Sosyal medya yaş sınırı 1 Kasım 2026 itibarıyla Türkiye’de uygulanmaya başladı. 10 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik’e göre 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamıyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Leyla Çelebi ise çocukları korumak için sosyal medyada geçirilen süre kadar bu kullanımın günlük yaşama etkisine de bakılması gerektiğini söylüyor.
Yeni düzenleme neler getiriyor?
Yönetmelik, Türkiye’den erişilen yerli ve yabancı tüm sosyal ağ sağlayıcılarını kapsıyor. Yaş doğrulaması, e-Devlet üzerinden üretilen ve yalnızca kullanıcının 15 ya da 18 yaşın üzerinde olup olmadığını gösteren bir “yaş doğrulama belirteci” ile yapılıyor. Daha önce açılmış hesapların 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez doğrulanması gerekiyor; 15 yaşın altında olduğu belirlenen çocukların hesapları bildirimin ardından kapatılıyor.
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşından küçük kullanıcılara ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunuluyor. Bu hesaplar varsayılan olarak gizli açılıyor, yalnızca takip edilen hesaplardan mesaj alabiliyor ve canlı yayın yapamıyor. Sonsuz kaydırma gibi özellikler ve kişiselleştirilmiş reklam da bu hesaplarda kullanılamıyor. Platformlar ayrıca kullanım süresini sınırlama ve ücretli işlemlere onay verme gibi ebeveyn denetim araçları sunmak zorunda.
Sosyal medya beynin ödül sistemini nasıl etkiliyor?
Dr. Leyla Çelebi, her dönemde çocukları olumsuz etkilediği düşünülen bir teknoloji bulunduğunu hatırlatıyor: 1950’lerde çizgi romanlar, 1990’larda televizyon, 2000’lerde internet, 2020’lerde dijital oyunlar tartışılmış; bugün ise sosyal medya platformları öne çıkıyor. Çelebi’ye göre sosyal medya çocuklar için yalnızca bir eğlence ve iletişim aracı değil; dikkat, duygu düzenleme, sosyal ilişkiler ve benlik algısının geliştiği bir dönemde etkili olabilen bir dijital ortam.
Çelebi, beynin ödül sisteminde ventral tegmental alanın (VTA) dopaminerjik süreçlerde, nucleus accumbens’in haz ve motivasyonda, prefrontal korteksin ise kontrol, karar verme ve sınır koymada rol oynadığını anlatıyor. Dopaminin yalnızca ödül elde edildiğinde değil, ödül beklentisi oluştuğunda da devreye girdiğini belirten Çelebi’ye göre yeni bir içerikle karşılaşma beklentisi kullanım süresini uzatabiliyor. Beğeni, mesaj ya da beklenmedik bir içerik platformu yeniden kontrol etme isteğini artırabiliyor.
Sosyal medyayı çok kullanmak bağımlılık yaratır mı?
Çelebi, ekran başında geçirilen sürenin tek başına bir ölçüt olmadığını, kullanımın çocuğun günlük yaşamdaki işlevselliğine bakılması gerektiğini vurguluyor: “Riskli kullanımda ekran karşısında geçirilen süre artmış olsa da çocuk okul yaşamını ve sosyal ilişkilerini sürdürebiliyor. Problemli kullanımın daha ileri boyutlarında ise okul sorumluluklarının aksaması, uyku kaybı, öfke ve çatışmaların artması ya da kullanımın kontrol edilmesinde güçlükler görülebiliyor.”
Çelebi’ye göre çocuğun ekran kullanımını sınırlandırmakta zorlanması ve sosyal medya nedeniyle günlük sorumluluklarını yerine getirememesi, değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında.
Çocuklar neden sosyal medyanın etkilerine daha açık?
Ergenlikte karar verme, dürtü kontrolü ve davranışları düzenlemeyle ilişkili beyin işlevleri gelişmeye devam ediyor; Çelebi, prefrontal korteksin olgunlaşmasının zaman aldığını belirtiyor. Bu dönemde kimliği keşfetme ve akranlarca kabul edilme ihtiyacı belirginleşirken sosyal medya akımları, görünür olma arzusu ve başkalarıyla kıyaslanma dijital ortamda geçen zamanı artırabiliyor. Çelebi’ye göre gençlerin dijital içeriklerle ilişkisi yalnızca kendi iradeleriyle açıklanamaz; gelişimsel özellikleri ile platformların kullanım alışkanlıklarını etkileyen tasarımları birlikte ele alınmalı.
