Yalnızlık ve suç arasındaki ilişki kriminolojinin giderek daha fazla ilgilendiği konular arasında yer alıyor. Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu (INCB) Başkanı ve Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Sevil Atasoy’a göre son araştırmalar, yalnızlığın bilişsel işlevleri, duygu düzenlemesini ve sosyal davranışları etkileyen ve suç eğilimini de etkileyebilen psikolojik bir durum olduğunu gösteriyor. Atasoy, “Yalnızlık doğrudan şiddete neden olmaz; ancak, hayal kırıklığı, öfke ve tehdit algısının artmasıyla ilişkilidir” diyor.
Yalnızlık ve suç arasındaki bağ
Atasoy, yalnızlığın nesnel sosyal izolasyonla aynı şey olmadığını, yeterli sosyal bağa sahip olmadığını “hissetmek” anlamına geldiğini vurguluyor. Hızlı kentleşme, dijitalleşme ve demografik değişimler sosyal dağınıklığı artırırken, yalnızlık ile suç ve yeniden suç işleme arasındaki ilişkiyi anlamak daha da önem kazanıyor. Atasoy’a göre Travis Hirschi’nin sosyal kontrol teorisi, aile, okul ve toplulukla zayıf bağların gayri resmi sosyal kontrolü azalttığını öne sürüyor; yalnızlık da bu zayıf bağlanmanın bir göstergesi olarak görülebiliyor.
Olumsuz duygular ve dürtüsellik
Atasoy’a göre araştırmalar yalnızlığın olumsuz duyguları, dürtüselliği ve bilişsel çarpıtmaları yoğunlaştırdığını gösteriyor: “Bu duygusal durumlar, empatiyi azaltabilir ve risk almayı artırabilir; her ikisi de suç davranışıyla bağlantılıdır. Dolayısıyla, yalnızlık sadece arka plan koşulu olarak değil, davranışsal engelleri azaltan ve antisosyal etkilere yatkınlığı artıran bir psikolojik durum olarak işlev görür.” Sosyal olarak reddedildiğini hisseden kişiler belirsiz sosyal ipuçlarını düşmanca yorumlayabiliyor; düşmanca atıf önyargısı olarak bilinen bu durum çatışmaları şiddete dönüştürebiliyor.
Gençlerde zorbalık ve dışlanma
Akranları tarafından reddedilen, zorbalığa uğrayan ya da sosyal becerileri gelişmeyen gençler uzun süre yalnızlık hissedebiliyor. Atasoy, “Araştırmalar, bu gençlerin uyuşturucu kullanma, saldırgan olma ve kanunları çiğneme olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir” diyor. Uzmana göre yalnız bir çocuklukta gelişen güvensiz bağlanma kalıpları yetişkinlikte zayıf duygu düzenlemesini öngörüyor; uyum sağlayamadığını hissetmek de çevrimiçi ortamda siber zorbalık gibi davranışlara yatkınlığı artırabiliyor. Atasoy yine de her izole gencin suça karışmadığını hatırlatıyor. Yalnızlık salgını olarak tanımlanan küresel tablo bu riskleri daha görünür kılıyor.
Yetişkinler, yaşlılar ve dijital ortam
Atasoy’a göre sosyal destek eksikliği hisseden yetişkinler şiddete ve yeniden suç işlemeye daha yatkın olabiliyor; yalnızlık, suç açısından başlıca risk faktörlerinden biri olan madde bağımlılığına da yol açabiliyor. Yaşlılarda suç oranları düşük olsa da yalnızlık dolandırıcılık mağduriyeti ve madde kötüye kullanımıyla ilişkilendiriliyor. Dijital ortamlar ise anonimlik ve düşük sosyal engellerle yalnız kullanıcılara siber zorbalık, çevrimiçi taciz ve hackleme gibi yeni suç biçimlerinin kapısını açabiliyor.
Cezaevleri ve mağdurlar
Atasoy, cezaevlerinin yalnızlığın en yoğun yaşandığı yerler olduğunu söylüyor. Karşılaştırmalı çalışmalar mahkumların COVID-19 karantinasındakine benzer düzeyde yalnızlık hissettiğini ortaya koyuyor. Tahliye sonrasında işsizlik, damgalanma ve kopan aile bağları yapısal bir yalnızlık yaratıyor ve yeniden suç işleme olasılığını artırıyor. Yalnızlık mağdurlukla da bağlantılı: Atasoy, fiziksel ya da cinsel saldırıya uğrayanların kendilerini çok daha yalnız hissettiğini, bunun yardım istemeyi zorlaştırabildiğini belirtiyor.
Yalnızlık ve suç döngüsü nasıl kırılır?
Atasoy, yalnızlığa karşı kapsamlı önlemler öneriyor: Okullarda gençlerin aidiyet hissetmesini ve duygularını yönetmeyi öğrenmesini destekleyen programlar, topluluk etkinlikleri, aile ziyaretlerine önem veren ve hücre hapsini sınırlayan cezaevi reformları, tahliye sonrası sosyal destek ağları ve dijital okuryazarlığın güçlendirilmesi. Atasoy, “Dünya giderek daha fazla bölünürken, yalnızlığı ele almak suçları azaltmak için en iyi stratejilerden biri olabilir” diyor.
Sık sorulan sorular
Yalnızlık ve suç arasında doğrudan bir ilişki var mı?
Prof. Dr. Sevil Atasoy’a göre yalnızlık suçun doğrudan nedeni değildir, ancak suç riskini artıran duygusal ve sosyal kırılganlıkları etkiler.
Yalnızlık ile sosyal izolasyon aynı şey mi?
Hayır. Yalnızlık, kişinin yeterli sosyal bağa sahip olmadığını hissetmesidir; çevresinde insanlar olsa bile yaşanabilir.
Hangi gençler daha fazla risk altında?
Akranları tarafından reddedilen, zorbalığa uğrayan ve sosyal becerileri gelişmemiş gençler uzun süreli yalnızlık açısından risk taşır.
Yalnızlıkla mücadelede neler yapılabilir?
Okul ve topluluk programları, cezaevi reformları, tahliye sonrası sosyal destek ve dijital okuryazarlık önerilen önlemler arasında.
