Yapay zeka ve istihdam ilişkisinde asıl soru, mesleklerin ortadan kalkıp kalkmayacağı değil; yapay zekayı kimin iyi kullanacağı. Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Türker Tekin Ergüzel, “Yapay zeka araçlarını iyi kullanabiliyorsanız istihdam anlamında avantajlı olacaksınız. Yapay zekayı tehdit olarak görmek yerine fırsat olarak görmek ve bu aracı sağlıklı kullanmak gerekiyor” diyor. Ergüzel’e göre geleceğin rekabet ortamında yalnızca akademik başarı yeterli olmayacak; proje deneyimi ve uluslararası iş birlikleri belirleyici hale gelecek.
Yapay zeka ve istihdam: Meslek değil, kullanım farkı
Prof. Dr. Ergüzel, yapay zekanın bazı mesleklerde istihdam alanını daraltacağını kabul ediyor, ancak endişenin yanlış yere odaklandığını düşünüyor: “Endişe edilmesi gereken şey yapay zeka mesleği alacak mı sorusu değil. Yapay zekayı doğru kullananlar, hiç kullanmayan veya zayıf kullanan meslektaşlarının önüne geçecekler. Birkaç yıl içerisinde yapay zeka araçlarına hakim olmayan, bunu bir iş ortağı olarak kullanmayan herhangi bir meslek alanı kalmayacak. Dolayısıyla yapay zeka bir tehdit değil, zaman kazandıran, analiz gücü sağlayan, işleri kolaylaştıran güçlü bir iş ortağıdır.”
Ergüzel’e göre yapay zeka bazı mesleklerde doğrudan, bazılarında ise destekleyici rol üstleniyor: “Burada ayırt edici unsur ister sağlık bilimleri, ister mühendislik, ister sosyal bilimler olsun, o alana özgü yetkinliklerin güçlü şekilde kazandırılmasıdır.” Hangi mesleklerin büyüyeceği ve hangilerinin risk altında olduğunu yapay zeka etkisiyle en çok büyüyecek ve risk altındaki meslekler yazımızda derlemiştik.
Üniversiteler nasıl dönüşüyor?
Ergüzel, üniversiteyi akademisyenleri, öğrencileri ve sanayi iş birlikleriyle bir ekosistem olarak tanımlıyor: “Birinci nesil üniversiteler bilgi aktarmaya odaklıydı. İkinci nesil üniversiteler Ar-Ge odaklı hale geldi. Üçüncü nesil üniversiteler ise üretilen bilginin ürüne dönüşmesini hedefleyen girişimcilik odaklı kurumlara dönüştü. Bugün ise dördüncü nesil üniversiteler girişimciliğin küresel ağlar içerisinde rekabet edebilmesini destekleyen yapılara dönüştü.”
Ergüzel’e göre yapay zeka ve istihdam dengesinin kurulduğu bu dönemde üniversitelerin rolü de değişiyor. Bu dönüşümün öğrencilerin eğitim anlayışını da değiştirdiğini belirten Ergüzel, “Artık mezuniyet sadece diploma almak anlamına gelmiyor. İş hayatında yalnızca bilgi ölçülmüyor. Bilgiyi ürüne dönüştürebilme, uygulamaya geçirebilme becerileri de değerlendiriliyor” diyor.
Proje yazabilmek neden önemli?
Ergüzel’e göre iyi proje yazabilmek geleceğin en önemli yetkinliklerinden biri: “Bir projenin dört temel özelliği vardır. Özgün olması gerekir. Bilimsel yöntemlere dayanması gerekir. Yaygınlaştırılabilir olması gerekir. Elde edilen sonuçların da tekrar üretilebilir olması gerekir.” Proje deneyiminin yalnızca bilimsel bir çalışma olmadığını, ekip arkadaşları, ortaklar ve paydaşlarla iletişimi yönetmeyi de öğrettiğini vurgulayan Ergüzel, proje kültürünün lise yıllarında başlaması gerektiğini düşünüyor: “Bir problemle karşılaşıldığında bunu sistematik biçimde çözebilme yaklaşımını lise döneminde kazanan öğrenciler üniversiteye çok daha hazırlıklı geliyor.”
Klasik CV yerine dijital portfolyo
Ergüzel, iş dünyasının klasik öz geçmişlerden çok dijital portfolyolara önem verdiğini söylüyor: “Öğrenci üniversite hayatında hangi projelerde yer aldı, neler öğrendi; bunları CV formatına sığdırmak mümkün olmayabiliyor. Dijital öz geçmişlerinde yaptıkları projelerin videolarını koyabilir, kendilerini anlatabilirler. Lise döneminden itibaren yaptığı projeleri, aldığı ödülleri, nasıl geliştirdiğini anlatan bir dijital portfolyo mezuniyet sonrasında istihdam açısından önemli avantaj sağlayacaktır.”
İş bulma kaygısının son derece doğal olduğunu da hatırlatan Ergüzel’e göre bir üniversitenin öğrenciye kazandırması gereken üç temel özellik öz güven, liderlik becerisi ve iletişim. “Bir bölümü kazanmak mücadelenin bittiği anlamına gelmiyor. Hayat beklenmedik zorluklar çıkaracak. Sadece mesleğe değil, hayata hazırlayan üniversiteler gerçek farkı oluşturacaktır.”
Sık sorulan sorular
Yapay zeka meslekleri yok edecek mi?
Prof. Dr. Türker Tekin Ergüzel’e göre yapay zeka bazı mesleklerde istihdamı daraltacak; ancak asıl farkı onu iyi kullananlar ile kullanmayanlar arasındaki ayrım yaratacak.
Yapay zeka çağında hangi beceriler öne çıkıyor?
Alana özgü güçlü yetkinlikler, yapay zeka araçlarını etkin kullanma, proje yazma, bilgiyi ürüne dönüştürme ve iletişim becerileri öne çıkıyor.
Dijital portfolyo nedir?
Öğrencinin projelerini, ödüllerini ve gelişimini video ve görsellerle anlatan, klasik CV’nin ötesine geçen dijital öz geçmiştir.
Proje kültürü ne zaman kazanılmalı?
Ergüzel’e göre proje yazma ve sistematik problem çözme alışkanlığının lise yıllarında başlaması öğrencileri üniversiteye daha hazırlıklı getiriyor.
