Bilinen en eski savaş, iklim değişikliği nedeniyle olmuş

Son yapılan araştırmaya göre Sahra Çölü ve Nil Vadisi’nde gerçekleşen bilinen en eski savaş, iklim değişikliği nedeniyle gerçekleşmiş. Bu dönem son Buzul Çağı’nın sonuna denk geliyor. Bu aşırı iklim değişikliği, doğu Sahra Çölü’nü soğuk ve hiper kurak bir bölgeye dönüştürdü. İnsanlar için sadece birkaç yer yaşanabilir durumdaydı.

en eski savaş

Bilinen en eski savaşlardan birinin ardından iklim değişikliği çıktı. Araştırmacılar savaşın bölgede iklim değişikliğiyle azalan gıdayı ve diğer kaynakları ele geçirmek için savaşan rakip topluluklar arasında patlak verdiğine inanıyor.

Dünyanın bilinen en eski savaşlarından birinin yaşandığı Nil Vadisi’ndeki 13 bin 400 yıllık insan kalıntıları üzerinde yapılan yeni bir araştırma, çatışmanın nedeninin iklim krizi olabileceğini ortaya koydu.


Bugün Sudan topraklarında yer alan Cebel Sahaba’da 1960’larda bulunan 61 insan iskeleti, bugüne kadar insanlar arasında yaşanan savaşlara dair en eski kanıt olarak görülüyor.

Dünyanın bilinen en eski savaşı olarak adlandırdığı çatışmanın kalıntılarını inceleyen Britanyalı ve Fransız bilim insanları, aralarında çocukların da olduğu bu kişilerin önceden düşünüldüğü gibi tek seferlik bir katliam sonucu ölmediği sonucuna ulaştı.

Scientific Reports* adlı bilimsel dergide yayımlanan araştırmaya göre, iskeletleri bulunan 61 kişi o dönemde yaşanan iklim değişikliğinin tetiklediği ve birkaç yıl süren şiddetli savaşlar sonucunda hayatını kaybetti. İskeletlerdeki yara iyileşme izlerinin, bu kişilerin birden fazla çatışma yaşadığına işaret ettiği kaydedildi.

iskelet savaş
İki şiddet mağdurunun kazı fotoğrafı (20 ve 21 numaralı gömüler). Fotoda yer alan kalemler, kemiklerle karıştırılmış silah parçalarına işaret ediyor. (Fotoğraf: Wendorf Arşivi, British Museum)

Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nden Isabelle Crevecoeur, aralarında avcıların ve balıkçıların da bulunduğu topluluktaki herkesin, kadınlar ve çocuklar da dahil olmak üzere ayrım gözetilmeden şiddete maruz kaldığını söyledi.

Araştırmacılara göre bu savaş, yerel düzeyde ve aynı topluluktan kişiler arasında yaşanmadı. Yazılı belge bulunmadığı için çatışmaların asıl nedeni net olmasa da, araştırmacılar savaşın bölgede iklim değişikliğiyle azalan gıdayı ve diğer kaynakları ele geçirmek için savaşan rakip topluluklar arasında patlak verdiğine inanıyor.


Bu iklim değişiklikleri, 11 ila 20 bin yıl önce dünyanın önemli bölümünün buz tabakasıyla kaplı olduğu son buzul maksimumunun son süreçlerinde yaşandı.

Araştırmacı Crevecoeur, o dönemde Nil Vadisi’nin muhtemelen çorak bölgelerden hayvancılık ve balıkçılık için nehir kenarına göçen insanlar için önemli bir uğrak noktası olduğunu kaydetti. Crevecoeur, “Bu korkunç değişiklerden sağ çıkmaya çalıştılar” dedi.

Erkekler, kadınlar ve çocuklar benzer şekillerde etkilendiği ve gömüldüğü için, araştırmacılar şiddetin çatışmalardan, baskınlardan veya pusulardan kaynaklandığını düşünüyor.

Dünyanın en eski savaşı

Jebel Sahaba mezarlığı 13.400 ila 18.600 yıl öncesine ait ve dünyanın en eski organize şiddet örneklerinden biri için kanıt olarak kabul ediliyor.


Toplu gömü yeri 1960’larda ilk keşfedildiğinde, arkeologlar bunun tek bir acımasız savaşı yansıttığını düşündüler, ancak Fransız Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi ve Toulouse Üniversitesi’nden antropologlar, tarih öncesi ve jeokimyacılardan oluşan bir ekip şimdi bu fikri çürütüyor.

Sahadaki iyileşmiş yaraların sıklığı şiddetle dolu bir yaşam olduğunu gösteriyor ve zamanlama son Buzul Çağı’nın sonuna denk geliyor. Bu aşırı iklim değişikliği, doğu Sahra çölü soğuk ve hiper kurak bir bölgeye dönüştü, insanlar için sadece birkaç yer yaşanabilir durumdaydı.

Nil Nehri Vadisi, suya, balığa ve yemyeşil bitki örtüsüne kolay erişime sahip böyle bir sığınaktı. Ancak nehir su seviyesindeki vahşi dalgalanmalara eğilimliydi, bu da üzerinde yaşanacak çok fazla arazi olmadığı anlamına geliyordu.

Kısa bir süre sonra, bu birkaç ideal nokta avcı-toplayıcılarla kalabalıklaştı ve kaynaklar için rekabet ısınmaya başladı. Dünyanın bu bölgesinde birbirine rakip, farklı insan grupları muhtemelen bir dizi savaşta birbirlerine düşman olmaya başladı.

Araştırmacılar, “İklim değişikliklerinin tetiklediği bölgesel ve çevresel baskılar, kültürel açıdan farklı görünen Nil Vadisi yarı hareketsiz avcı-balıkçı-toplayıcı grupları arasındaki bu sık çatışmalardan büyük olasılıkla sorumludur.” diyerek sözlerini noktalıyor.

Araştırma, iklim değişikliğinin hem şimdi hem de geçmişte insan çatışmasının önde gelen itici güçlerinden biri olduğuna dair artan kanıtları destekliyor.


Gelecekte büyük bir savaş işareti olabilir

Kuraklık ve şiddet insanlık tarihinde yaygın olarak bağlantılı, zira farklı toplumlar binlerce yıl en verimli topraklar için savaşmışlar. Dünya daha önce hiç yaşanmamış bir iklim krizine girerken, bazı uzmanlar gelecekte daha da büyük bir çatışmaya doğru gittiğimizi düşünüyor.

Diğerleri  ise iklim değişikliği ve insan şiddeti arasındaki ilişkinin bundan daha karmaşık olduğunu düşünüyor. Bu durumun, kaynakların çok az olması nedeniyle şiddetin maliyetinin çok yüksek olduğu bir noktaya da evrilebilir.

Son buzul çağında neler olduğunu öğrenmek, insan davranışlarının iklimle birlikte nasıl değiştiği hakkında daha fazla fikir edinmemizi sağlayabilir.


Kaynak: Crevecoeur, I., Dias-Meirinho, MH., Zazzo, A. et al. New insights on interpersonal violence in the Late Pleistocene based on the Nile valley cemetery of Jebel Sahaba. Sci Rep 11, 9991 (2021). https://doi.org/10.1038/s41598-021-89386-y

Google Earth Timelapse ile 37 yılda dünyanın değişimi