Menisküs yırtığı, geçmeyen diz ağrısının sık rastlanan nedenlerinden biri. En sık görülen belirtileri ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı. Bazı hastalar yaralanma anında dizin içinden “çıt” sesi geldiğini ya da kopma hissi yaşadıklarını, ardından özellikle ilk gün belirginleşen ağrı ve şişlik olduğunu anlatıyor.
Bazen bu belirtiler hiç olmadan da dizde ağrı başlayabiliyor; dizi tam olarak bükmede ya da düzleştirmede zorluk, merdiven inip çıkarken ya da çömelirken artan ağrı gibi sorunlar görülebiliyor. Acıbadem Kozyatağı Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Burak Özturan, menisküs yırtıklarının belirtilerini, tedavisini ve korunma yollarını anlattı.
Bu belirtilerden biri bile varsa hekime başvurun
Doç. Dr. Özturan, erken tanı için şu durumlardan biri bile varsa zaman kaybetmeden hekime başvurulması gerektiğini söylüyor:
- Ani bir hareket sonrası ağrı ve şişlik oluştuysa
- Dizde takılma, kilitlenme gibi mekanik belirtiler varsa
- Bir haftadan uzun süren ve dinlenmeyle geçmeyen diz ağrısı varsa
- Merdiven inip çıkarken batma oluyorsa
Menisküs yırtığı erkeklerde 3 kat daha sık
Her iki dizde, uyluk ve kaval kemikleri arasında “C” şeklinde yer alan iki kıkırdak yapıya menisküs deniyor. Menisküs vücut ağırlığını dengeli şekilde dağıtarak ekleme binen baskıyı azaltıyor, eklem stabilitesini artırarak ani hareketlerde dizi korumaya yardımcı oluyor. Menisküsün yapısı için dizde menisküs yırtılması nedir yazımıza da göz atabilirsiniz.
Doç. Dr. Özturan, bu sorunun erkeklerde kadınlara göre yaklaşık 3 kat daha fazla görüldüğünü belirtiyor: “Bunun temel nedeni, erkeklerin ani dönme ve zıplama hareketleri içeren futbol ve basketbol gibi yüksek riskli sporları kadınlara oranla daha yoğun bir şekilde yapma eğiliminde olmalarıdır.”
En önemli neden bilinçsizce yapılan spor
Özturan’a göre yırtıklar son yıllarda daha sık görülüyor: “İnsanlar artık daha aktif bir yaşam sürüyor, düzenli spor yapıyorlar. Bu durum genel sağlık için oldukça önemlidir. Ancak, bilinçsizce ya da hazırlıksız yapılan sporlar diz yaralanması riskini artırır. Bunun dışında, halı saha maçları, kayak ile basketbol gibi ani yön değiştirme ve dönme hareketleri içeren sporların popülerliği, özellikle gençlerde travmatik menisküs yırtıklarının daha sık görülmesine sebep olmaktadır.” Spor kaynaklı diz yaralanmaları için spor yaralanmalarına dikkat yazımızı da okuyabilirsiniz.
Yırtığın büyüklüğü, yeri ve tipi belirleyici
Menisküsün kan damarlarından zengin dış (periferik) kısmındaki küçük yırtıklar, özellikle genç hastalarda dinlenme ve destekleyici tedavilerle kendiliğinden iyileşebiliyor. Kanlanması zayıf iç kısımlardaki yırtıkların ya da büyük ve karmaşık yırtıkların kendi kendine iyileşme olasılığı ise çok düşük.
Özturan, tedavi planlanırken yırtığın büyüklüğünün, yerinin ve tipinin dikkate alındığını söylüyor: “Bununla birlikte, hastanın yaşı ve aktivite seviyesi de dikkate alınır. Tedavide en önemli hedefimiz ise ağrıyı gidererek hayat kalitesini arttırmak ve beraberinde oluşabilecek kıkırdak yaralanmalarının önüne geçmektir.”
Menisküs yırtığında ilk tercih ameliyat dışı tedavi
Her yırtık ameliyat gerektirmiyor. Kanlanması iyi bölgedeki küçük yırtıklarda ve stabil yırtıklarda ilk tercih ameliyat dışı tedaviler: “Ödemi ve ağrıyı dindirmek için dinlenme, buz tedavisi ve ağrı kesici ilaçlar kullanılır. Sonrasında, diz çevresindeki kasları güçlendirerek ekleme binen yükü azaltmak ve hareket açıklığını geri kazanmak için fizik tedavi uygulanır.”
Cerrahide artroskopik yöntem tercih ediliyor
Konservatif tedavinin yetersiz kaldığı, dizde kilitlenme gibi mekanik belirtilerin olduğu ya da büyük yırtıkların görüldüğü durumlarda ameliyat kararı alınıyor. Özturan, günümüzde bu ameliyatların artroskopik olarak kapalı yöntemle rahatlıkla yapılabildiğini anlatıyor: “Bu yöntem, dizin önünden açılan yaklaşık 0.5 cm’lik birkaç küçük delikten iletilen bir kamera ve özel cerrahi aletlerle gerçekleştirilir. Ekrana yansıyan görüntü eşliğinde ya yırtık kısım özel dikişlerle tamir edilir ya da tamiri mümkün değilse sadece yırtık olan küçük parça temizlenerek vücuttan çıkarılır.”
Yırtık parçanın temizlendiği ameliyatlarda hastalar 1-2 hafta içinde günlük yaşamlarına dönebiliyor. “Ancak, menisküs onarımının yapıldığı, yani cerrahi dikiş gerçekleştirilen hastalarda ise yırtığın tipine göre özel önlemler ve rehabilitasyon süreçleri gerekir.”
Korunmak için 7 kural
- Spor sırasında ısınma ve soğuma egzersizlerini ihmal etmeyin.
- Diz çevresindeki kasları (özellikle kuadriseps ve hamstring) güçlendirerek dizlere binen yükü azaltın.
- Zeminin yaptığınız spora uygun olmasına dikkat edin.
- Yaptığınız spora uygun ayakkabı kullanın.
- Dize ekstra yük bindireceği için fazla kilolarınızdan kurtulun.
- Ağır yük kaldırırken ya da ani hareketler yaparken dikkatli olun.
- Ağrıya neden olan hareketlerden kaçının.
Menisküs yırtığı hakkında sık sorulan sorular
Menisküs yırtığı belirtileri nelerdir?
Ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı en sık belirtiler. Yaralanma anında “çıt” sesi, dizde takılma ya da kilitlenme, merdivende batma ve dinlenmeyle geçmeyen ağrı da görülebiliyor.
Menisküs yırtığı kendiliğinden iyileşir mi?
Doç. Dr. Burak Özturan’a göre kanlanması iyi dış kısımdaki küçük yırtıklar özellikle gençlerde dinlenme ve destekleyici tedaviyle iyileşebiliyor; iç kısımdaki ya da büyük ve karmaşık yırtıklarda bu olasılık çok düşük.
Menisküs ameliyatı sonrası ne zaman günlük yaşama dönülür?
Yırtık parçanın temizlendiği ameliyatlarda 1-2 hafta içinde günlük yaşama dönülebiliyor; dikişle onarım yapılan hastalarda yırtığın tipine göre özel önlemler ve rehabilitasyon gerekiyor.
Görüş: Doç. Dr. Burak Özturan, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, Acıbadem Kozyatağı Hastanesi
Kaynaklar
