Kıskançlık, insan doğasının en karmaşık ve en ilkel duygularından biri. Dozunda yaşandığında ilişkiyi besleyebilen bu duygu, kontrolsüz bir hal aldığında hem kişiyi hem de ilişkiyi yıpratabiliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Psikiyatri Uzmanı Dr. Mert Sinan Bingöl, “Özgüven eksikliği, aşırı sahiplenme, değersizlik ve yetersizlik hissi, yoğun terk edilme korkusu, son yıllarda artan sosyal medya etkileşimleri, partnerin tutarsız davranışları gibi sebepler kıskançlığı ortaya çıkarabilir” diyor. Bingöl, kontrol edilemeyen kıskançlığın fiziksel şiddete kadar varabildiğini, ilişkiyi güven ve anlayış üzerine kurmanın ve gerektiğinde profesyonel destek almanın önemli olduğunu vurguluyor.
Kıskançlığı tetikleyen nedenler
Bingöl, kıskançlığın normalde olağan bir duygu olduğunu ancak kontrolsüz hale geldiğinde yıpratıcı olabileceğini söylüyor. Uzmana göre sağlıksız kıskançlığın pek çok nedeni olabilir: “Özellikle kişide özgüven eksikliği olması, partnerini aşırı sahiplenmesi, değersizlik ve yetersizlik hissi nedeniyle kendisini güzel veya çekici bulmaması, ‘partnerimi ne kadar çok kontrol edersem, aldatılma olasılığımı o kadar çok azaltırım’ yanılgısı, yoğun terk edilme korkularının olması, sürekli başkalarının ilişkileriyle kendi ilişkisini kıyaslaması, son yıllarda artan sosyal medya etkileşimleri, partnerin tutarsız davranışlarının olması veya bir başkasına ilgi göstermesi gibi sebepler kıskançlığı ortaya çıkarabilir. Ayrıca kültürel değerler, inançlar ve ataerkil söylemler, kıskançlığın günümüzde daha sık yaşanmasına sebep olabilmekte.”
Psikoloji kıskançlığı nasıl açıklıyor?
Bingöl, farklı yaklaşımların kıskançlığı farklı açılardan ele aldığını anlatıyor. Freud kıskançlığı çocukluk dönemine ait çözülmemiş travmalara, Klein ise babaya karşı hissedilen kuşku ve rekabet duygusuna bağlıyor. Uzman şöyle devam ediyor: “Bilişsel yaklaşımda kıskançlık, öğrenilen bir tepki olarak ele alınırken, sosyo-kültürel yaklaşımda, kültürel etkileşimlerin ve söylemlerin önemi vurgulanır. Evrim teorisyenleri ise, kıskançlık hissinin doğuştan geldiğini, hem erkeklerde hem kadınlarda benzer düzeyde görüldüğünü, fakat erkeklerin daha çok ‘cinsellik’ temelli, kadınların ise daha çok ‘duygusal’ temelli kıskançlık yaşadığını vurgulamıştır.”
Kıskançlığın biyolojik nedenleri
Bingöl, biyolojik açıdan da açıklamalar bulunduğunu söylüyor: “Araştırmalar hem obsesif kişilerde, hem aşıklarda, hem de patolojik kıskançlığı olanlarda ‘serotonin’ düzeylerinin aşırı miktarda azaldığını ve ‘dopamin’ dengesizlikleri olduğunu göstermiştir.” Uzmana göre bu nedenle patolojik kıskançlıkta serotonin ya da dopamin düzenleyici ilaçlar önerilebiliyor. Bingöl, beynin sağ lobunda görülen kanamalar ve diğer olası hasarların da aşırı güvensizlik ve şüpheciliğe, buna bağlı olarak bazı kişilerde aşırı kıskançlığa yol açabildiğini ekliyor. Aşk ile beyin kimyası arasındaki ilişki için aşk psikiyatrik bir hastalık mı? yazımıza göz atabilirsiniz.
“Seven kıskanır” söylemi bir tuzak
Bingöl, sahiplenici, korumacı ya da aşırı hassas tavırların bazı partnerler tarafından yanlışlıkla sevgi olarak algılanabildiğine dikkat çekiyor: “Özellikle medyada, ‘seven insan kıskanır, ya benimsin ya kara toprağın’ gibi klişe söylemlerin yer alması, ciddi bir sorundur. Seven insan, tabi ki kıskanır, fakat bu kıskançlık sağlıklı ölçülerde olmalıdır.” Uzmana göre kıskançlık kontrol edilemediğinde ilişkiyi yıkıma sürükleyen bir zehir gibi; doğru miktarda olduğunda ise ilişkiyi geliştirici ve canlandırıcı bir rehbere dönüşebiliyor.
Sağlıksız kıskançlık şiddete dönüşebilir
Bingöl, sağlıksız kıskançlığın yıpratıcı bir süreç olduğunu vurguluyor: “Sürekli partnerini takip etmek, mesajlarını okumak, sosyal medya hesaplarını kontrol etmek gibi özgürlüğü kısıtlayıcı davranışlara sebep olur. ‘Kiminle görüştün? Neredeydin? Neden geç kaldın?’ sorularının sonu gelmez. Yersiz şüpheciliğin ve alınganlıkların yoğunlaşarak devam etmesi, kıskançlığın ciddi bir ruhsal sorun haline geldiğinin net göstergesidir. Bu aşamaya gelindiğinde, önlem alınmazsa maalesef partnere yönelik fiziksel şiddete de sebep olabilmektedir.”
Uzman, kıskançlık cinayetlerinin çoğunun gerçek bir aldatmadan değil, kişinin kendi şüphe, korku ve kuruntularından kaynaklandığını belirtiyor. Bingöl’e göre kadın cinayetlerinin bir kısmının medyada “kıskanç eş, kıskanç koca, kıskanç sevgili” başlıklarıyla normalleştirilerek yansıtılması da kıskançlığın algılanma biçimini olumsuz etkiliyor.
Kıskançlıkla baş etmenin yolları
Bingöl’ün önerileri şöyle:
- Kıskançlık duygusunun varlığını fark etmek ve kaynağını anlamak: kişinin kendisinden mi, partnerinden mi, başkalarından mı kaynaklandığını tespit etmek
- Partnerle daha açık ve şeffaf iletişim kurmak
- İlişkiyi kıskançlık ve kontrol üzerine değil, güven ve anlayış üzerine kurmak
- Mevcut ilişkiyi başka ilişkilerle kıyaslamayı bırakmak
- Kıskançlık ilişkiyi yıpratmaya başladıysa uzman desteği almak
Sık sorulan sorular
Kıskançlık ne zaman sağlıksız hale gelir?
Uzmana göre partneri sürekli takip etmek, mesajlarını okumak, sosyal medya hesaplarını kontrol etmek ve yersiz şüphecilik ile alınganlıkların yoğunlaşarak sürmesi, kıskançlığın ciddi bir ruhsal soruna dönüştüğünün işareti.
Kıskançlığın nedenleri nelerdir?
Özgüven eksikliği, aşırı sahiplenme, değersizlik hissi, terk edilme korkusu, ilişkileri kıyaslama, sosyal medya etkileşimleri, partnerin tutarsız davranışları ve ataerkil söylemler başlıca nedenler arasında sayılıyor.
Patolojik kıskançlık tedavi edilebilir mi?
Dr. Mert Sinan Bingöl’e göre patolojik kıskançlıkta serotonin ya da dopamin düzenleyici ilaçlar önerilebiliyor; ilişkiyi yıpratan kıskançlıkta uzman desteği almak faydalı oluyor.

