Aktif oyun, tablet, telefon ve bilgisayarın çocukların gününde giderek daha fazla yer kaplamasıyla azalan ama gelişim için vazgeçilmez bir ihtiyaç. Üsküdar Üniversitesi ÇEGOMER (Çocuk ve Ergen Gelişimi ve Otizm Uygulama ve Araştırma Merkezi) Ergoterapisti Emrullah Harun Kaya’ya göre aktif oyunlar kas kuvvetini ve dayanıklılığı geliştirirken denge, koordinasyon, dikkat, planlama ve sosyal iletişim becerilerine de katkı sağlıyor. Kaya, ailelere her gün 30 ila 60 dakikalık aktif oyun zamanı planlamalarını öneriyor.
Ekran arttı, hareket azaldı
“Aktif oyun ve açık hava etkinliklerine ayrılan zaman azaldı” diyen Kaya, “Önceki nesillerin günlük yaşamında önemli bir yer tutan sokak oyunları, koşma, tırmanma, bisiklete binme ve arkadaşlarla hareketli oyunlar, günümüzde birçok çocuk için ekran temelli etkinliklerle yer değiştirdi” diye konuşuyor.
Kaya’ya göre daha az hareket etmek yalnızca fiziksel kondisyonu değil; motor becerileri, sosyal ilişkileri, problem çözme yeteneğini, özgüveni ve günlük yaşama bağımsız katılımı da etkileyebiliyor: “Hareket çocuk gelişiminin temel taşlarından biridir. Çocuklar hareket ederek öğrenir, oynayarak gelişir.”
Yeterince hareket etmeyen çocuklarda neler görülebilir?
Kaya, yeterince hareket etmeyen çocuklarda kas kuvveti, dayanıklılık, esneklik, denge ve koordinasyon alanlarında güçlükler görülebileceğini söylüyor: “Günlük hareket miktarı azalan çocuklar koşarken, merdiven çıkarken, uzun süre ayakta kalırken veya yaşıtlarıyla oyun oynarken daha çabuk yorulabilir. Top yakalama, tek ayak üzerinde durma, sıçrama, seksek oynama ve bisiklete binme gibi becerilerde zorlanabilirler.”
Motor beceriler yalnızca sporda gerekmiyor. Çanta taşımak, sırada dengeli oturmak, kalem kullanmak, kıyafet giymek, ayakkabı bağlamak ve yemek yemek gibi günlük işler de bu becerilere dayanıyor. Oyun sırasında bir engelin nasıl aşılacağını düşünmek ya da topun nereye gideceğini tahmin etmek bilişsel süreçleri de harekete geçiriyor. Ekran kullanımının ne zaman sorun haline geldiğine dair teknoloji bağımlılığı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Hangi durumlarda değerlendirme gerekir?
Her çocuğun gelişimi farklı. Kaya’ya göre çocuğun sürekli düşmesi, merdiven çıkmakta zorlanması, top oyunlarından kaçınması, çabuk yorulması, kalem kullanımında güçlük yaşaması ya da günlük yaşam becerilerini yaşıtlarından daha zor yapması durumunda gelişimsel değerlendirme yapılabilir. Erken dönemde verilen destek çocuğun katılımını ve özgüvenini artırabiliyor.
Ergoterapide amaç yalnızca kasları güçlendirmek değil. Kaya, “Çocuğun arkadaşlarıyla rahatça oyun oynayabilmesi, okul etkinliklerine katılabilmesi, günlük yaşam becerilerini mümkün olduğunca bağımsız yapabilmesi ve kendisini yeterli hissedebilmesi hedeflenir” diyor.
Evde aktif oyun için öneriler
- Mini engel parkuru: Yastık, minder ve güvenli mobilyalarla hazırlanan parkurlar denge, koordinasyon ve motor planlamayı destekliyor. Parkur yaşa uygun olmalı ve yetişkin gözetiminde kullanılmalı.
- Müzik eşliğinde dans: Ritim, koordinasyon ve beden farkındalığını geliştiriyor.
- Geleneksel çocuk oyunları: Hareketi eğlenceli hale getiriyor.
- Ebeveyn katılımı: “Aktif oyun zamanı yalnızca çocuğun hareket ettiği, yetişkinlerin ekrana baktığı bir zaman olmamalı” diyor Kaya.
Kaya, ailelere çocuklarını yaşıtlarıyla kıyaslamamalarını öneriyor: “‘Arkadaşın senden daha hızlı’ demek yerine, ‘bugün daha uzun süre oynadın’ veya ‘topu yakalamak için çok güzel denedin’ gibi ifadeler kullanılabilir. Amaç çocuğun hareketten keyif alması ve kendisini güvende hissetmesidir.”
Sık sorulan sorular
Çocuklar günde ne kadar aktif oyun oynamalı?
Ergoterapist Emrullah Harun Kaya, çocuğun yaşı, sağlık durumu ve ihtiyaçlarına göre her gün yaklaşık 30 ila 60 dakikalık hareketli oyun zamanı planlanmasını öneriyor.
Hareketsizlik çocukları nasıl etkiler?
Kas kuvveti, dayanıklılık, denge ve koordinasyonda güçlüklere, çabuk yorulmaya ve günlük yaşam becerilerinde zorlanmaya yol açabiliyor.
Evde aktif oyun nasıl oynanır?
Yastık ve minderlerle mini parkurlar kurmak, müzik eşliğinde dans etmek ve geleneksel çocuk oyunları oynamak evde hareketi artırmanın yolları arasında.
Ne zaman ergoterapiste başvurulmalı?
Çocuk sık düşüyor, merdivende zorlanıyor, top oyunlarından kaçınıyor ya da kalem tutmakta güçlük çekiyorsa gelişimsel değerlendirme yapılabilir.
