Vertigo ve baş dönmesi günlük dilde çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da tıbben aynı anlama gelmiyor. Baş dönmesi sersemlik, bayılacak gibi olma, dengesizlik ya da hareket hissini kapsayan geniş bir tanımken, vertigo kişinin kendisinin ya da çevresinin hareket ettiğini hissettiği daha özgül bir baş dönmesi türü. Doktor Odyolog Emel Uğur, şikayetin doğru tanımlanmasının denge sistemi değerlendirmesinde önemli bir yere sahip olduğunu, hastaların yaşadıkları hissi ayrıntılı anlatmasının sorunun kaynağını bulmayı kolaylaştırdığını vurguluyor.
Baş dönmesi nedir?
Baş dönmesi farklı sağlık sorunlarının sonucunda ortaya çıkabilen genel bir belirti. Bazı kişiler başlarının hafiflediğini ya da bayılacak gibi olduklarını anlatırken bazıları yürürken dengesizlik hissediyor. Olası nedenler arasında tansiyon değişiklikleri, sıvı kaybı, bazı ilaçların yan etkileri, kalp ritim bozuklukları ve nörolojik hastalıklar bulunuyor. Uğur’a göre bu nedenle her baş dönmesini doğrudan iç kulakla ilişkilendirmek doğru değil; mutlaka ayırıcı tanı yapılması gerekiyor.
Vertigo ile baş dönmesi arasındaki fark
Vertigonun ayırt edici özelliği gerçekte olmayan bir hareketin hissedilmesi: Kişi çevresindeki nesnelerin döndüğünü ya da kendi bedeninin hareket ettiğini düşünebiliyor. Yatakta sağa sola dönerken, başı yukarı kaldırırken ya da öne eğilirken ortaya çıkan kısa dönme atakları pozisyonel vertigoyu düşündürüyor. Buna karşılık ayağa kalkınca göz kararması ve bayılacak gibi olma, tansiyon ya da dolaşımla ilgili bir soruna işaret edebiliyor. Uğur, belirtilerin niteliğinin tek başına kesin tanı için yeterli olmadığını hatırlatıyor.
Atakların süresi tanıda ipucu veriyor
- Birkaç saniye: Belirli baş pozisyonlarıyla tetiklenen ataklar kristal kayması (BPPV) ile ilişkili olabiliyor.
- Dakikalar ya da saatler: Vestibüler migren ya da Ménière hastalığı gibi nedenler akla geliyor.
- Günler: Vestibüler nörit gibi iç kulak hastalıklarında görülebileceği gibi merkezi sinir sistemi kaynaklı sorunlarda da ortaya çıkabiliyor.
Bu nedenle atakların süresi, sıklığı ve eşlik eden şikayetler birlikte değerlendiriliyor.
İç kulak kaynaklı vertigo nasıl anlaşılır?
İç kulaktaki vestibüler sistem baş hareketlerini algılıyor ve dengeyi koruyor; bu sistemin etkilenmesi vertigo ve dengesizliğe yol açabiliyor. İç kulak kaynaklı bir sorundan şüphelenildiğinde işitme testleri, denge değerlendirmeleri ve vestibüler fonksiyon testleri yapılabiliyor. Uğur’a göre her vestibüler hastalıkta işitme kaybı görülmüyor: Vestibüler nörit genellikle belirgin işitme kaybı olmadan ortaya çıkarken Ménière hastalığında işitme belirtileri eşlik edebiliyor.
Baş dönmesi ne zaman acildir?
Tekrarlayan, günlük aktiviteleri engelleyen ya da düşmeye yol açan baş dönmeleri mutlaka değerlendirilmeli. Ani başlayan baş dönmesine yüzde ya da kol ve bacaklarda güçsüzlük, konuşma güçlüğü, çift görme, bilinç değişikliği ya da yürüyememe eşlik ediyorsa beklemeden 112 aranmalı ya da acil servise başvurulmalı. Uğur’a göre vertigo ile baş dönmesi arasındaki farkın doğru anlaşılması hastanın doğru birime yönlendirilmesini ve gereksiz tedavilerden kaçınılmasını sağlıyor.
Sık sorulan sorular
Vertigo ile baş dönmesi aynı şey mi?
Hayır. Baş dönmesi geniş bir tanımdır; vertigo ise kişinin kendisinin ya da çevresinin döndüğünü hissettiği özgül bir türüdür.
Vertigo neden olur?
Kristal kayması (BPPV), vestibüler migren, Ménière hastalığı, vestibüler nörit ve bazı merkezi sinir sistemi sorunları vertigoya yol açabilir.
Vertigo işitme kaybı yapar mı?
Doktor Odyolog Emel Uğur’a göre her zaman değil; Ménière hastalığında işitme belirtileri eşlik edebilirken vestibüler nöritte genellikle görülmez.
Hangi baş dönmesi acildir?
Güçsüzlük, konuşma bozukluğu, çift görme, bilinç değişikliği ya da yürüyememeyle birlikte ani başlayan baş dönmesi acildir.
