Kırtasiye ürünleri arasında fitalat ve ağır metal içerebilen ürünler bulunabiliyor ve bunlar çocuklar için risk oluşturabiliyor. Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, okul alışverişinde kırtasiye malzemeleri, çantalar ve mataraların çocuk sağlığı açısından oluşturabileceği kimyasal ve fiziksel risklere karşı ailelerin nelere dikkat etmesi gerektiğini anlattı.
Doç. Dr. Özay’ın en net uyarısı, ürün üzerindeki pazarlama ifadelerine dair: “Ürünlerde kullanılan ‘kimyasalsız, zehirsiz, tamamen sağlıklı’ gibi ifadelerin hiçbir anlamı yok. Etikette böyle bir ibarenin olması, ürünün böyle olduğunu göstermiyor.”
Her ürün tehlikeli değil, risk maruziyete bağlı
Pek çok kırtasiye malzemesinin çocuk sağlığı açısından riskli olabileceğine dair haberleri değerlendiren Doç. Dr. Özay, “Her kırtasiye ürünü tehlikeli değildir. Ama risk, bu ürünün hangi maddeden üretildiğine, bu maddelerin konsantrasyonuna, çocuğun ürünü nasıl kullandığına ve maruziyetin süresine bağlıdır” diyor.
Çocuklarda üç temel maruziyet yolu bulunduğunu aktaran Doç. Dr. Özay, şöyle devam ediyor: “Deriyle temas edebilir, solunum yoluyla maruziyet olabilir veya ağız yoluyla yutma ile olabilir. Özellikle 3 yaş altındaki çocuklarda kalem, silgi, boya gibi ürünleri ağza götürme, çiğneme gibi bir maruziyet olabilir.”
Fitalatlar gelişim ve endokrin sistemini etkileyebiliyor
Doç. Dr. Özay’a göre bu ürünlerdeki kimyasallar arasında fitalatlar ciddi risk oluşturuyor: “PVC gibi plastiklerin yumuşatılmasında, mesela silgilerin esneklik kazandırılmasında kullanılan maddeler genellikle fitalatlardır. Bunların da üreme sistemi, endokrin sistem, gelişim sistemi üzerinde olumsuz etkileri olur. Bu maddelerin hem kırtasiye ürünlerinde hem oyuncaklarda sınırlı kullanılması gerekiyor.”
Kurşun, kadmiyum ve krom gibi ağır metallere dikkat
Kurşun, kadmiyum ve krom gibi ağır metallerin de bazı kırtasiye ürünlerinde bulunabildiğine işaret eden Doç. Dr. Özay, “Ürünlerin boyalarında veya içinde olabiliyor. Çocuğun kullanımı sırasında çocuğa temas ederek geçiş olabiliyor” diyor.
Bu konuda mevzuatta sınırlamalar bulunduğunu hatırlatan Doç. Dr. Özay, yapıştırıcılarda ve boyalarda çözücü olarak kullanılan solventlerin uçucu organik bileşikler halinde bulunabildiğini, bunların da solunum yollarında, göz ve ağızda tahrişe ve alerjik reaksiyonlara neden olabildiğini belirtiyor. Doç. Dr. Özay’a göre kanserojen bir madde olan formaldehit ve bazı koruyucu maddeler de, kullanılmaması gerektiği halde yapıştırıcılarda ve mürekkeplerde az miktarda da olsa kullanılabiliyor.
Satın almadan önce etiketi kontrol edin
Ailelerin ürünlerin etiketine bakmadan satın almaması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Özay, “Ticaret Bakanlığı’nın ‘Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi’ var. Ebeveynler, ‘guvensizurun.ticaret.gov.tr’ üzerinden ürün grubu seçerek, detaylı aramalar yapabilir ve zararlı olduğu bildirilmiş ürünlerin listesine ulaşabilirler” diyor.
Etikette nelere bakılması gerektiğini de anlatan Doç. Dr. Özay’ın önerileri şöyle:
- Etikette üretici ya da ithalatçı firmanın adı, adresi, ürünün markası ve modeli bulunmalı. Bu bilgiler yoksa ürün tercih edilmemeli.
- Ürünün üzerinde “CE” işareti ve “TS EN 71” standardına dair bir işaret olup olmadığı kontrol edilebilir. Bu işaretler kırtasiye ürünleri için zorunlu değil ama oyuncaklar için zorunlu; bazı kırtasiye ürünleri oyuncak kategorisine de giriyor. Etikette bu işaretlerin olması ürünün nispeten daha güvenli olduğunu gösteriyor.
