Türkiye’nin Yaratıcılık Raporu, toplumun yaratıcılıkla kurduğu çelişkili ilişkiyi rakamlarla ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 99’u son bir yılda yaratıcılıkla ilişkilendirilebilecek en az bir davranış sergilemiş olsa da kendini yaratıcı bulanların oranı yalnızca yüzde 41. Yüzde 68 garanti olanı tercih ediyor, yüzde 47 Türkiye’nin yaratıcılığını dünyadan daha düşük buluyor, her 10 kişiden 6’sı ise farklı düşünen birinin bunun bedelini ödediğine inanıyor. Raporun ilk sonuçlarını Brand Week Istanbul’da Kapital Media Group Genel Yayın Yönetmeni Pelin Özkan paylaştı.
Türkiye’nin Yaratıcılık Raporu iki araştırmaya dayanıyor
MediaCat, Veri Enstitüsü ve BAREM iş birliğiyle hazırlanan rapor iki ayrı çalışmadan oluşuyor: Veri Enstitüsü’nün Türkiye genelinde 1.200 kişiyle gerçekleştirdiği “MediaCat Türkiye’nin Yaratıcılıkla İlişkisi” araştırması ve BAREM’in 799 çalışanla yürüttüğü “Türkiye’nin Kurumlarında Yaratıcı İklim” araştırması. Araştırmaların temel sonucu şu: Türkiye’de yaratıcılık eksikliği değil, yaratıcılığın fark edilmesini, gelişmesini ve hayata geçirilmesini zorlaştıran bir iklim söz konusu.
Yaratıcıyız ama kendimizi yaratıcı bulmuyoruz
Türkiye’de yaratıcılık denildiğinde akla ilk olarak daha önce kimsenin yapmadığı bir şey geliyor (yüzde 27). Onu sanat (yüzde 20) ve kimsenin düşünmediği bir çözüm (yüzde 18) izliyor. Yaratıcılığın doğuştan geldiğine inananların oranı yüzde 50, sonradan öğrenilebileceğini düşünenler ise yalnızca yüzde 10. Sanatçı yüzde 81, yazılımcı yüzde 76 ve reklamcı yüzde 75 ile yaratıcılıkla en çok özdeşleştirilen meslekler. Öğretmen yüzde 53, tornacı yüzde 48, küçük esnaf yüzde 34 ve devlet memuru yüzde 18 ile listenin gerisinde kalıyor.
Oysa günlük hayatın verileri başka bir hikaye anlatıyor. Katılımcıların yüzde 88’i son bir yılda bozulan bir şeyi kendisinin onardığını ya da bir işi öğretilenden farklı yaptığını, yüzde 85’i eksik bir malzemenin yerine başka bir şey koyarak işini tamamladığını, yüzde 80’i kendi eliyle bir şey ürettiğini söylüyor. Pelin Özkan, bu mesafeyi yaratıcılığın toplumda bir davranıştan çok belirli insanlara ait bir kimlik olarak görülmesiyle açıklıyor: Yaratıcılığı sanatçılara, tasarımcılara ya da özel yetenekli insanlara atfederken kendi gündelik becerilerimizi bu kategorinin dışında bırakıyoruz.
Merak yüzde 64, garanti tercihi yüzde 68
Katılımcıların yüzde 64’ü alışık olmadığı şeyleri merak ettiğini söylüyor, ancak yüzde 68’i garanti olanı tercih ediyor. Risk alıp kaybeden birine ailesinde “Ben sana dememiş miydim?” dendiğini belirtenlerin oranı yüzde 60. Güvenli işini bırakıp belirsiz bir yola giren birinin desteklendiğini söyleyenler ise yalnızca yüzde 28. Yaratıcı insanı tanımlarken yüzde 37 oranında “risk alan”, yüzde 25 oranında “hayalperest” sıfatları seçiliyor; kendimizi tanımlarken bu oranlar yüzde 14 ve yüzde 9’a düşüyor. Kendimiz için en çok tercih ettiğimiz sıfat ise yüzde 43 ile “gerçekçi”.
Bu temkin çocukların geleceğine ilişkin beklentilerde de görülüyor. Ebeveynlerin çocuklarında en çok görmek istediği özellik iyi terbiye ve görgü (yüzde 82); hayal gücü yüzde 25 ile sondan ikinci, bağımsızlık yüzde 11 ile son sırada. Çocuğunun ressam, müzisyen ya da yazar olmak istemesi halinde doğrudan vazgeçmesini söyleyeceklerin oranı yalnızca yüzde 3, ancak yüzde 55 önce düzenli gelir getiren bir iş edinmesini istiyor. Neredeyse her iki kişiden biri kendi işini kurmayı düşünmüş ama adım atmamış; işini kurup hala sürdürenlerin oranı yüzde 6.
Ekonomik kaygılar yaratıcılığın hem kaynağı hem engeli
Türkiye’de yaratıcılığın en önemli kaynağı sorulduğunda ilk sırada kriz anında çözüm üretmek yer alıyor (yüzde 43). En büyük engel sorulduğunda da ilk sırada ekonomik kaygılar bulunuyor (yüzde 43). Buna karşılık zanaat birikimini ilham kaynağı olarak gösterenler yüzde 20, hikaye anlatma geleneğini gösterenler yalnızca yüzde 7. Özkan bu durumu duvardaki yangın söndürücüye benzetiyor: Cam yalnızca yangın çıktığında kırılıyor. Kriz yaratıcılığı hızlandırıyor, ancak bu deneyim birikime dönüşmediğinde her yeni krizde yeniden başlamak gerekiyor.
