağlaması gerekiyor; UV400 standardı ya da eşdeğer koruma sunmayan renkli camlar güneş altında koruyucu değil.
Kimler için destekleyici olabilir?
Dr. Biliş’e göre akşam saatlerinde yoğun ekran maruziyeti olanlar, vardiyalı çalışanlar ve uykuya dalma güçlüğü yaşayanlar için bu filtreler, uygun yaşam alışkanlıklarıyla birlikte kullanıldığında destekleyici olabiliyor. Ancak dijital göz yorgunluğunun en sık nedenleri az göz kırpma, göz kuruluğu, uzun süre yakın odaklanma ve uygun olmayan ortam aydınlatması; bu yüzden yalnızca gözlük kullanımının tüm şikayetleri ortadan kaldırması beklenmemeli.
Uyku için ışık hijyeni
Op. Dr. Serkan Biliş’e göre uyku düzenini desteklemenin en etkili yolu ışık hijyeni alışkanlıkları edinmek: Sabah saatlerinde doğal gün ışığına çıkmak, akşam loş ve sıcak tonlu aydınlatma tercih etmek ve yatmadan önce ekran süresini azaltmak. Gerektiğinde akşam saatlerinde spektral filtreli gözlükler bu sürece yardımcı olabiliyor. Dr. Biliş, bu ürünlerin ne yalnızca bir moda unsuru ne de tek başına bir tedavi yöntemi olduğunu belirterek, devam eden uyku sorunları olanların mutlaka bir uzmana başvurması gerektiğini hatırlatıyor.
Sık sorulan sorular
Filtreli gözlükler uykuya yardımcı olur mu?
Op. Dr. Serkan Biliş’e göre amber ve kırmızı filtreler akşam saatlerinde melatonin baskılanmasını azaltmaya yardımcı olabilir, ancak tek başına bir tedavi değildir.
Mavi ışık gözlere zarar verir mi?
Dr. Biliş’e göre akşam maruz kalınan mavi ışıkta asıl etki retina hasarı değil, biyolojik saatin kaymasıdır.
Amber ve sarı filtre arasındaki fark ne?
Sarı filtreler daha çok görsel konfor sağlarken, amber filtreler 480 nanometre altındaki mavi ışığı yüksek oranda azaltır.
Renkli gözlük güneşten korur mu?
Ancak UV400 standardı ya da eşdeğer UV koruması varsa; koyu cam tek başına koruyucu değildir.
