Beyin çipi denince akla ilk olarak Elon Musk’ın Neuralink projesi geliyor. Ancak Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı’ya göre beyin ile bilgisayar arasında iletişim kurma fikri onlarca yıldır üzerinde çalışılan bir alan. Tarlacı, teknolojinin asıl amacının felç, ALS ve omurilik yaralanması gibi nedenlerle hareket edemeyen hastaların cihazları düşünceleriyle kontrol edebilmesini sağlamak olduğunu, çiple yabancı dil öğrenmenin ya da beyni uzaktan kontrol etmenin bugünkü bilimsel bilgilerle mümkün olmadığını vurguluyor.
Beyin sinyalleri yaklaşık 100 yıldır kaydediliyor
“Sosyal medyada sanki bu teknoloji ilk kez Neuralink ile ortaya çıkmış gibi bir algı oluştu” diyen Tarlacı, beynin düşünme, hareket etme, hissetme ve karar verme anlarında elektriksel sinyaller ürettiğini hatırlatıyor: “Bu sinyaller 1920’li yıllardan beri EEG yöntemiyle kaydedilebiliyor. 1970’li ve 1980’li yıllarda yapılan çalışmalarla birlikte, beynin belirli bölgelerindeki bazı sinir hücrelerinin belirli hareketlerle ilişkili olduğu ortaya kondu. Böylece ilk kez ‘niyet’ ile ‘hareket’ arasındaki bağlantı bilimsel olarak çözümlenmeye başlandı.”
Beyin çipi felçli hastalar için geliştiriliyor
Beyin-bilgisayar arayüzü, beynin ürettiği elektriksel sinyallerin bilgisayar tarafından analiz edilerek bir cihaza komut vermesini sağlayan sistem. Tarlacı’ya göre bu teknoloji özellikle ALS hastaları, omurilik felci geçirenler ve “locked-in sendromu” gibi ağır felç tablosu yaşayan hastalar için geliştiriliyor.
Tarlacı bir örnekle açıklıyor: “Hasta kolunu hareket ettiremese bile ‘bardağa uzanma’ niyeti beyninde oluşur. Bilgisayar bu sinyali tanır ve bir robot kolu hareket ettirerek bardağı hastanın ağzına götürebilir. Burada hareketi yapan robot olsa da komutu veren yine hastanın kendi beynidir.”
Neuralink neyi değiştirdi?
Tarlacı’nın aktardığına göre hayvan deneyleri 1970’li ve 1980’li yıllarda başladı, 1990’larda felçli hastalarda klinik uygulamalara geçildi. Felçli bir hastanın yalnızca düşüncesiyle robot kol kullanarak bardaktan su içebilmesi alandaki önemli kilometre taşlarından biri oldu; ardından beyin sinyalleriyle fare imlecini hareket ettirmek, ekranda yazı yazmak ve e-posta göndermek mümkün hale geldi.
“Neuralink’in yaptığı en önemli katkı, tamamen yeni bir teknoloji geliştirmekten çok mevcut sistemi daha gelişmiş ve günlük kullanıma uygun hale getirmek oldu” diyen Tarlacı, üç önemli farka dikkat çekiyor: Veriler kablo yerine kablosuz aktarılıyor, sert elektrotlar yerine saç telinden ince esnek elektrotlar kullanılıyor ve eski sistemlerde yüzlerce sinyal kaydedilirken bin üzerinde elektrottan aynı anda veri toplanabiliyor. Çipin yerleştirilmesi de özel geliştirilmiş bir cerrahi robotla yapılıyor. Neuralink hastalarıyla ilgili gelişmeler için düşünceleriyle bilgisayar faresini kontrol eden hasta haberimize göz atabilirsiniz.
Çiple yabancı dil öğrenmek mümkün mü?
Tarlacı’nın yanıtı net: “Bugünkü bilimsel bilgiler bunun mümkün olmadığını gösteriyor. Çünkü beynimiz bir bilgisayar gibi tek merkezden çalışan bir sistem değil.” Tarlacı, bir gülü düşündüğümüzde renginin görme merkezlerinde, kokusunun ve dokusunun farklı bölgelerde, ona ilişkin anıların ise hafızadan sorumlu alanlarda işlendiğini hatırlatıyor: “Öğrenme de benzer şekilde beynin tamamına yayılan, geçmiş deneyimler, duygular ve yeni bilgilerle sürekli değişen dinamik bir süreçtir. Bu nedenle bugün sahip olduğumuz teknolojiyle bir bilgiyi doğrudan çiple beyne yüklemek mümkün görünmemektedir.”
Yapay zeka insan beynini kopyalayamıyor
Beyin-bilgisayar arayüzleri ile yapay zekanın sık karıştırıldığını belirten Tarlacı, “Günümüzde ChatGPT, Gemini veya benzeri sistemler çoğunlukla büyük dil modelleri olarak çalışır. Ancak bunların insan beyni gibi bilinçleri, öznel deneyimleri ya da duyguları yoktur. Bilgisayarlar beynin yalnızca belirli hesaplama özelliklerini taklit edebilir” diyor.
Tarlacı’ya göre asıl hedef zihin kontrolü değil, felçli hastalara bağımsızlık kazandırmak: “‘Çiple yabancı dil öğrenmek’, ‘insanların düşüncelerini değiştirmek’ ya da ‘beyni uzaktan kontrol etmek’ gibi iddialar bugünkü bilimsel bilgilerle desteklenmiyor.”
Sık sorulan sorular
Beyin çipi ne işe yarar?
Beyin çipi, beynin ürettiği elektriksel sinyalleri bilgisayara aktararak felçli hastaların bilgisayar, robot kol ya da tekerlekli sandalye gibi cihazları düşünceleriyle kontrol edebilmesini amaçlıyor.
Beyin-bilgisayar arayüzü yeni bir teknoloji mi?
Hayır. Prof. Dr. Sultan Tarlacı’ya göre beyin sinyalleri 1920’lerden beri EEG ile kaydediliyor, felçli hastalarda klinik uygulamalar ise 1990’larda başladı.
Beyin çipiyle bilgi yüklenebilir mi?
Bugünkü bilimsel bilgilere göre hayır. Öğrenme, beynin pek çok bölgesine yayılan ve deneyimlerle sürekli değişen bir süreç olduğu için bilginin doğrudan çiple aktarılması mümkün görünmüyor.
Beyin çipiyle düşünceler kontrol edilebilir mi?
Tarlacı’ya göre insanların düşüncelerini değiştirmek ya da beyni uzaktan kontrol etmek gibi iddialar bilimsel olarak desteklenmiyor.
