Toksik ilişki, umutsuzluk yaratan, özgüveni zedeleyen ve kişiyi strese sokan ilişki türlerini tanımlamak için kullanılıyor. Bu tür ilişkiler yalnızca romantik ilişkilerde değil; arkadaşlık, iş ve genel sosyal ilişkilerde de karşımıza çıkabiliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, toksik ilişkilerde kişilerin kendini sürekli bitkin, çaresiz ve kullanılmış hissedebildiğini söylüyor. Beyaz’a göre farkındalık oluşturmak ve sınır çizmek, korunmanın ilk adımı.
Toksik ilişki ne demek?
Beyaz, “toksik” kelimesinin Türkçede doğrudan bir karşılığı olmasa da zarar veren, zehirleyen ve uzak durulması gereken durumları çağrıştırdığını belirtiyor: “İlişki boyutunda da benzer bir anlam taşır. Umutsuzluk yaratan, özgüveni zedeleyen, strese sokan ilişki türleri için kullanılır.”
Toksik ilişkinin belirtileri
Beyaz’a göre bir ilişkide toksik ortamın varlığını anlamanın birkaç belirgin yolu var:
- Kişi kendini ilişkide sürekli bitkin, çaresiz ve kullanılmış hissediyor.
- İhtiyaçlarının göz ardı edildiğini, sürekli ikinci planda kaldığını düşünüyor.
- Karşı tarafın ruh halindeki tutarsızlıklar onu strese sokuyor.
- Aldığı kararlar ya da davranışları suçluluk, korku ve öfke gibi yoğun duygularla geri dönüyor.
- Karşı tarafı kırmamak için davranışlarına aşırı dikkat ediyor ve tepkilerinden endişe duyuyor.
“Bunların yanında sözel ve psikolojik şiddet, manipülatif davranışlar, aşağılayıcı veya kontrol edici tutumlar, cezalandırıcı davranışlar ve duygusal istismar da toksik ilişkinin doğrudan belirtileridir” diyen Beyaz, yalan söylemenin de sık rastlanan bir işaret olduğunu, ancak tek başına toksik ilişkinin kanıtı sayılmaması ve diğer belirtilerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ekliyor. Bu ilişkilerde sık görülen terk edilme korkusunu toksik ilişkiler ve yalnızlık korkusu yazımızda da ele almıştık.
Yalnız kalma korkusu ilişkiyi sürdürüyor
Beyaz, toksik ilişkilerin çoğu zaman yalnızlık korkusu nedeniyle sürdürüldüğüne dikkat çekiyor: “Kişi, ilişkiyi sonlandırdığında başka birini bulamama veya yalnız kalma kaygısı yaşayabilir.” “Başka biri beni aynı şekilde sevmeyecek” ya da “Eski çekiciliğim kalmadı” gibi düşünceler ayrılmayı zorlaştıran inançlar arasında.
“Ayrıca ilişki boyunca verilen emek, zaman ve sevgi, ilişkiyi sürdürme eğilimini güçlendirir. Alışkanlıklar ve rutinler de değişimden kaçınmayı beraberinde getirir. Birlikte geçirilen keyifli zamanlar, evde yalnız olmanın yarattığı güvensizlik duygusu, ilişkide kalmayı cazip kılar.”
Toksik ilişkiden korunmanın ilk adımı farkındalık
Beyaz’a göre kişi belirtileri gözlemleyip ilişki öncesi ve sonrasında kendi halindeki değişimleri fark edebilir: “Düşünceleri ve duyguları not etmek, farkındalık oluşturur. Karşı tarafa sınırlar çizmek, disiplinli ve tutarlı olmak önemlidir. Toksik davranışların, çoğu zaman karşı tarafın kendisiyle ilgili sorunlardan kaynaklandığını kabul etmek gerekir. İletişim ve farkındalık, bazen toksik davranışları azaltabilir; ancak bu süreç uzun zaman ve emek gerektirir.”
İnkarı bırakmak süreci yönetmeyi kolaylaştırıyor
Beyaz, toksik ilişkilerin çoğu durumda ayrılıkla ya da pasif agresif bir iletişimle sonuçlandığını, ancak kişi kendi üzerindeki etkileri fark edip inkar etmeyi bırakırsa süreci yönetmenin mümkün olabileceğini söylüyor:
“Kişinin kendisine iyi gelen etkinlikleri ve alışkanlıklarını ihmal etmemesi önemlidir. Uzman desteği almak, duygusal iyileşmeyi hızlandırır ve süreci daha sağlıklı kılar. İlişki sona erse bile etkileri bir süre hissedilebilir. Bu dönemde sabırlı olmak, kendine şefkat göstermek ve sezgilerine güvenmek kritik öneme sahiptir. Kararlar rasyonel ve farkındalıkla alınmalıdır.”
Sık sorulan sorular
Toksik ilişki nasıl anlaşılır?
Uluğ Çağrı Beyaz’a göre sürekli bitkin, çaresiz ve kullanılmış hissetmek, ihtiyaçların göz ardı edilmesi ve karşı tarafın tepkilerinden sürekli endişe duymak önemli işaretler.
Toksik ilişki sadece romantik ilişkilerde mi olur?
Hayır. Arkadaşlık, iş ve genel sosyal ilişkilerde de görülebiliyor.
İnsanlar toksik ilişkide neden kalır?
Yalnız kalma korkusu, ilişkiye verilen emek ve zaman, alışkanlıklar ve birlikte geçirilen keyifli anlar ayrılmayı zorlaştırabiliyor.
Toksik ilişkiden nasıl çıkılır?
Durumu inkar etmeden kabul etmek, sınır çizmek, kendine iyi gelen alışkanlıkları sürdürmek ve uzman desteği almak öneriliyor.