Sosyal medya yaş sınırı çocukları korumak için yeterli mi?
Çelebi, sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi özelliklerin platformda kalma süresini uzatabildiğini, bu nedenle dijital güvenlik tartışmalarında tasarımın da dikkate alınması gerektiğini söylüyor. Uzmana göre çocukların maruz kaldığı içeriklerin yönetimi, öz denetim becerileri henüz gelişmekte olan çocukların ve gençlerin sorumluluğuna bırakılmamalı; bu süreçte yasa koyucuların, denetleyici kurumların ve bilimsel kurulların da rolü var.
Zararlı içeriğe maruz kalma riskinin azaltılması, çevrim içi sömürünün önlenmesi, uyku ve fiziksel aktivite gibi gelişimsel ihtiyaçlara zaman ayrılması ve platformların sorumluluklarının artırılması, sosyal medya yaş sınırı ve dijital güvenlik düzenlemelerinin amaçları arasında yer alıyor.
Aileler çocukları sosyal medyanın risklerinden nasıl koruyabilir?
Çelebi, koruyucu önlemlerin erken yaşta başlaması gerektiğini, 12 yaş ve öncesinin sağlıklı dijital alışkanlıklar için önemli bir dönem olduğunu belirtiyor. Uzmanın ailelere önerileri şöyle:
- İnternet konusunda bilgi edinin: Çocuğun kullandığı platformları, çevrim içi riskleri, gizlilik ayarlarını ve güvenlik araçlarını tanıyın.
- Filtreleme ve ebeveyn denetimi araçlarından yararlanın: İnternet filtreleri ve yaşa uygun güvenlik ayarları zararlı içeriklerle karşılaşma riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
- Ekran kullanımına ilişkin ortak kurallar belirleyin: Zaman sınırlarını çocukla birlikte koyun ve tutarlı biçimde uygulayın.
- Ekransız zamanlar oluşturun: Yemek sırasında, ders çalışırken ve yatmadan önce ekran kullanımını sınırlayın.
- Çocuğun dijital dünyasını anlamaya çalışın: Hangi hesapları takip ettiğini, hangi içeriklerden etkilendiğini ve kimlerle iletişim kurduğunu açıkça konuşun.
- Aile içi iletişimi güçlendirin: Çocuğun dijital ortamda yaşadığı sorunları yargılanma ya da cezalandırılma korkusu olmadan anlatabilmesi risklerin erken fark edilmesini sağlar.
- Alternatif etkinlikleri destekleyin: Spor, sanat, kitap okuma ve yüz yüze etkinlikler çocuğun dijital ortam dışında da bağ kurmasına olanak tanır.
Çelebi, çocuğun sosyal medyada neden uzun süre kaldığını, çevrim içi ortamda neler yaşadığını ve bunların onda hangi duyguları uyandırdığını anlamaya çalışmanın önemine dikkat çekiyor. Evde uygulanabilecek pratik adımlar için çocuklarda ekran süresini yönetmenin 5 adımını anlattığımız yazıya da göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
15 yaş altındaki çocuklar sosyal medya kullanabilecek mi?
Hayır. Yönetmeliğe göre sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamıyor; bu yaştaki çocukların hesap açma başvuruları reddediliyor.
Yaş doğrulaması nasıl yapılıyor?
Doğrulama, e-Devlet üzerinden üretilen ve yalnızca kullanıcının 15 ya da 18 yaşın üzerinde olup olmadığını gösteren yaş doğrulama belirteciyle yapılıyor. Mevcut hesapların 31 Mart 2027’ye kadar doğrulanması gerekiyor.
Sosyal medya yaş sınırı 15-18 yaş arasındaki gençler için ne değiştiriyor?
Bu yaştaki kullanıcıların hesapları varsayılan olarak gizli açılıyor; canlı yayın, sonsuz kaydırma ve kişiselleştirilmiş reklam kullanılamıyor. Ebeveynler de kullanım süresini ve ücretli işlemleri denetleyebiliyor.
Çocuğun sosyal medya kullanımı ne zaman sorun sayılır?
Dr. Leyla Çelebi’ye göre okul sorumluluklarının aksaması, uyku kaybı, öfke ve çatışmaların artması ve kullanımın kontrol edilememesi değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında.
Kaynaklar
- T.C. Resmi Gazete (10 Ekim 2026, Sayı: 33396)
- T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
- Türkiye Psikiyatri Derneği
