Uyku ilacı, kronik uykusuzluk yaşayanların ilk başvurduğu çözümlerden biri olsa da yalnızca hekim önerisiyle ve kısa süreli kullanılması gereken bir tedavi. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Barış Metin, 13 Mart Dünya Uyku Günü dolayısıyla uyku ilaçlarının etkileri hakkında bilgi verdi ve yanlış kullanımın psikolojik ve fiziksel bağımlılık riskini artırabildiğine dikkat çekti.
İnsanların uyku sorunlarını genellikle hafife aldığını belirten Prof. Dr. Metin, “Birçok insan kronik uykusuzluk sıkıntısı çekmesine karşın bu konuda hekime başvurmuyor. Çok küçük bir hasta grubu gereksiz ilaç kullanıyor olabilir” diyor.
Uyku, beynin temizlik ve restorasyon modu
Prof. Dr. Barış Metin, uykunun beyin ve vücut için yalnızca bir dinlenme süreci olmadığını hatırlatıyor: “Uyku aynı zamanda beynin temizlik ve restorasyon modudur. Gündüz uyanıkken beyinde biriken beta-amiloid gibi toksik proteinler gece uyurken lenfatik sistem aracılığıyla temizlenir.”
Prof. Dr. Metin’e göre öğrenilen bilgiler uyku sırasında kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe aktarılıyor. Dokuların yenilenmesi, kas gelişimi ve bağışıklık sisteminin güçlenmesi de yine uykuda gerçekleşiyor.
Uyku ilacı hangi durumlarda kullanılabilir?
Prof. Dr. Metin’e göre uyku ilaçları akut stres, yas, travma, jet-lag ya da uykuyu zorlaştıran tıbbi durumlar gibi 2-4 haftalık geçiş dönemlerinde kullanılabiliyor. “Psikiyatrik nedenlerle uyku problemi yaşayan hastalarda uyku verici özelliği olan antidepresanlar kullanılabilir” diyen Prof. Dr. Metin, uyku apnesi gibi solunumu etkileyen bir hastalık varsa ilaçların dikkatli kullanılması gerektiğini vurguluyor. Uyku ilaçları yalnızca uykusuzlukta değil; epilepsi ve uyku terörü, uyurgezerlik gibi parasomnilerde de tedavinin bir parçası olabiliyor.
Uzun süreli uyku ilacı kullanımının riskleri
Prof. Dr. Barış Metin, ilaçların reçetesiz ve uzun süreli kullanımına karşı uyarıyor:
“Uyku ilacı sadece hekim tarafından gerekli görüldüğünde ve reçete edildiğinde kullanılmalı ve alışkanlık yapıcı ilaçların uzun süre kullanımından kaçınılmalıdır. Pek çok uyku ilacı hem psikolojik hem de fiziksel bağımlılık yapma potansiyeline sahiptir. Tolerans geliştiğinde, ilacın aynı etkiyi yapması için dozunu artırmak gerekir. Uzun süreli kullanımında gündüz sersemliği, bilişsel gerileme, denge bozuklukları ve yaşlılarda düşme riskini artırarak kişinin güvenliğini tehlikeye atar.”
Prof. Dr. Metin’e göre kronik uykusuzlukta ilk seçenek ilaç değil, altta yatan nedenin tedavisi: “Örneğin huzursuz bacaklar sendromu sıklıkla kronik uykusuzluk nedenidir ve tedavisinde uyku ilaçları kullanılmaz.” Doktor gözetimi olmadan kullanılan ilaçların beynin doğal uyku mimarisini, REM ve derin uyku dengesini bozabileceğini de ekliyor.
Takviyeler destek olabilir, şiddetli uykusuzlukta hekime danışılmalı
Prof. Dr. Metin uykuya yardımcı doğal yöntemleri de şöyle sıralıyor: “Melatonin vücudun biyolojik saatini düzenler. Uykudan 1-2 saat önce düşük dozda kullanımı etkilidir. Valerian (kediotu), pasiflora ve papatya çayı hafif sakinleştirici etkileriyle bilinir. Magnezyum ise kas gevşemesi ve sinir sistemi regülasyonu için akşam saatlerinde alınması faydalı olabilir. Bu besin takviyeleri hafif bir uyku isteği verebilmekle birlikte çok şiddetli uykusuzluk durumunda mutlaka hekim tavsiyesi alınmalı.”
İlaçsız daha iyi uyku için öneriler
Prof. Dr. Barış Metin’in önerileri şöyle:
- Hafta sonu dahil her gün aynı saatte uyanın.
- Yatmadan en az 1 saat önce telefon ve tablet gibi mavi ışık kaynaklarını kapatın.
- Tamamen karanlık ve yaklaşık 18-20°C, hafif serin bir odada uyuyun.
- Uykusuzluk kronik hale geldiyse bir uyku uzmanına danışın.
Uyku ilacı hakkında sık sorulan sorular
Uyku ilacı bağımlılık yapar mı?
Prof. Dr. Barış Metin’e göre pek çok uyku ilacı hem psikolojik hem de fiziksel bağımlılık yapma potansiyeline sahip; tolerans geliştiğinde aynı etki için doz artırmak gerekiyor.
Uyku ilacı ne kadar süre kullanılabilir?
Akut stres, yas, travma veya jet-lag gibi 2-4 haftalık geçiş dönemlerinde, yalnızca hekim gerekli gördüğünde ve reçete ettiğinde kullanılabiliyor.
Melatonin ne zaman alınmalı?
Prof. Dr. Metin’e göre melatoninin uykudan 1-2 saat önce düşük dozda kullanımı etkili. Şiddetli uykusuzlukta takviyeler yerine hekime başvurulmalı.
Görüş: Prof. Dr. Barış Metin, Nöroloji Uzmanı, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurun.
Kaynaklar
