Erkeklik kavramının dijital alanlarda nasıl kurulduğu, bazı meslek gruplarındaki erkeklerin WhatsApp gruplarında kadınları nesneleştiren yazışmalar yaptığının ve benzer bir dilin liselerde kız öğrenciler hakkında da kullanıldığının ortaya çıkmasıyla yeniden tartışılıyor. Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekan Yardımcısı Sosyolog Dr. Öğr. Üyesi Nihan Kalkandeler Özdin, “Kadını nesneleştiren, aşağılayan ya da küçümseyen ifadeler tekrarlandıkça sıradanlaşıyor; sıradanlaştıkça da sorgulanmaz hale geliyor” diyor.
Erkeklik hala güç ve kontrol üzerinden tanımlanıyor
Dr. Özdin’e göre okul ortamlarından meslek gruplarına uzanan ve çoğu zaman dijital platformlarda görünür hale gelen vakalar, erkekliğin nasıl öğrenildiğine dair geniş bir soruyu gündeme getiriyor: “Günümüzde erkekliğin hala büyük ölçüde güç, kontrol ve cinsel başarı üzerinden tanımlanması tesadüf değil. Yıllar boyunca erkeklere, değerli olmanın yolunun güçlü görünmekten, hakim olmaktan ve duygusal mesafeyi korumaktan geçtiği öğretildiği için bu durum, erkekliğin kırılganlıkla, eşitlikle ya da bakım verme pratikleriyle ilişkilendirilmesini zorlaştırdı. Bazı durumlarda erkeklik, kaybedildiği hissedilen gücü yeniden kurma çabasıyla daha sert, daha dışlayıcı ve daha tahakkümcü biçimlerde ortaya çıkabiliyor.” Toplumdaki erkeklik kalıplarını daha önce toksik erkeklik yazımızda da ele almıştık.
Dijital alanlar sınırları esnetiyor
Dijital alanlarda üretilen kadın düşmanı dilin gerçek hayatta bu kadar kolay karşılık bulmasının en önemli nedenlerinden birinin dijital alanların yarattığı mesafe hissi olduğunu söyleyen Dr. Özdin, “Kapalı gruplar, anonimlik ve şaka söylemi, sınırların esnekleşmesine neden oluyor. Zamanla bu dil, yalnızca çevrimiçi bir ifade biçimi olmaktan çıkıp gündelik ilişkilerin parçası haline gelip normalleştiriliyor. Bir taraftan ‘her şeyi söyleyebilirim’ özgürlüğü ve cezasızlık hissi yaratan bir serbestlik, diğer taraftan ise başka bir insanın mahremini fütursuzca metalaştırma gerçeği aynı anda karşımıza çıkıyor” diyor. Özdin’e göre bu durum, dijital alan ile gerçek hayat arasındaki sınırın sanıldığından çok daha geçirgen olduğunu gösteriyor.
WhatsApp grupları “erkekliğin onaylandığı” alanlara dönüşebiliyor
İlk bakışta masum görünen WhatsApp gruplarının zamanla erkekliğin kolektif olarak onaylandığı mecralara dönüşebildiğini belirten Dr. Özdin, “Bu gruplarda paylaşılan içerikler, çoğu zaman erkekler arası bir aidiyet ve onay mekanizması işlevi görüyor. Kadınlar üzerinden kurulan dil, grubun iç bütünlüğünü güçlendirirken, erkekliğin belirli bir biçimini normal ve makbul olarak yeniden üretiyor” diyor.
Zorbalık bir aidiyet dili haline geliyor
Zorbalığın da bu kültürel zeminin bir çıktısı olduğunu söyleyen Dr. Özdin’e göre erkek çocuklar çoğu zaman korku, kırılganlık ya da yetersizlik hissini ifade etmeyi değil bastırmayı öğreniyor: “Bastırılan duygular ise sıklıkla öfke ve saldırganlık olarak dışa vuruluyor. Bu noktada zorbalık, yalnızca bireysel bir davranış değil; gruba dahil olmanın, görünür olmanın ve kabul edilmenin bir yolu haline geliyor. Üstelik şiddet, bir iletişim biçimi olarak öğreniliyor ve ödüllendiriliyor.”
Sorun neden geç fark ediliyor?
Dr. Özdin, eğitim ve iş hayatında başarı, disiplin ve performansa odaklanılırken ilişkisel ve etik boyutların geri plana itilebildiğini söylüyor: “Erkeklik görünmez bir norm olarak kabul edildiği için, sorun alanı olarak tanınmıyor. Bu da erken uyarı işaretlerinin gözden kaçmasına ve sorunların ancak kriz anlarında görünür olmasına yol açıyor. Bu tür davranışların çoğunlukla kapalı erkek gruplarında ortaya çıkması, denetimden çok kültürle ilgili bir meseleye işaret ediyor.”
Erkekliği yeniden tanımlamak gerekiyor
Bu meselenin yalnızca kadınların değil erkeklerin de sorunu olduğunu vurgulayan Dr. Özdin, “Çünkü bu erkeklik biçimi erkekleri de yalnızlaştırıyor, duygusal olarak yoksullaştırıyor. Çözüm; erkek çocuklara erken yaştan itibaren duygularını tanıma, sınır öğrenme ve eşit ilişki kurma becerileri kazandırmakla mümkün” diyor. Özdin sözlerini şöyle tamamlıyor: “Asıl mesele, erkekliğin nasıl öğretildiği, hangi davranışların ödüllendirildiği ve hangi sessizliklerin sürdürüldüğü. Güçle değil, sorumlulukla; tahakkümle değil, eşitlikle; sessizlikle değil, yüzleşmeyle kurulan bir erkeklik inşasına odaklanabiliriz. Aksi halde bu kriz, gerçek ya da sanal farklı mekanlarda ve farklı biçimlerde karşımıza çıkmaya devam edecek.”
Sık sorulan sorular
Dijital alanlardaki kadın düşmanı dil neden yayılıyor?
Dr. Nihan Kalkandeler Özdin’e göre kapalı gruplar, anonimlik ve şaka söylemi sınırları esnetiyor; tekrarlanan ifadeler zamanla sıradanlaşıyor.
WhatsApp grupları erkekliği nasıl etkiliyor?
Özdin’e göre bu gruplar, erkekler arası aidiyet ve onay mekanizmasına dönüşerek belirli bir erkeklik biçimini yeniden üretebiliyor.
Zorbalık neden bir aidiyet dili haline geliyor?
Erkek çocukların duygularını bastırmayı öğrenmesi, bu duyguların öfke ve saldırganlık olarak dışa vurulmasına yol açabiliyor.
Çözüm için ne yapılmalı?
Erkek çocuklara erken yaştan itibaren duygularını tanıma, sınır öğrenme ve eşit ilişki kurma becerileri kazandırılmalı.
