2026 Erkekler Dünya Kupası’nda İnsan Haklarına İlişkin Rapor
Sport & Rights Alliance (Spor ve Haklar İttifakı) ve Football Supporters Europe (Avrupa Futbol Taraftarları), 13 Ekim 2026 tarihinde yayımladıkları ortak açıklamada, 2026 Erkekler Dünya Kupası’nın FIFA yönetiminin kendi insan hakları politikalarını uygulamadaki başarısızlığını ortaya koyduğunu belirtti. Kuruluşlara göre rekor gelir elde etme hedefi, adalet ve eşitliğin önüne geçti. “İnsandan Önce Kâr: 2026 FIFA Erkekler Dünya Kupası” başlıklı 50 sayfalık rapor; kitlesel göçmen gözaltıları ve sınır dışı işlemlerinin oluşturduğu korku ortamını, ayrımcı vize yasaklarını, taraftarlar, oyuncular ve gazeteciler için maliyet ve erişilebilirlik engellerini, belirsiz koruma ve katılım uygunluğu standartlarını ve etkili giderim mekanizmalarına erişim eksikliğini ele alıyor. [1, 2, 3]
Spor ve Haklar İttifakı İcra Direktörü Andrea Florence, 2026 Dünya Kupası’nın FIFA yönetiminin belirlediği önceliklerin ve izlediği yönün, kârı insanların önüne nasıl koyduğunu gösterdiğini söyledi. Florence’a göre turnuvadan etkilenenlerin erişim ve katılımı; ekonomik durum, milliyet, göçmenlik statüsü, engellilik, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim veya siyasi koşullarla sınırlandı. Florence, FIFA’nın insan hakları yükümlülüklerini korumak için etkisini kullanmadığını, ayrıca yeterli değerlendirmeden geçirilmemiş bir “FIFA Barış Ödülü”nü ABD Başkanı Donald Trump’a vererek insan haklarını ihlal etmekle eleştirdiği bir hükümeti yüceltmeyi tercih ettiğini ifade etti. [1, 4]
Kanada, Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen 2026 Erkekler Dünya Kupası, ilk kez üç ülkenin ev sahipliğinde, 48 takımın katıldığı ve 104 maçın oynandığı bir turnuva oldu. Açıklamada tarihin en büyük mega spor etkinliği olarak nitelendirilen organizasyon için FIFA, herkesin kendisini güvende ve kapsanmış hissedeceği, haklarını özgürce kullanabileceği bir turnuva vaat etmişti. Açıklamaya göre bu organizasyon; FIFA’nın 2017 İnsan Hakları Politikası, ev sahipliği adaylık sürecine insan hakları kriterlerinin eklenmesi ve 16 yerel ev sahibi komite için hazırlanan “FWC26 İnsan Hakları Çerçevesi” kapsamında, uluslararası iş dünyası ve insan hakları yükümlülüklerinin tanınarak benimsenmesi temelinde düzenlenen ilk Dünya Kupası’ydı. Buna karşın olası ihlallere ilişkin kaygılar nedeniyle 65.000’den fazla kişi, Uluslararası Af Örgütünün FIFA ve ev sahibi ülkelere yönelik riskleri giderme ve herkes için bir Dünya Kupası sağlama çağrısına katıldı. [5, 6]
Vize engelleri, gözaltılar ve bilet fiyatları
Uluslararası Af Örgütü Politika Danışmanı Frank Conde Tangberg, saha ve tribünlerde görülen birlik ve sevincin, stadyumların dışındaki korku ve bölünmeyle büyük bir tezat oluşturduğunu belirtti. Tangberg; ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza biriminin (ICE) baskınlarının arttığını, protestoların engellendiğini ve ayrımcı vize politikalarının birçok taraftarın “şimdiye kadarki en kapsayıcı Dünya Kupası” olarak sunulan organizasyondan yararlanmasını önlediğini söyledi. İhlallerin çoğunun baskıcı ve hak ihlallerine yol açan hükümet politikalarından kaynaklandığını belirten Tangberg, FIFA’nın taraftarları ve yerel toplulukları korumak için etkisini kullanmadığını, siyasi nüfuzunu insan haklarını savunmak yerine gelirlerini artırmaya harcadığını savundu. [7, 8]
Rapor; aşırı yüksek bilet fiyatları, maliyetli vize işlemleri, uygun fiyatlı şehirler arası ulaşımın yetersizliği ve ABD’nin 39’dan fazla ülkeye yönelik seyahat kısıtlamalarının, engelli taraftarları, düşük gelirlileri ve Küresel Güney’den gelenleri orantısız biçimde dışladığını belirtiyor. Katılımcı takımlar ve görevliler de ciddi aksaklıklar yaşadı. İran millî takımı üyelerinin ABD vizeleri geciktirildi veya reddedildi; takım, ABD’deki iki maç için ülkeye aynı gün girip çıkmak zorunda kaldı. Somalili hakem Omar Artan’ın ise geçerli vizesi bulunmasına rağmen Miami Uluslararası Havalimanı’nda 11 saat sorgulandıktan sonra ülkeye girişine izin verilmedi. Açıklamada aktarılan İnsan Hakları İzleme Örgütü verilerine göre ICE, turnuva öncesinde Dünya Kupası’na ev sahipliği yapan 11 şehirde ve çevresinde 167.000’den fazla gözaltı gerçekleştirdi. Dünya Kupası tesislerinin içindeki ICE gözaltılarına ilişkin haberler sınırlı olmakla birlikte, turnuva sırasında uygulamalar yoğunlaştı; haziran sonundaki beş günlük dönemde yaklaşık 10.000 kişi gözaltına alındı. [9, 10, 11]
