Melatonin, karanlıkta beyin tarafından salgılanan ve uyku düzeninin sağlanmasına katkıda bulunan doğal bir hormon. Uykuya dalmakta zorlanmak ve gece uykusunun sık bölünmesi, günlük yaşam kalitesini olumsuz etkileyen yaygın sorunlar arasında. Vardiyalı çalışma ve düzensiz uyku saatleri ise bu hormonun salgısını azaltarak uyku düzenini bozabiliyor.
Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Yaşar Kütükçü, “Melatonin karanlıkta beyin tarafından salgılanan doğal bir hormondur ve uyku düzeninin sağlanmasına katkı sağlar. Gece ışığa maruz kalmak gibi bazı yanlış gündelik alışkanlıklar ise bu hormonun salgılanmasını azaltabilir” diyor.
Vücudun iç saati: Sirkadiyen ritim
Prof. Dr. Kütükçü, sirkadiyen ritim olarak tanımlanan vücudun iç saatinin gece ve gündüz döngüsünü düzenlediğini ve bu düzenin hormonun doğal salgılanma ritmiyle birlikte çalıştığını belirtiyor: “Bu ritmin bozulması uykuya dalma güçlüğü ve uykusuzluk gibi sorunlara yol açabilir.”
Vardiyalı çalışma uyku düzenini bozuyor
Kütükçü’ye göre farklı saatlerde uyuyup uyanmayı gerektiren vardiyalı çalışma modeli uyku düzenini olumsuz etkileyebiliyor: “Günlük yaşamda uyku saatlerinin değişkenlik göstermesi, vücudun gece ve gündüz dengesini şaşırtarak uykuya geçiş sürecini zorlaştırabilir ve bu durum melatoninin doğal salgılanma düzenini de olumsuz etkileyebilir.” Uykunun beyin üzerindeki etkisi için yetersiz uyku ve beyin sağlığı yazımıza da göz atabilirsiniz.
Melatonin desteği uyku-uyanıklık döngüsünü destekleyebilir
Bu hormon vücutta doğal olarak salgılanmasının yanı sıra bazı durumlarda takviye olarak da kullanılabiliyor. Takviyelerin tablet, kapsül, ağızda dağılan tablet, damla, sprey ya da çiğnenebilir formlarda sunulduğunu belirten Kütükçü, “Bu farklı formlar, takviye olarak kullanımında kişilerin tercih ve kullanım alışkanlıklarına göre çeşitlilik gösterebiliyor. Özellikle uyku-uyanıklık döngüsünün bozulduğu durumlarda melatonin takviyeleri, vücudun doğal ritmini desteklemeye yönelik bir seçenek olarak değerlendirilebiliyor” diyor.
Takviye herkese uygun değil
Prof. Dr. Kütükçü, desteğin herkes için uygun olmayabileceğini vurguluyor: “Tüm takviyelerin yan etkileri ve ilaç etkileşimleri mutlaka göz önünde bulundurulmalı. Örneğin bu takviyeye, epilepsi hastaları ve kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin mutlaka doktor kontrolünde başlaması gerekir. Bazı kişilerde alerjik etkiler bile görülebilir. Benzer şekilde hamileler ve emziren annelerde de melatonin desteğinin güvenilirliğini gösteren yeterli çalışma olmadığı için önerilmez, yaşlı bireylerde ise gün içinde artmış uyku haline yol açabilir.”
- Epilepsi hastaları ve kan sulandırıcı kullananlar yalnızca doktor kontrolünde başlamalı.
- Bazı kişilerde alerjik etkiler görülebilir.
- Hamilelere ve emziren annelere önerilmez.
- Yaşlılarda gün içinde artmış uyku haline yol açabilir.
Melatonin hakkında sık sorulan sorular
Melatonin ne işe yarar?
Prof. Dr. Yaşar Kütükçü’ye göre karanlıkta beyin tarafından salgılanan bu hormon, uykuya dalmayı kolaylaştırıyor ve uyku düzeninin sağlanmasına katkıda bulunuyor.
Vardiyalı çalışmak melatonini nasıl etkiler?
Değişken uyku saatleri vücudun gece-gündüz dengesini şaşırtarak uykuya geçişi zorlaştırabiliyor ve melatoninin doğal salgılanma düzenini olumsuz etkileyebiliyor.
Melatonin takviyesini kimler kullanmamalı?
Hamilelere ve emziren annelere önerilmiyor; epilepsi hastaları ve kan sulandırıcı kullananlar ise yalnızca doktor kontrolünde başlamalı.
Görüş: Prof. Dr. Yaşar Kütükçü, Nöroloji Uzmanı, Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi
Kaynaklar
