Uzun ömrün sırrı, Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a göre karmaşık formüllerde değil, basit ama anlamlı bir yaşamda saklı: “Sıradan şeylerden mutlu olmak, basit ama anlamlı bir yaşam tarzı sürmek, uzun ömrün sırrıdır.” Sağlıklı yaşlanmayı (longevity) değerlendiren Tarhan, sağlıklı bir yaşam için maddi varlıklar, sağlık ve bilgeliğin dengede olması gerektiğini söylüyor: “Bu üç şeyi akıl tepsisine koyarak, dengeli bir şekilde yaşamak, uzun ömürlü ve sağlıklı bir yaşam sürmeyi sağlar.”
Yaşam süresi uzarken hastalıklar da değişiyor
İnsanlık tarihinde ortalama yaşam süresi giderek uzuyor. TÜİK’in Hayat Tabloları 2023-2025 verilerine göre Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi 78,5 yıl; kadınlarda 81,1, erkeklerde 75,9 yıl. Prof. Dr. Tarhan, yaşam süresi uzadıkça Alzheimer gibi daha önce nadir görülen hastalıkların da arttığını hatırlatıyor: “Eğer kişi sağlıklı bir yaşam tarzı benimsememişse, ömrü uzasa da pek çok hastalıkla mücadele etmek zorunda kalıyor. Oysa yapılan araştırmalar, hastalıkların yüzde 60-70’inin doğrudan yaşam tarzıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Yani kişi doğru yaşasa, doğru beslense bu hastalıkların pek çoğu önlenebilir.”
Uzun ömrün sırrı yaşam tarzında
Tarhan, dünyada yaşam tarzı eğitimlerine ağırlık verildiğini belirtiyor: “Artık yaşam tarzı psikoterapisi adı verilen bir yaklaşım uygulanıyor. Bu yöntem, hasta olmadan önce kişiye sağlıklı yaşama becerileri kazandırmayı amaçlıyor. Bu, aynı zamanda pozitif psikoterapinin de bir türü. Buradaki amaç, sadece uzun yaşamak değil; sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürebilmek.”
Beden ve zihin farkındalığı
Prof. Dr. Tarhan’a göre sağlıklı yaşam eğitiminin temelinde beden farkındalığı var: “Kişinin kendi bedenini tanıması gerekir. Hangi gıdalar bana iyi geliyor, hangileri dokunuyor? Uyku düzenim nasıl? Su tüketimim yeterli mi? Kişi bedeninin sinyallerini ne kadar iyi tanırsa, o kadar doğru kararlar verir.”
Zihinsel farkındalık da en az bedensel farkındalık kadar önemli: “Bir olay yaşanıyor ve buna alışkanlıkla, otomatik bir yanıt veriyoruz. Oysa bu tepkiler, zihinsel çarpıtmalar ya da çocuklukta öğrenilmiş yanlış kalıp yargılardan kaynaklanıyor olabilir. Kendini tanımak ilk adım. Buna öz bilinç deniyor. Bunu fark ettikten sonra öz yönetim başlıyor.”
Mavi bölgelerde sade beslenme
Tarhan, Japonya’daki Okinawa Adası gibi uzun yaşamla bilinen mavi bölgelerdeki insanların ortak özelliklerine dikkat çekiyor: “Yeme alışkanlıkları oldukça sade ve sağlıklı. Bitkisel temelli, renkli tabaklara ağırlık veriyorlar; sebze tüketimi oldukça fazla. Hayata bakışları haz odaklı değil, anlam odaklı. Mesela yemek yerken doymadan kalkıyorlar.” Tarhan’a göre her öğünde tam doymadan sofradan kalkmak midenin genişlemesini ve zamanla doyma hissinin kaybolmasını önlüyor. Bu bölgelerin sırlarını mavi bölgeler yazımızda ele almıştık.
Günde 20 dakika meditasyon
Prof. Dr. Tarhan, günlük hayatın hızı içinde yapılan 20 dakikalık meditatif eylemlerin zihni sakinleştirdiğini söylüyor. Tarhan’a göre etkili bir meditasyonun üç unsuru var: Kişinin seçtiği bir kelime üzerinde 20 dakika düşünerek zihinsel olarak rahatlaması, vücudu gevşeten egzersizler ve müzik ya da doğa sesi gibi destekleyici sesler. “Önemli olan, kişinin zihnini tamamen bu eyleme verebilmesidir. Kişi zihnini ve duygularını tamamen o ana verebildiğinde, işte o zaman bu eylem gerçekten meditatif olur.”
Uzun ömrün sırrı: Mizah ve mutlu ilişkiler
Tarhan’a göre pozitif ruh halindeki kişiler çevrelerine güven veriyor: “Mizahı kullanan, hatta kendileriyle dalga geçebilen kişiler gerçekten daha uzun yaşıyorlar. Stresle baş etmede mizah çok etkilidir.” Tarhan, Kayserili bir vatandaşın ağır hastayken etrafında toplanan ailesine “Hepiniz buradaysanız dükkanda kim var?” diyerek herkesi güldürdüğünü örnek veriyor.
Tarhan, araştırmaların evli bireylerin ortalama olarak daha uzun yaşadığını gösterdiğini, ancak bunun yalnızca mutlu evliliklerde geçerli olduğunu vurguluyor: “Rekabetçi evliliklerde taraflar 1+1 gibi ayrı varlıklar olarak kalır. Ama ortak amaçta hareket eden kişiler iki tane bir yan yana gelince 11 kişi gibi oluyor. İdeal olan, yol arkadaşlığına dayalı, tamamlayıcı bir evliliktir.”
Sık sorulan sorular
Uzun ömrün sırrı nedir?
Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a göre sıradan şeylerden mutlu olmak, basit ama anlamlı bir yaşam sürmek ve maddi varlık, sağlık ve bilgeliği dengede tutmak.
Yaşam tarzı psikoterapisi nedir?
Kişiye hastalanmadan önce sağlıklı yaşama becerileri kazandırmayı amaçlayan, pozitif psikoterapinin bir türü olan yaklaşım.
Mavi bölgelerde yaşayanların ortak özelliği ne?
Bitkisel ağırlıklı sade beslenme, tam doymadan sofradan kalkmak ve haz değil anlam odaklı bir yaşam felsefesi.
Mizah ömrü uzatır mı?
Tarhan’a göre mizahı kullanabilen ve pozitif etkileşim içinde olan kişiler stresle daha iyi baş ediyor ve daha uzun yaşıyor.