Football Supporters Europe İcra Direktörü Ronan Evain, taraftarlara oyunun kalbi olarak değil, ekonomik açıdan sömürülecek kişiler olarak davranıldığını söyledi. Evain; bilet fiyatlarının Dünya Kupası tarihindeki en yüksek seviyeye çıkması, engelli taraftarlara yönelik yasal erişilebilirlik gerekliliklerinin göz ardı edilmesi ve taraftarların ayrımcı vize retleri ya da askerîleştirilmiş sınır uygulamalarıyla karşılaşması durumunda, organizasyonun küresel bir kutlama niteliğini kaybederek yalnızca ayrıcalıklı kesimlere yönelik, toplumdan yalıtılmış bir gösteriye dönüştüğünü ifade etti. [2, 12]
Ev sahibi ülkelerde protestolar, vizeler ve basın özgürlüğü
Rapor, Meksika’da polisin planlanan protestolara göz yaşartıcı gazla müdahale etmesini ve iki gazeteciyi gözaltına almasını da ele alıyor. Kanada’da ise hazırlık sürecinde ev sahibi şehirlerdeki sokak temizleme uygulamalarının evsiz kişileri yerlerinden ettiği; göçmenlik makamlarının, çoğu Küresel Güney’den gelen Dünya Kupası vize başvurularında, onayladıklarından daha fazla başvuruyu reddettiği belirtiliyor. FIFA’nın doğrudan denetim alanındaki konularda da sorular gündeme getiriliyor. Devam eden cinsel saldırı davaları veya iddialarıyla karşı karşıya olan en az sekiz oyuncunun turnuvaya katılması nedeniyle, sporcuların cinsel suçlar veya diğer şiddet suçları kapsamında hiç soruşturulmadıklarını beyan etmelerini açıkça öngören turnuva politikasının uygulanıp uygulanmadığı sorgulanıyor. Ayrıca bağımsız gazeteciliğin, FIFA’nın şeffaf olmayan medya akreditasyon süreçleri, ABD vize engelleri ve üst yönetimin düzenli basın toplantıları yapmaması nedeniyle ciddi biçimde kısıtlandığı ifade ediliyor. [13, 14]
Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) ABD İcra Direktörü Clayton Weimers, Dünya Kupası maçlarının çoğuna ev sahipliği yapan ABD’nin son yıllarda kuruluşun Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 45’inci sıradan 64’üncü sıraya gerilediğini; gazetecilerin şiddet, gözaltı ve sınır dışı edilme uygulamalarıyla karşılaştığını belirtti. Weimers’a göre FIFA’nın medya akreditasyonundaki belirsizliği, vize süreçleriyle koordinasyon eksikliği ve basın bilgilendirmelerine karşı kayıtsız tutumu, insan haklarını korumadaki yetersizliğini ortaya koydu. Gazeteciler, oyuncular, taraftarlar, çalışanlar ve yerel topluluklar için oluşturulan şikâyet mekanizmasının yeterince duyurulmaması nedeniyle zararların gerçek boyutunun bilinmediğini de vurguladı. [15, 16]
Yönetişim reformu ve 2026’dan çıkan ders
Açıklamada FIFA’nın; insan haklarını ve iyi yönetişimi yönetim ve karar alma yapılarına yerleştiren, bağımsız bir denge ve denetim sistemi sağlayan ve taahhütler yerine getirilmediğinde etkili hesap verebilirlik mekanizmalarını işleten kapsamlı bir yönetişim reformuna ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. [17]
Andrea Florence, 2026 Dünya Kupası’ndan çıkarılması gereken dersin, uluslararası spor kuruluşlarının egemen devletlerin davranışlarını garanti edebileceği olmadığını vurguladı. Florence’a göre insan hakları riskleri; turnuvaların ev sahipliğinin verilmesini, planlanmasını, sözleşmelerini, izlenmesini ve uygulanmasını belirlemeli; FIFA ve diğer spor yönetim kuruluşlarının üst düzey yöneticileri, özellikle koşullar değiştiğinde harekete geçmeye hazır olmalıdır. [17]
FIFA ve 2027 Başkanlık Seçimi Adaylarına Çağrı
Spor ve Haklar İttifakı ile Football Supporters Europe, raporda FIFA’yı ve 2027 başkanlık seçimindeki tüm adayları aşağıdaki adımları atmaya çağırıyor. [3, 17]
- İnsan hakları gerekliliklerini bağlayıcı hâle getirmek; gelecekteki tüm erkekler ve kadınlar Dünya Kupaları için ev sahipliği sözleşmelerine uygulanabilir koşullar koymak; bunları bağımsız izleme ve uyulmaması durumunda açık sonuçlarla desteklemek.