Gençler hayal kuruyor, Türkiye onlara kriz çözmeyi öğretiyor
18-29 yaş grubunun yüzde 27’si kendisini hayalperest olarak tanımlarken 50 yaş üstünde bu oran yüzde 2’ye düşüyor. Kendini risk alan biri olarak görenlerin oranı gençlerde yüzde 25, 50 yaş üstünde yüzde 6. Yaratıcılığı en çok besleyen unsurun kriz anında çözüm üretmek olduğunu düşünenler gençlerde yüzde 61, 30-49 yaş grubunda yüzde 35. Son bir yılda işini yürütmek için birkaç kez ya da daha sık kural esnettiğini söyleyenler gençlerde yüzde 57, 50 yaş üstünde yüzde 34.
Pelin Özkan bu tabloyu şöyle yorumluyor: “Hayal kuran bir kuşak var. Ama gençlerin hayal gücünü yalnızca zorluklarla baş etme becerisine dönüştürüyoruz ve ne yazık ki geleceğin imkanlarını da sınırlamış oluyoruz.”
Kadınlardan yaratıcılık bekleniyor ama iş yerinde aynı alan açılmıyor
Evi ve aile bütçesini yöneten bir kadını yaratıcı bulanların oranı yüzde 63, aynı rolü üstlenen bir erkeği yaratıcı bulanların oranı yüzde 50. Çalışan kadınların yarısı işinde yaratıcı olmasının beklendiğini söylerken erkeklerde bu oran üçte bir düzeyinde. Ancak “Kimsenin daha önce denemediği yollar burada ciddiye alınır” diyen erkeklerin oranı yüzde 54 iken kadınlarda yüzde 37. Planlanmamış bir fikri denemek için zaman bulabildiğini söyleyen erkekler yüzde 71, kadınlar yüzde 57.
Özkan’ın değerlendirmesi şöyle: “Kadınlardan yaratıcılık bekliyoruz ama bu yaratıcılığın ortaya çıkması için gerekli koşulları aynı ölçüde sunmuyoruz.”
Türkiye’nin yaratıcılığına kendi verdiği not: Pratik
Türkiye’nin yaratıcılığını tek kelimeyle tanımlamaları istendiğinde katılımcıların en sık seçtiği kelime “pratik” oluyor. Onu “zeka”, “yok” ve “cesaret” izliyor. Özkan, “‘Pratik’ sözcüğü işe yarayanı, hızlı ve yeterli olanı anlatıyor ancak sıra dışı olanı anlatmıyor” diyor. Türkiye’yi dünyadan daha az yaratıcı bulanların oranı yüzde 47, Türkiye’den çıkan bir işin dünyada beğenilmesine şaşıracağını söyleyenler yüzde 43. Katılımcıların yüzde 47’si yaratıcılığını tam anlamıyla kullanmak isteyen birinin yurt dışına gitmesi gerektiğini düşünüyor.
Hezarfen’den bugüne: Yaratıcılara güvenli pist
Özkan sunumunda tabloyu Hezarfen Ahmed Çelebi’nin hikayesiyle ele aldı. Galata Kulesi’nden Üsküdar’a uçtuğu rivayet edilen Hezarfen, IV. Murat tarafından bir kese altınla ödüllendirildikten hemen sonra Cezayir’e sürgün edilir. Özkan sözlerini karar vericilere yönelttiği şu soruyla tamamladı: “Türkiye sert rüzgarda havalanmayı zaten biliyor. Rüzgara karşı havalananlar yine yalnızlığa mı mahkum edilecek, yoksa onlara inebilecekleri güvenli pistler mi inşa edilecek?”
MediaCat Türkiye’nin Yaratıcılıkla İlişkisi araştırmasının sonuçları MediaCat’in Kasım sayısında, Türkiye’nin Kurumlarında Yaratıcı İklim araştırması ise Aralık sayısında yer alacak. Sanat ve yapay zeka üzerine farklı bir tartışmayı Altın Portakal söyleşileri haberimizde aktarmıştık.
Sık sorulan sorular
Türkiye’nin Yaratıcılık Raporu kaç kişiyle yapıldı?
Rapor, Veri Enstitüsü’nün 1.200 kişiyle yaptığı toplum araştırmasına ve BAREM’in 799 çalışanla yürüttüğü kurum araştırmasına dayanıyor.
Türkiye’de kendini yaratıcı bulanların oranı ne?
Katılımcıların yüzde 99’u yaratıcı bir davranış sergilediğini söylese de kendini yaratıcı bulanların oranı yüzde 41.
Yaratıcılığın önündeki en büyük engel ne?
Katılımcıların yüzde 43’ü ekonomik kaygıları en büyük engel olarak görüyor.
Türkiye’nin yaratıcılığını tanımlayan kelime ne?
En sık seçilen kelime “pratik”; onu “zeka”, “yok” ve “cesaret” izliyor.
