Öğretmen-öğrenci ilişkisi, öğrencinin yalnızca akademik başarısını değil, duygusal, fiziksel ve sosyal gelişimini de doğrudan etkiliyor. Uzmanlar, sağlıklı bir ilişkinin karşılıklı anlayışa dayanan bir iletişim olduğunu ve güven, saygı, empati ile açık iletişimin bu ilişkinin temel taşları olduğunu belirtiyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Melek Gözde Luş, olumlu bir ilişkinin öğrencinin sorumluluk duygusunu geliştirdiğini, problem çözme becerilerini artırdığını ve akademik başarısını desteklediğini söylüyor.
Öğretmen-öğrenci ilişkisi neden önemli?
Dr. Luş’a göre bu ilişki, öğretmenle öğrenci arasında öğrenciyi motive eden, kişisel olarak büyümesine yardımcı olan ve öğretmenin neredeyse bir rol model olarak kabul edildiği bir iletişimi ifade ediyor. “Bu ilişki hem öğrenme ortamını olumlu etkilemeli, hem de öğrencilere güvenlik duygusu vermeli. Güven, saygı, empati ve açık iletişim bu ilişkinin en önemli özellikleridir” diyor.
Luş, öğretmenlerin öğrencileri ahlaki, etik ve sosyal açıdan gelişmeleri için motive ettiğini vurguluyor: “Bu gelişim, öğrencilerde sorumluluk duygusunu besleyerek akademik açıdan daha pozitif bir gelişim göstermelerini sağlar. Olumlu sınıf ortamı oluşturarak akademik açıdan zorlanan öğrencilerin bu zorluklarını ifade etmeleri için olumlu koşullar yaratır, sınıf içinde daha aktif ve katılımcı olmalarına yardımcı olur.”
Her öğrencinin ihtiyacı farklı
Dr. Luş, öğrencilerin becerilerinin, zorlandıkları alanların ve psikolojik dayanıklılıklarının farklı olduğunu hatırlatıyor: “Öğretmenlerin bunlara dikkat etmemesi ve iletişime özen göstermemesi; sadece sınıf düzeyinde değil, öğrencilerin bireysel olarak da duygusal, fiziksel ve sosyal gelişimlerinde aksamalar olacağı anlamına gelir.”
Olumsuz bir ilişki öğrenciyi nasıl etkiler?
Luş’a göre ilişki olumsuz olduğunda öğrenci, tavrını ve performansını düzeltmesine yardımcı olacak zamanında ve yapıcı geri bildirimlerden de mahrum kalıyor. Uzman bu durumun sonuçlarını şöyle anlatıyor: “Çocuğun davranışını anlamadan, sabırsızca hareket eden bir öğretmen çocukta kaygı problemleri oluşmasına neden olabilir; ya da öğrencinin hangi alanlarda yeteneği olduğunu keşfedemeyebilir. Kendilerine güvenli birer yetişkin olmaları zorlaşabilir. Daha iyi davranışlar için onları etkili bir şekilde yönlendiremeyen öğretmen, disiplin konusunda da başarı sağlayamayabilir. Bu da özellikle davranış problemleri olan çocukların bu sorunu devam ettirmelerine neden olabilir.”
Sınırlar yaşa ve gelişim düzeyine göre belirlenmeli
Sağlıklı bir ilişki için sınırların nasıl çizilmesi gerektiğine değinen Dr. Luş, “Sınırları öğrencilerin yaşına ve gelişim düzeyine göre, onunla konuşarak, duygu ve düşüncelerini ifade etmesine izin vererek belirlemek gerekir” diyor. Yargılamadan ve önyargısız, düzenli ve açık bir iletişim sürdürülmesi gerektiğini vurgulayan uzman, şu önerileri sıralıyor:
- Etkileşimli etkinlikler: Öğrencilerin fikir ve endişelerini paylaşabileceği tartışmalar ve etkinlikler düzenlemek.
- İşbirlikçi yaklaşım: Sorumluluk duygusunu ve ekip çalışmasını öğreterek öğrencinin kendi öğrenmesinin sorumluluğunu üstlenmesini sağlamak; bu da problem çözme becerilerini geliştiriyor.
- Açık sınır, alternatif davranış: Sınırı açıkça ifade ettikten sonra ceza olmayan, yeni bir davranış önererek seçenek sunmak.
- Fırsat ve takdir: İstenen davranışı uygulayabilmesi için uygun ortam yaratmak ve öğrenciyi çabası için takdir etmek.
- Sorumluluk: Öğrenci olumsuz davranışı sürdürürse davranışının sorumluluğunu üstlenmesini sağlamak.
Öğretmen-öğrenci ilişkisinin eğitimdeki yerini farklı bir açıdan ele alan önceki yazımıza da göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sağlıklı bir öğretmen-öğrenci ilişkisi nasıl olmalı?
Uzmana göre güven, saygı, empati ve açık iletişime dayanmalı; hem öğrenme ortamını olumlu etkilemeli hem de öğrenciye güvenlik duygusu vermeli.
Öğretmenin tutumu öğrenciyi nasıl etkiler?
Sabırsız ve anlamaya çalışmayan bir tutum çocukta kaygı sorunlarına yol açabiliyor, yeteneklerinin keşfedilmesini zorlaştırabiliyor ve davranış problemlerinin sürmesine neden olabiliyor.
Öğretmen ve öğrenci arasındaki sınırlar nasıl belirlenir?
Sınırlar öğrencinin yaşına ve gelişim düzeyine göre, onunla konuşarak ve duygu ve düşüncelerini ifade etmesine izin verilerek belirlenmeli ve açıkça ifade edilmeli.
Olumsuz davranışa ceza vermek yerine ne yapılabilir?
Uzman, ceza olmayan yeni bir davranış önermeyi, bunu uygulayabileceği ortamı yaratmayı ve öğrenciyi çabası için takdir etmeyi öneriyor.