- Ciddi suistimal veya cinsel şiddet iddialarıyla karşı karşıya olan sporcu ve görevlilerin katılımına ilişkin, vaka bazında takdir yetkisinin yerine geçen, şeffaf ve şiddete maruz kalan kişileri merkeze alan bir uygunluk çerçevesi oluşturmak.
- Taraftarların, sporcuların, gazetecilerin ve diğer akredite katılımcıların gelecek turnuvalara ayrımcılığa uğramadan fiilen erişmesini sağlamak; FIFA turnuvaları kapsamında ifade özgürlüğünü, barışçıl toplanma hakkını ve basın özgürlüğünü güvence altına almak.
- Sömürücü bilet fiyatlandırmasını önlemek; engelli taraftarlar için eşit bilet erişimini ve ücretsiz refakatçi koltuğunu garanti etmek.
- FIFA’nın şikâyet ve giderim mekanizmalarını görünür ve erişilebilir hâle getirmek; kalıcı ve bağımsız bir İnsan Hakları Danışma Kurulunu yeniden kurmak; FIFA Etik Kurulunu kapsamlı biçimde reforme etmek; geçmişteki ve gelecekteki turnuva faaliyetlerinden zarar gören kişiler ve topluluklar için kalıcı bir Giderim Fonu oluşturmak.
Kaynaklar
- Sport & Rights Alliance kurumsal sitesi
https://sportandrightsalliance.org/ - Football Supporters Europe kurumsal sitesi
https://www.fanseurope.org/ - Profit Over People The 2026 FIFA Men’s World Cup raporu
https://sportandrightsalliance.org/wp-content/uploads/2026/10/SRA_Profit-Over-People_2026-FIFA-Mens-World-Cup.pdf - Andrea Florence ve Sport & Rights Alliance sekretaryası
https://sportandrightsalliance.org/who-we-are/#secretariat - Uluslararası Af Örgütü Dünya Kupası değerlendirmesi IOR10/0837/2026
https://www.amnesty.org/en/documents/ior10/0837/2026/en/ - Uluslararası Af Örgütü çağrısı IOR10/1553/2026
https://www.amnesty.org/en/documents/IOR10/1553/2026/en/ - Uluslararası Af Örgütü kurumsal sitesi
https://www.amnesty.org/en/ - Uluslararası Af Örgütü politika danışmanları
https://amnesty.no/politiske-radgivere - Beyaz Saray — Yabancı uyrukluların ABD’ye girişine yönelik kısıtlamalar
https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/12/restricting-and-limiting-the-entry-of-foreign-nationals-to-protect-the-security-of-the-united-states/ - Human Rights Watch — World Cup 2 Months Out FIFA and Host Cities Sideline Rights
https://www.hrw.org/news/2026/04/10/world-cup-2-months-out-fifa-and-host-cities-sideline-rights - The New York Times — ICE gözaltılarındaki artışa ilişkin haber
https://www.nytimes.com/2026/07/01/us/politics/ice-immigrant-arrests-surge.html - Football Supporters Europe — Yönetim ve Ronan Evain
https://www.fanseurope.org/board/ - Latin America Reports — Mexico World Cup Puts Spotlight on Protest Movements
https://www.latinamericareports.com/mexico-world-cup-puts-spotlight-on-protest-movements/14668/ - MSN — Rape Cases Hang Over World Cup Knockout Stage
https://www.msn.com/en-us/news/world/rape-cases-hang-over-world-cup-knockout-stage/ar-AA26Ubyx - Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) ABD
https://rsf.org/en/rsf-usa - RSF — Clayton Weimers’ın ABD ofisi icra direktörlüğüne atanması
https://rsf.org/en/rsf-appoints-clayton-weimers-executive-director-its-us-office - Sport & Rights Alliance — 2026 Dünya Kupasında insan haklarına ilişkin rapor duyurusu
https://sportandrightsalliance.org/fifa-new-report-exposes-human-rights-failures-at-2026-mens-world-cup/
