Genç istihdamı konuşulurken genellikle gençlerin iş hayatına ne kadar hazır olduğu sorulur. INAN Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Bahar Taşkın Öztürk ise soruyu tersine çeviriyor: “İş dünyası gençlere hazır mı?” Öztürk’e göre genç işsizliği yalnızca beceri eksikliğiyle açıklanamaz; çalışma hayatına geçiş, kamu, özel sektör ve kurumların ortak sorumluluğuyla yeniden tasarlanmalı.
Öztürk bu değerlendirmeleri, Özbekistan’ın Semerkant kentinde düzenlenen 12. IPU Genç Parlamenterler Küresel Konferansı’nda yaptı. “Gençlerin Ekonomik Hakları ve Belirsiz Bir Gelecekte İstihdam” başlıklı oturumda konuşan Öztürk; gençlerin iş hayatına katılımının önündeki yapısal engellere, yapay zekanın başlangıç seviyesi işler üzerindeki etkisine ve bakım politikalarının önemine dikkat çekti.
Genç istihdamı rakamlarla: Dünyada her dört gençten biri dışarıda
Konferansta paylaşılan verilere göre dünya genelindeki gençlerin yüzde 25’i ne eğitimde ne de istihdamda yer alıyor. Gençlerin işsiz kalma olasılığı yetişkinlere kıyasla yaklaşık 3,4 kat daha yüksek. Düşük ve alt-orta gelirli ülkelerde ise çalışan her 10 gençten yaklaşık 9’u kayıt dışı işlerde çalışıyor.
İstihdam tek başına ekonomik güvence sağlamıyor
Öztürk, bu tablonun yalnızca işe yerleşme oranlarıyla okunamayacağını vurguluyor:
“Gençlerin istihdama katılımını yalnızca işe yerleşme rakamlarıyla ölçemeyiz. Nasıl bir işte çalıştıklarına, ne kadar kazandıklarına, hangi sosyal güvencelere sahip olduklarına ve çalışma hayatında kalıp kalamadıklarına da bakmalıyız. Kurumların yetenek, potansiyel ve çeşitliliğe önem verdiklerini açıklaması kıymetli; ancak gerçek erişim, işe alım sonuçları değiştiğinde sağlanabilir. Niyetleri değil, gençlerin gerçekten kapıdan içeri girip giremediğini ölçmeliyiz.”
Yapay zeka gençlerin deneyim kazanma yollarını değiştiriyor
Öztürk’e göre yapay zekanın genç istihdamı üzerindeki tek riski başlangıç seviyesi işleri ortadan kaldırması değil. İlk taslakların hazırlanması, temel analiz, basit kodlama ve müşteri taleplerinin sınıflandırılması gibi gençlerin deneyim kazandığı görevler giderek otomasyona devrediliyor.
“Yapay zeka, başlangıç seviyesindeki işleri tümüyle ortadan kaldırmayabilir; ancak bu işlerin gerektirdiği yetkinlikleri ve öğrenme süreçlerini şimdiden değiştiriyor. Gençlerin deneyim kazandığı işleri otomatikleştiriyorsak, bu deneyimin nasıl kazanılacağını da yeniden tasarlamak zorundayız. Aksi halde gençler yalnızca ilk işlerini değil, ilk öğrenme fırsatlarını da kaybedebilir.”
Türkiye’de genç kadınların istihdamında bakım politikaları belirleyici
Öztürk’ün aktardığı verilere göre Türkiye’de 15-24 yaş arasındaki gençlerin yüzde 23,3’ü ne eğitimde ne de istihdamda bulunuyor. Bu oran genç kadınlarda yüzde 30,9’a çıkıyor. Güncel işgücü göstergeleri TÜİK’in istihdam, işsizlik ve ücret istatistiklerinde takip edilebiliyor. Türkiye’deki tablonun arka planı için ev gençleri ve atıl işgücü sorunu yazımıza da bakabilirsiniz.
Öztürk, bakım hizmetlerinin yalnızca bir sosyal politika alanı değil, iş gücü piyasasının temel unsurlarından biri olarak görülmesi gerektiğini söylüyor. Anneliğe yönelik koruyucu düzenlemelerin önemini koruduğunu vurgulayan Öztürk’e göre bakım politikalarının yalnızca kadınlar üzerinden tasarlanması, bakım sorumluluğundaki mevcut eşitsizlikleri güçlendirebilir. Bu nedenle koruyucu uygulamaları azaltmak yerine bakım sisteminin daha geniş, erişilebilir ve eşitlikçi bir yapıya kavuşturulması gerekiyor.
Genç istihdamı için üç temel öneri
Öztürk, gençlerin çalışma hayatına geçişini kolaylaştırmak için parlamenterlere ve karar vericilere üç alanda çağrı yaptı:
- Deneyim şartının kaldırılması: Giriş pozisyonlarında deneyim beklentisinden vazgeçilmesi.
- Ücretli staj ve ilk iş programları: Bu programların kamu ve işverenler tarafından birlikte desteklenmesi.
- Sosyal koruma ve bakım altyapısı: Bu altyapının gençlerin bugünkü çalışma ve yaşam biçimleriyle uyumlu hale getirilmesi.
“Uyum tek taraflı bir sözleşme olamaz”
Öztürk konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
“Uyum tek taraflı bir sözleşme olamaz. Gençlerin değişen dünyaya uyum sağlamasını beklerken hükümetlerin, işverenlerin ve kurumların da dönüşmesi gerekiyor. Başarıyı açıklamalarla değil; kimin işe alındığı, kimin işinde kalabildiği, ne kadar kazandığı ve kimin daha başlangıçta sistemin dışında kaldığı üzerinden değerlendirmeliyiz. Gençlerin yalnızca hazırlanmasını değil, geleceğin çalışma hayatına gerçekten katılabilmesini sağlamalıyız.”
Genç istihdamı hakkında sık sorulan sorular
Ne eğitimde ne istihdamda olan genç oranı Türkiye’de kaç?
Bahar Taşkın Öztürk’ün aktardığı verilere göre Türkiye’de 15-24 yaş arasındaki gençlerin yüzde 23,3’ü ne eğitimde ne istihdamda. Bu oran genç kadınlarda yüzde 30,9.
Yapay zeka genç istihdamını nasıl etkiliyor?
Öztürk’e göre yapay zeka, gençlerin deneyim kazandığı taslak hazırlama, temel analiz ve basit kodlama gibi görevleri otomatikleştiriyor. Bu nedenle gençlerin deneyim kazanma yollarının yeniden tasarlanması gerekiyor.
Genç işsizliğini azaltmak için neler öneriliyor?
Giriş pozisyonlarında deneyim şartının kaldırılması, ücretli staj ve ilk iş programlarının kamu ve işverenlerce desteklenmesi ve sosyal koruma ile bakım altyapısının güçlendirilmesi öneriliyor.
Kaynaklar:
- 12. IPU Genç Parlamenterler Küresel Konferansı, Semerkant, “Gençlerin Ekonomik Hakları ve Belirsiz Bir Gelecekte İstihdam” oturumu
- TÜİK, İstihdam, İşsizlik ve Ücret İstatistikleri
