Yemekten sonra balon gibi şişen bir karın, gün içinde artan gaz ve bir türlü düzene girmeyen tuvalet alışkanlığı çoğu zaman “yediklerim dokundu” ya da “strestendir” denilerek geçiştiriliyor. Oysa bu şikâyetlerin arkasında SIBO, yani ince bağırsakta bakterilerin aşırı çoğalması olabiliyor.
Tıp literatüründe Small Intestinal Bacterial Overgrowth olarak adlandırılan SIBO’nun toplumdaki sıklığı tam olarak bilinmiyor. Ancak sindirim şikâyeti olan kişilerin yüzde 34’ünde, irritabl bağırsak sendromu (IBS) hastalarında ise yüzde 52’sinde tespit ediliyor. Tedavi edilmediğinde yol açtığı emilim bozuklukları ile vitamin ve mineral eksiklikleri yaşam kalitesini düşürebiliyor.
Acıbadem Fulya Hastanesi’nde fonksiyonel tıp üzerine çalışmalar yürüten Prof. Dr. Elif Öztürk, aşırı işlenmiş gıdalar, düşük lifli ve tek tip beslenme gibi alışkanlıkların yanı sıra gereksiz ve uzun süreli bazı ilaç kullanımının bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor:
“Bu nedenle dengeli ve çeşitli beslenmek, gereksiz gıda kısıtlamalarından kaçınmak, özellikle mide asidini azaltan ve bağırsak hareketlerini etkileyen ilaçları uzun süre kullanmamak, düzenli fiziksel aktivite yapmak çok önemlidir. Ayrıca, erken tanı için sindirim sistemi şikayetleri uzun sürdüğünde mutlaka bir hekime başvurulmalıdır.”
SIBO nedir, belirtileri nelerdir?
İnce bağırsaktaki bakterilerin normal değerlerin üzerine çıkması SIBO olarak tanımlanıyor. Artan bakteriler gıdaları fermente ettiği için metan, hidrojen ve bazı durumlarda hidrojen sülfür gazları oluşabiliyor. Bunun sonucunda çeşitli belirtiler ortaya çıkıyor.
En tipik belirti, yemekten sonra karında adeta balon görünümüne yol açan şişkinlik ve gaz. Tabloya şunlar da eşlik edebiliyor:
- Karın ağrısı
- Kabızlık ya da ishal
- Bulantı
- Emilim bozuklukları ve buna bağlı vitamin eksiklikleri
- Gıda intoleransı
- Cilt, üreme ve idrar sistemi ile sinir sistemine ait belirtiler
Ancak Prof. Dr. Öztürk, her şişkinliğin SIBO’ya işaret etmediğini vurguluyor: “Çünkü inflamatuvar bağırsak hastalıklarından laktoz intoleransına, çölyak hastalığından irritabl bağırsak sendromuna kadar pek çok hastalık benzer belirtilere neden olabilmektedir.” Uzun süren şişkinliğin diğer nedenlerini geçmeyen karın şişkinliği yazımızda ele almıştık.
SIBO belirtileri diğer hastalıklarla karışabiliyor
SIBO’nun en önemli özelliklerinden biri, belirtilerinin başka sindirim sistemi sorunlarıyla büyük benzerlik göstermesi. Benzer bulgulara yol açabilen durumlar şunlar:
- Dispepsi (hazımsızlık)
- İrritabl bağırsak sendromu (IBS)
- Crohn ve ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları
- Çölyak hastalığı ve gıda intoleransı
- Pankreas yetmezliği
- Paraziter enfeksiyonlar
- Safra asidi malabsorbsiyonu
- Gastroözofageal reflü
Bu nedenle tanı gecikebiliyor ve hastalar yalnızca şikâyetleri baskılayan tedavilerle yetinmek zorunda kalabiliyor. Prof. Dr. Öztürk, obezite, romatolojik hastalıklar ya da Parkinson gibi sindirim sistemiyle ilişkisiz görünen kronik hastalığı olan kişilerin de gaz ve kabızlık yaşadığında bir uzmana başvurması gerektiğini hatırlatıyor. IBS ile ilgili önerileri ise hassas bağırsak sendromuna karşı 7 öneri yazımızda bulabilirsiniz.
