Stres, yalnızlık, kaygı ya da öfke hissettiğinizde kendinizi buzdolabının önünde buluyorsanız, sizi yemeye iten şey açlık olmayabilir. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın’a göre duygusal yeme, fiziksel açlıktan çok olumsuz duygulara tepki olarak yemek yemekle ortaya çıkıyor ve açlık sinyallerinden çok duygusal uyarıcılarla tetikleniyor. Aydın, duygusal yemede temel kaygının kilo değil, duyguları yönetmek olduğunu vurguluyor.
Fiziksel açlık ile duygusal açlık arasındaki fark
Aydın, fiziksel açlığın yavaş geliştiğini anlatıyor: “Her türlü yiyecekle giderilebilir ve doyma hissiyle son bulur. Oysa duygusal açlık ani başlar, genellikle yüksek kalorili yiyeceklere yöneltir ve doyma hissine rağmen devam edebilir. Sınav öncesinde çikolata krizine giren bir öğrenci, aslında fizyolojik açlığını değil kaygı kaynaklı duygusal açlığını gidermeye çalışıyor olabilir.”
Duygusal yeme klinik yeme bozukluklarından farklı
Aydın, duygusal yemenin anoreksiya nervoza veya bulimia nervoza gibi bağımsız bir tanı kategorisi olmadığını, daha çok yeme davranışını etkileyen bir eğilim olduğunu belirtiyor: “Klinik yeme bozukluklarında kilo, beden algısı ve davranış üzerinde ciddi bozulmalar olurken, duygusal yemede bireyin temel kaygısı kilo değil, duygularını regüle etmektir. Anoreksiyada kişi kilo almaktan yoğun korku duyar ve besin kısıtlamasına giderken, duygusal yemede kişi stresle başa çıkmak için aşırı yemek yer ama kilo kaygısını ikincil düzeyde yaşar.”
Duygusal yeme davranışını tetikleyen faktörler
Aydın’a göre duygusal yemenin gelişiminde üç grup faktör etkili:
- Psikolojik faktörler: Öz düzenleme becerilerinin zayıflığı, düşük benlik saygısı ve kaygı bozuklukları
- Sosyal faktörler: Aile içinde yiyecekle ödüllendirilme, stresli yaşam olayları ve sosyal destek eksikliği
- Öğrenilmiş davranış örüntüleri: Çocuklukta ağladığında yiyecekle sakinleştirilen birey, yetişkinlikte de benzer bir baş etme biçimini sürdürebiliyor.
Aydın, “Araştırmalar, duygusal yemenin özellikle ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde daha yaygın görüldüğünü, çünkü bu dönemde kimlik gelişimi ve sosyal ilişkilerdeki stresin yoğun olduğunu göstermektedir” diyor.
Açlık günlüğü duygusal yeme davranışını fark ettiriyor
Duygusal yemeyi fark etmek için yeme anındaki duygu-düşünce ilişkisinin gözlemlenmesi ve açlık sinyallerinin ayırt edilmesi gerektiğini söyleyen Aydın, şöyle devam ediyor: “Günlük tutmak veya ‘açlık günlüğü’ oluşturmak, kişinin ne zaman ve hangi duygularla yemek yediğini anlamasına yardımcı olur. İşten geldikten sonra aslında tok olmasına rağmen stresten dolayı sürekli atıştıran biri, fiziksel açlık değil duygusal açlıkla hareket ettiğini fark edebilir. Ayrıca yeme sonrası suçluluk ve pişmanlık duygularının sık yaşanması da önemli bir ipucudur.”
Sosyal medyadaki mükemmel beden kültürü tetikleyebilir
Aydın’a göre modern yaşamın hızlı temposu, yoğun stres ve sosyal medyanın sürekli dayattığı ideal beden algısı duygusal yemeyi güçlendiriyor: “Özellikle sosyal medyada karşılaştırma yapma eğilimi ve ‘mükemmel beden’ kültürü, bireylerde stres ve yetersizlik duygusu yaratırken, bu duygular duygusal yemeyi tetikleyebilir. Instagram’da fit yaşam içeriklerini sürekli gören bir genç, kendini yetersiz hissedip stresini atıştırarak gidermeye çalışabilir. Ayrıca modern yaşamın getirdiği hızlı hazır gıda erişimi, bu davranışı sürdüren bir kolaylaştırıcıdır.”
Duygusal yeme tedavisinde amaç duyguları fark etmek
Aydın, bilişsel davranışçı terapinin duygusal yeme tedavisinde en sık kullanılan ve en etkili yöntemlerden biri olduğunu belirtiyor: “Çünkü bireyin yeme davranışına yol açan otomatik düşünceleri fark etmesine ve daha sağlıklı baş etme becerileri geliştirmesine yardımcı olur.”
Mindfulness temelli yaklaşımların da kişinin duygu ve bedensel sinyallerini fark etmesine katkı sağladığını söyleyen Aydın, sözlerini şöyle tamamlıyor: “Grup terapileri, destek grupları ve sağlıklı yaşam becerilerinin öğretilmesi de tedaviyi güçlendirir. Örneğin mindful eating uygulamalarıyla kişi, bir çikolatanın tadını gerçekten fark ederek yavaş yediğinde, aşırıya kaçmadan tatmin olmayı öğrenebilir.”
Duygusal yeme hakkında sık sorulan sorular
Duygusal yeme nedir?
Fiziksel açlıktan çok stres, yalnızlık, kaygı ve öfke gibi olumsuz duygulara tepki olarak yemek yeme davranışı.
Duygusal açlık nasıl anlaşılır?
Klinik Psikolog Cumali Aydın’a göre duygusal açlık ani başlıyor, yüksek kalorili yiyeceklere yöneltiyor ve doyma hissine rağmen sürebiliyor. Yeme sonrası suçluluk ve pişmanlık da önemli bir ipucu.
Duygusal yeme bir yeme bozukluğu mu?
Bağımsız bir tanı kategorisi değil, yeme davranışını etkileyen bir eğilim. Anoreksiya ve bulimiadan farklı olarak temel kaygı kilo değil, duyguları yönetmek.
Duygusal yeme nasıl tedavi edilir?
Bilişsel davranışçı terapi, mindfulness temelli yaklaşımlar, grup terapileri ve destek grupları tedavide kullanılıyor.
