Çocuklarda lenf bezi büyümesi, ailelerin en sık endişe yaşadığı sağlık sorunlarından biri. Lenf bezleri bağışıklık sisteminin doğal bir parçası ve çocukluk çağında sık olarak büyüyebiliyor. Çoğu zaman basit enfeksiyonlara bağlı olan bu durum kendiliğinden düzeliyor; ancak bazı durumlarda ciddi hastalıkların habercisi olabiliyor ve daha dikkatli değerlendirme gerektiriyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Çocuk Hematoloji/Onkoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Gül Nihal Özdemir, lenf bezlerinin neden büyüdüğünü ve hangi durumlarda dikkatli olunması gerektiğini anlattı.
Lenf bezleri neden büyür?
Prof. Dr. Gül Nihal Özdemir’in aktardığına göre vücutta çok sayıda lenf nodu bulunuyor ve bu yapılar lenfatik damarlarla birbirine bağlı. Lenfadenopati, lenf düğümlerinin normalden büyük hale gelmesi olarak tanımlanıyor. Çocuklarda sık görülen ve çoğu zaman iyi huylu olan bu tablo; enfeksiyonlardan bağışıklık sistemi hastalıklarına, ilaçlara ve nadiren kansere kadar çok farklı nedenle ortaya çıkabiliyor.
Büyüme tek bir bölgeyle sınırlı kalabileceği gibi vücudun farklı bölgelerinde yaygın olarak da görülebiliyor. Tek bir lenf nodunun ya da aynı bölgedeki birkaç lenf nodunun büyümesi bölgesel lenfadenopati, komşu olmayan ikiden fazla bölgede lenf nodu büyümesi ise yaygın lenfadenopati olarak adlandırılıyor.
Bazı ilaçlar, aşılar ve bağışıklık sistemi bozuklukları da lenf bezlerinin büyümesine neden olabiliyor. Özellikle tüberküloza karşı yapılan BCG aşısından sonra koltuk altı lenf bezlerinde büyüme görülebiliyor. Bu durum çoğunlukla geçici olsa da mutlaka takip edilmesi gerekiyor.
Çocuklarda lenf bezi büyümesinin en sık nedeni enfeksiyonlar
Viral enfeksiyonlar (Epstein-Barr virüsü gibi), bakteriyel enfeksiyonlar (streptokok ve stafilokok enfeksiyonları), mikobakteriyel enfeksiyonlar (tüberküloz gibi) ve fungal enfeksiyonlar lenf bezlerinin büyümesine yol açabiliyor. Enfeksiyona bağlı büyümelerde genellikle lenf bezinde ağrı, kızarıklık ve ısı artışı görülüyor; buna ateş, boğaz ağrısı ve halsizlik gibi belirtiler eşlik edebiliyor. Tüberküloz lenfadenitlerinde çoğunlukla tek taraflı ve ağrısız büyüme dikkat çekerken, tifo gibi bazı enfeksiyonlarda yaygın lenfadenopati ortaya çıkabiliyor.
Enfeksiyonun yerine göre büyüyen lenf bezlerinin bölgesi de değişiyor:
- Diş çürükleri ve diş eti hastalıkları: boyun ve çene altı
- Saçlı deri enfeksiyonları: kafa derisi
- Göz ve kulak enfeksiyonları: kulak çevresi
- Üst solunum yolu enfeksiyonları: boyun
- Kedi tırmığı hastalığı: koltuk altı
- Küçük bebeklerde bez bölgesi enfeksiyonları: kasık
- Mide ve bağırsak enfeksiyonları ile apandisit: karın içi lenf bezleri
Ne zaman kanserden şüphelenilmeli?
Daha nadir olmakla birlikte çocukluk çağı kanserlerinde de lenf bezi büyümesi görülebiliyor. Prof. Dr. Özdemir’e göre başta lösemi (kan kanseri) ve lenfomalar (lenf bezi kanserleri) olmak üzere bazı kanser türlerinde lenf bezi büyümesine şu belirtiler eşlik edebiliyor:
- Nedeni açıklanamayan ve uzun süren ateş
- Kilo kaybı
- Halsizlik ve iştahsızlık
- Gece terlemeleri
- Vücutta morluk ve kanama
Kanserle ilişkili büyümelerde lenf nodları genellikle sert, hareketsiz ve ağrısız oluyor; kızarıklık ve ısı artışı gibi enfeksiyon bulguları çoğunlukla görülmüyor. Lösemi şüphesinde kan sayımı ve periferik yayma önemli ipuçları verirken, kesin tanı için kemik iliği aspirasyonu ve/veya biyopsi gerekebiliyor. Lenfoma belirtileri ve tedavisi hakkındaki ayrıntıları ayrı yazımızda okuyabilirsiniz.
Bu 4 işaret varsa hemen doktora başvurun
Lenf bezindeki şişliğin süresi, zaman içinde büyüyüp büyümediği ve uygulanan tedavilere yanıt verip vermediği büyük önem taşıyor. Bölgesel büyümelerde ilgili bölgedeki enfeksiyon bulguları değerlendiriliyor. Prof. Dr. Gül Nihal Özdemir’e göre şu durumlarda mutlaka hekime başvurulmalı:
- Lenf bezinin hızla büyümesi
- Lenf bezindeki şişliğin 6 haftadan uzun sürmesi
- Ateş, kilo kaybı ve gece terlemesinin eşlik etmesi
- Yorgunluk, eklem ağrısı veya döküntü görülmesi
Değerlendirmede seyahat öyküsü, hayvan teması, böcek ısırıkları, beslenme alışkanlıkları, ilaç kullanımı, aşı öyküsü ve kronik hastalık varlığı ayrıntılı şekilde sorgulanıyor. Ergen çocuklarda cinsel öykü ve madde kullanımı da değerlendirmeye dahil ediliyor.
Çocuklarda lenf bezi büyümesinde tanı süreci
Öncelikle lenf bezlerinin yeri, boyutu, kıvamı, hareketliliği, hassasiyeti ve büyüme hızı değerlendiriliyor. Boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerinde küçük lenf nodlarının hissedilmesi çocuklarda normal kabul edilebiliyor; ancak genellikle 2,5 cm’nin üzerindeki lenf bezleri anormal sayılıyor. Enfeksiyona bağlı lenfadenopatiler çoğunlukla 4-6 hafta içinde kendiliğinden ya da uygun tedaviyle geriliyor. 6 haftadan uzun süren, sert, hareketsiz ve ağrısız lenf bezleri ise kanser açısından araştırılmalı.
Tanısal testler klinik bulgulara göre planlanıyor. İlk değerlendirmede kan sayımı ve periferik yayma önemli; gerekli durumlarda ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi ve biyopsi gibi ileri tetkiklere başvurulabiliyor. Kanser veya atipik enfeksiyon şüphesinde lenf nodunun çıkarılarak incelenmesi gerekebiliyor.
Çocuklarda lenf bezi büyümesi hakkında sık sorulan sorular
Enfeksiyona bağlı lenf bezi şişliği ne kadar sürede geçer?
Enfeksiyona bağlı lenfadenopatiler çoğunlukla 4-6 hafta içinde kendiliğinden ya da uygun tedaviyle geriliyor.
Kaç santimetrenin üzerindeki lenf bezi anormal sayılır?
Genellikle 2,5 cm’nin üzerindeki lenf bezleri anormal olarak değerlendiriliyor.
Görüş: Prof. Dr. Gül Nihal Özdemir, Çocuk Hematoloji/Onkoloji Bölümü, Memorial Ataşehir Hastanesi
Kaynaklar