SIBO nasıl teşhis edilir?
Hidrojen ve metan nefes testleri, mikrobiyota analizleri ve artan farkındalıkla birlikte SIBO günümüzde daha sık tanımlanıyor. Belirtiler SIBO’ya işaret ediyorsa bakteri yükü iki yolla değerlendiriliyor:
- Hidrojen ve metan nefes testi: Hastaya şeker içeren bir solüsyon içiriliyor, ardından belirli aralıklarla nefes örnekleri alınarak gaz düzeyleri ölçülüyor. Bu değişimler ince bağırsakta aşırı çoğalma konusunda yol gösteriyor.
- Endoskopik inceleme: Endoskopiyle alınan örnekte mikrobiyolojik inceleme yapılıyor.
Prof. Dr. Öztürk’e göre nefes testi daha kolay bir yöntem olsa da endoskopik inceleme, başka bir yapısal sorunun varlığını dışlamak açısından önem taşıyor.
SIBO’ya ne yol açıyor?
Normal şartlarda ince bağırsaktaki bakterilerin sayısı ve çeşitliliği belirli bir denge içinde. Bazı etkenler bu dengeyi bozarak bakterilerin aşırı çoğalmasına zemin hazırlayabiliyor:
- Çölyak hastalığı ve Crohn hastalığı
- Bağırsak hareketlerini yavaşlatan diyabet gibi durumlar
- Sindirim sistemi anatomisinde ya da safra metabolizmasındaki değişiklikler
- Mide asidi veya pankreas enzimi üretiminin azalması
- Bağışıklık sistemiyle ilgili sorunlar
SIBO tedavisinde antibiyotik tek başına yeterli değil
Test sonucu tanıyı desteklerse hastaya bakterilerin aşırı çoğalmasını azaltmaya yönelik antibiyotik tedavisi ve diyet öneriliyor. SIBO’ya yol açan temel hastalıkların tedavisi de büyük önem taşıyor. Prof. Dr. Öztürk, diyetin tedavideki yerini şöyle anlatıyor:
“Ayrıca, diyet yapılmadan antibiyotik tedavisinin hiçbir anlamı olmamaktadır. Beslenme alışkanlıkları aşama aşama değiştirilmektedir. Bu konuda eğitimli diyetisyen takibi çok önemlidir. Öncelikle fermente olabilen gıdalar diyetten çıkarılmakta, ardından diyetisyen kontrolünde tekrar diyete eklenmektedir. Hastanın tedaviye uyumu çok önemlidir. Bilinçli hastayla başarı şansı artmaktadır.”
Tedavi sonrasında tablonun tekrarlamaması için SIBO’ya yol açan etkenlerden uzak durmak gerekiyor. Türkçe tıbbi literatürde yer alan bir derlemede de kalıcı iyileşme için altta yatan nedenin belirlenip tedavi edilmesinin önemi vurgulanıyor.
SIBO hakkında sık sorulan sorular
SIBO ne demek?
İngilizce “Small Intestinal Bacterial Overgrowth” ifadesinin kısaltması. İnce bağırsakta bakterilerin normal değerlerin üzerinde çoğalması anlamına geliyor.
SIBO’nun en belirgin belirtisi nedir?
Yemekten sonra karında balon gibi şişkinlik ve gaz. Karın ağrısı, kabızlık, ishal ve bulantı da görülebiliyor.
Her karın şişkinliği SIBO mudur?
Hayır. Laktoz intoleransı, çölyak, IBS ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları gibi pek çok durum benzer belirtilere yol açabiliyor.
SIBO testi nasıl yapılır?
En sık hidrojen ve metan nefes testi kullanılıyor. Gerektiğinde endoskopiyle alınan örnekte mikrobiyolojik inceleme yapılıyor.
SIBO yalnızca antibiyotikle geçer mi?
Hayır. Antibiyotik tedavisine diyetisyen takibinde aşamalı bir diyet ve SIBO’ya yol açan temel hastalıkların tedavisi eşlik etmeli.
Kaynaklar:
- Yücel HE. İnce bağırsakta aşırı bakteriyal çoğalma. Güncel Genel Dahiliye Çalışmaları IV, Akademisyen Kitabevi, 2022
