Toksik ilişki kişinin hem ruhsal hem de fiziksel sağlığını olumsuz etkileyebiliyor, ancak toksik bir ilişkide olduğunu fark etmek her zaman kolay olmuyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Emine Akın Aytop, “Manipülasyonlar, kişinin kendini değersiz, suçlu veya çaresiz hissetmesine yol açar ve öz saygısını zedeler” diyor. Aytop’a göre ilişkinin düzelmesi zor olsa da mümkün; kritik nokta her iki tarafın da sorumluluk alması.
Toksik ilişkiyi fark etmek neden zor?
Aytop’a göre bunun en temel nedenlerinden biri, ilişkinin başındaki güzel günlerin ve hissedilen sevgi ile bağlılığın manipülatif davranışları fark etmeyi engelleyebilmesi. Kişi toksik olduğunu fark etse bile durumu görmezden gelmeye çalışabiliyor.
Toksik ilişkinin belirtileri
Aytop, toksik ilişkilerin anksiyete ve depresyon gibi ruhsal bozukluklara, hatta fiziksel sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirterek bazı belirtileri şöyle sıralıyor:
- Sürekli eleştirilmek
- Kendini kullanılmış ve değersiz hissetmek
- Çaresizlik ve suçluluk duygusu
- Aşırı baskı ve kontrol altında hissetmek
- Sürekli fedakarlık yapan tarafın hep siz olması
- Sürekli kendini sorgulamak ve açıklama yapmak zorunda hissetmek
Aytop, “Bu belirtileri deneyimliyorsanız, büyük olasılıkla toksik bir ilişkide bulunuyorsunuz demektir” diyor.
Toksik ilişkide kalmayı ne güçlendiriyor?
Aytop’a göre kaygılı bağlanma stili ve bağımlı kişilik örüntüleri toksik ilişkide kalmayı güçlendirebiliyor: “Toksik ilişkide yalnızlık korkuları da sık görülür; kişi ‘ya ilişki biterse yalnız kalırsam?’ gibi kaygılar yaşar. Bazı durumlarda kişi, kurtarıcı rolüne bürünerek karşı tarafı ‘düzeltmeye’ çalışabilir. Bu rol kısa vadede karşı tarafı kurtarabilir, ancak uzun vadede kişinin duygusal, psikolojik ve hatta fiziksel zarar görmesine neden olabilir. Maddi bağımlılık, çocuklar, aile baskısı veya sosyal kaygılar da kişinin ilişkide kalma motivasyonunu artırabilir.” Yalnızlık ve terk edilme korkusunun bu ilişkilerdeki rolünü toksik ilişkiler ve yalnızlık korkusu yazımızda da ele almıştık.
Toksik ilişki düzelebilir mi?
Aytop’a göre mümkün, ancak oldukça zor ve her zaman başarılı olacağı garanti değil: “Burada kritik olan, her iki tarafın da sorumluluk alması ve değişim için istekli olmasıdır. Bu süreçte ilişkideki sorunları ve sağlıksız örüntüleri kabul etmek, empati göstermek, ilişkiyi düzeltmek için efor sarf etmek gerekir. Eğer bu koşullar sağlanabiliyorsa ve her iki taraf da bireysel olarak destek alabiliyorsa, çift terapisi gibi yöntemlerle toksik ilişkiyi düzeltmek mümkün olabilir.”
İyileşme sürecinde kendine şefkat
“Toksik bir ilişki, kişiyi tüketir ve adeta bir enkaz bırakır” diyen Aytop, iyileşme sürecinin kendini kabul etmeyi, kendine güveni ve öz saygıyı yeniden kazanmayı, kendi yeteneklerinin farkına varmayı ve kendine zaman tanımayı kapsadığını söylüyor: “Toksik ilişkide kişi, şefkatini çoğunlukla karşı tarafa yönlendirir ve kendine şefkat göstermeyi ihmal eder. Bu nedenle iyileşme sürecinde kendine şefkat duymayı tekrar öğrenmek çok önemli.”
Aytop’a göre bu süreçte “hayır” demek gibi sağlıklı iletişim becerilerini yeniden kazanmak ve sınır koymayı öğrenmek de kritik. Sosyalleşmek, iyi gelen aktiviteler, kişisel gelişim, fiziksel sağlık ve yeni hobiler iyileşmeyi hızlandırıyor; güvenilen insanların ya da uzman desteğinin varlığı da sürecin olumlu ilerlemesine yardımcı oluyor.
Sık sorulan sorular
Toksik ilişkinin belirtileri neler?
Uzman Klinik Psikolog Emine Akın Aytop’a göre sürekli eleştirilmek, değersiz ve suçlu hissetmek, aşırı kontrol ve tek taraflı fedakarlık başlıca belirtiler.
İnsanlar toksik ilişkide neden kalır?
Kaygılı bağlanma, yalnızlık korkusu, kurtarıcı rolü, maddi bağımlılık, çocuklar ve aile baskısı ilişkide kalmayı güçlendirebiliyor.
Toksik ilişki düzelir mi?
Her iki taraf da sorumluluk alır ve destek alırsa çift terapisi gibi yöntemlerle mümkün olabilir, ancak garantisi yok.
Toksik ilişkiden sonra nasıl toparlanılır?
Kendine şefkati yeniden öğrenmek, sınır koymak, sağlıklı iletişim becerilerini kazanmak ve destek almak öneriliyor.