- Sert ya da hoş olmayan kokulu ürünlerden kaçınılabilir; bu durum uçucu kimyasal maddelerin varlığına işaret edebilir.
- Yaş grubuna uygunluk mutlaka kontrol edilmeli. 3 yaş altı çocuklar ürünü ağızlarına alıp tadına bakmak, yutmak isteyebilir; ürün şeker gibi kokuyorsa bu risk daha da artıyor.
Alışverişte öncelik ürün güvenliği olmalı
Özellikle küçük yaştaki çocuklarla alışverişin zor olabildiğine değinen Doç. Dr. Özay, “Fiyat mı, marka mı, ürün güvenliği mi önceliklendirmeli diye sorulursa önce güvenlik derim” diyor ve ekliyor: “Ürünün kullanım şartları, kullanım koşulları veya zararları incelenmeli. Marka ve üretici güvenilirliği de önemli. Fiyat ise son kategori. ‘En pahalı ürün en güvenli üründür’ şeklinde düşünmemek lazım.”
İnternet alışverişinde ise en büyük sorunun ürünün fiziksel olarak görülememesi olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, ürün görsellerinin ve açıklamalarının iyi incelenmesini, satıcının ticari kimliğinin ve üretici ya da ithalatçı firma bilgisinin sayfada yer alıp almadığının kontrol edilmesini öneriyor. Bu bilgiler yoksa ürünün güvenilir olmadığını vurgulayan Doç. Dr. Özay, belirsiz pazarlama ifadeleri yerine sertifikalara bakılması gerektiğinin altını çiziyor.
Çanta tek omuzda taşınmamalı
Kimyasal risklerin yanı sıra yanlış tercihlerin çocuk anatomisini de olumsuz etkileyebildiğine dikkat çeken Doç. Dr. Özay, çok ağır taşınan sırt çantalarının çocuklarda omurga ve bel üzerinde ciddi rahatsızlıklara yol açabildiğini söylüyor. Çantanın tek omuzda değil iki omuzda taşınması gerektiğini belirten Doç. Dr. Özay, çocukların hafif bir güç uygulayarak çekebildiği tekerlekli çantaların da tercih edilebileceğini ifade ediyor.
Ders çalışırken sandalyenin sırt desteğinin olması, ayakların yere basması ve ayak ayak üstüne atılmaması da kas-iskelet sistemi sorunlarını önlemek için önemli. Doç. Dr. Özay’a göre ekran başında zaman geçiren öğrencilerde ekran yaklaşık 50 cm uzakta olmalı, ne çok yüksek ne çok alçakta durmalı. Yazı yazarken ve kitap okurken de çocuğun omurgası ve başı dik oturması sağlanmalı ve bu alışkanlık küçük yaşlardan kazandırılmalı.
Matarada sıcak sıvıya dikkat
Matara seçiminde de çok dikkatli olunması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Özay, “Çünkü içine sıvı koyuyoruz. Kullanılan malzemede fitalatlar ya da ağır metaller varsa çözünebilir. Özellikle sıcak bir sıvı koyduğumuz zaman bu mataranın içinde bulunan malzemenin çözülmesini kolaylaştırabilir” diyor. Doç. Dr. Özay, mataraların plastiğinde fitalat kullanılmaması gerektiğini, ürünün sertifikalarına bakılmasını ve Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi’nden kontrol edilmesini öneriyor. Okul çantası ve suluk seçimine dair diğer öneriler için Okula dönüş hazırlığında çanta ve suluk seçerken nelere dikkat edilmeli? başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kırtasiye ürünleri neden çocuklar için risk oluşturabilir?
Bazı ürünler fitalat, kurşun, kadmiyum, krom gibi ağır metaller ya da uçucu solventler içerebilir. Çocuklar bu maddelere deri teması, solunum veya ağza götürme yoluyla maruz kalabilir.
“Kimyasalsız” ve “zehirsiz” yazan ürünler güvenli midir?
Doç. Dr. Özay’a göre bu ifadelerin hiçbir anlamı yoktur. Etiketteki bu ibareler yerine üretici bilgisine ve sertifikalara bakmak gerekir.
Güvensiz ürünler nereden kontrol edilebilir?
Ticaret Bakanlığı’nın Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi üzerinden ürün grubu seçilerek zararlı olduğu bildirilmiş ürünlerin listesine ulaşılabilir.
Matara seçerken nelere dikkat edilmeli?
Plastiğinde fitalat bulunmayan, sertifikalı ürünler tercih edilmeli. Sıcak sıvılar, malzemedeki maddelerin çözünmesini kolaylaştırabileceği için dikkatli olunmalı.
