Kilo artışı bazen her zamankinden az yenmesine rağmen ortaya çıkabiliyor. Daha az yemek ve daha çok hareket etmek beklenen sonucu vermediğinde sebep yalnızca beslenme hataları olmayabiliyor. Acıbadem Altunizade Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Adnan Batman, “Vücudumuz bazen kronik strese, hareketsizliğe ve uyku bozukluğu gibi etkenlere karşı kendini korumaya alır ve yağ depolamaya yönelir. Bu nedenle az yemek her zaman çözüm olmayabilir” diyor. Batman’a göre özellikle kısa sürede ve karın çevresinde belirgin kilo artışı varsa metabolik veya hormonal sebeplerin araştırılması son derece önemli.
Az yemeye rağmen kilo artışı yapan 10 neden
1. Hatalı diyetler
Doç. Dr. Batman’a göre diyet sürecinde kalori hesabı yapılmaması, farkında olmadan ihtiyaçtan fazla enerji alınmasına yol açabiliyor. Şok diyetler de kısa sürede hızlı kilo kaybı sağlasa da metabolizmayı yavaşlatıp kas kaybına neden olarak kilo alımını kolaylaştırıyor.
2. Yetersiz ve kalitesiz uyku
Batman, beş saatin altında uyuyan kişilerde obezite riskinin yüzde 50’ye kadar artabildiğini belirtiyor: “Gece geç uyumak melatonin ve kortizol dengesini bozar. Bu durum insülin duyarlılığını azaltır ve vücudu yağ depolamaya daha yatkın hale getirir. Dolayısıyla melatonin hormonunun yükseldiği 22.00-23.00 saatleri arasında uyku moduna geçilmesi son derece önemlidir.”
3. Kronik stres
Kronik stres altında vücut daha fazla kortizol salgılıyor. Uzun süre yüksek kalan kortizol metabolizma hızını düşürüyor, kan şekerini ve insülini yükselterek yağ depolanmasını kolaylaştırıyor. Batman, “Karın bölgesi kortizole daha duyarlı olduğu için yağlanma burada daha fazla belirginleşmektedir” diyor.
4. Kas kütlesinde azalma
Kas kaybı 35 yaş sonrasında yavaş ama sürekli ilerliyor. Batman, “Kas kütlesi azaldıkça bazal metabolizma hızı da düşmektedir. Bu durum, aynı miktarda beslenmeye devam edilse bile vücudun daha az enerji harcamasına ve zamanla yağ oranının artmasına neden olabilmektedir” diyor.
5. Hareketsiz yaşam
Yalnızca spor değil, gün içindeki toplam hareket miktarı da enerji harcamasını belirliyor. Masa başında uzun süre oturmak günlük enerji harcamasını ciddi biçimde azaltıyor.
6. Perimenopoz ve menopoz
Bu dönemlerde östrojen seviyesinin azalması metabolizmanın yavaşlamasına ve yağın özellikle karın bölgesinde depolanmasına yol açabiliyor. Bu geçiş dönemini perimenopoz yazımızda ayrıntılı ele almıştık.
7. Tiroit yetmezliği (hipotiroidi)
Tiroit hormonlarının eksikliğinde bazal enerji harcaması düşüyor ve sıvı tutulumu gelişebiliyor. Genellikle 2-4 kilo civarında artış görülürken halsizlik, üşüme ve kabızlık eşlik edebiliyor.
8. Cushing sendromu
Vücudun uzun süre yüksek kortizole maruz kalmasıyla oluşan Cushing sendromunda karın, ense ve yüzde yağ birikiyor; yüz yuvarlaklaşıyor, cilt inceliyor ve morarmalar gelişebiliyor. Doç. Dr. Batman, hızlı ve bölgesel kilo artışında Cushing sendromunun mutlaka akla gelmesi gerektiğini vurguluyor.
9. İnsülin direnci
İnsülin direncinde hücreler kan şekerini dengelemek için daha fazla insülin salgılıyor. Kan şekeri normal olsa bile yüksek insülin nedeniyle vücut yağ depolamaya daha yatkın hale geliyor ve kilolar özellikle karın bölgesinde toplanıyor.
10. Polikistik over sendromu
Polikistik over sendromu olan kadınlarda androjen artışı ile insülin direnci birlikte görülebiliyor. Az yenmesine rağmen kilo artışının yanında adet düzensizliği, tüylenme ve akne gibi sorunlar da gelişebiliyor.
Kilo artışına karşı 5 öneri
- Gerçek kalori alımınızı objektif olarak belirleyin.
- Uyku sürenizi 7-8 saate çıkarın.
- Haftada en az 3 gün direnç egzersizi yaparak kas kütlenizi koruyun.
- Tiroit, insülin ve kortizol gibi temel hormon değerlendirmesi yaptırın.
- Kilonuzu ve bel çevrenizi düzenli olarak ölçün.
Sık sorulan sorular
Az yediğim halde neden kilo alıyorum?
Doç. Dr. Adnan Batman’a göre kalori hesabı yapılmaması, uykusuzluk, kronik stres, kas kaybı ve hareketsizlik başlıca nedenler arasında; hormonal hastalıklar da araştırılmalı.
Uykusuzluk kilo artışı yapar mı?
Evet. Beş saatin altında uyuyanlarda obezite riski yüzde 50’ye kadar artabiliyor; geç uyumak insülin duyarlılığını azaltıyor.
Karın bölgesinde kilo artışı neyin işareti?
Kortizol yüksekliği, insülin direnci, menopoz ve Cushing sendromu karın çevresinde yağlanmaya yol açabiliyor; kısa sürede belirgin artış varsa hekime başvurulmalı.
Hangi tahliller yaptırılmalı?
Tiroit, insülin ve kortizol gibi temel hormon değerlendirmeleri öneriliyor.
