Vitiligo, deriye doğal rengini veren melanosit hücrelerinin kaybıyla ilişkili ve ciltte beyaz lekelerle ortaya çıkan kronik bir deri hastalığı. Her yaşta görülebilen vitiligo, özellikle yüz, eller ve vücudun görünür bölgelerinde geliştiğinde kişinin psikolojik ve sosyal yaşamını etkileyebiliyor. Dermatoloji Uzmanı Prof. Dr. Şule Güngör, vitiligonun bulaşıcı olmadığını ve bugün hastalığın kontrolü ile deri renginin yeniden kazanılmasına yönelik farklı tedavi seçenekleri bulunduğunu belirtiyor.
Prof. Dr. Güngör’e göre tedavi; lezyonların yaygınlığına, yerleşimine, hastalığın aktif olup olmamasına ve kişinin beklentilerine göre şekilleniyor. Temel hedefler hastalığın ilerlemesini durdurmak ya da yavaşlatmak, uygun bölgelerde yeniden pigment oluşumunu desteklemek ve yaşam kalitesini artırmak.
Vitiligo neden ortaya çıkar?
Hastalığın gelişiminde bağışıklık sisteminin pigment üreten melanositlere karşı oluşturduğu yanıt önemli rol oynuyor. Vitiligo otoimmün mekanizmalarla ilişkili bir hastalık olarak değerlendiriliyor; ancak tek bir nedeni yok. Genetik yatkınlık, hücresel stres mekanizmaları ve çeşitli çevresel etkenlerin birlikte etkili olduğu düşünülüyor. Ailede vitiligo bulunması olasılığı artırabilse de tanı alanların önemli bir bölümünde aile öyküsü bulunmayabiliyor.
Ciltte yaralanma, sürtünme ya da güneş yanığı gibi travmalar bazı hastalarda yeni vitiligo alanlarının gelişmesine yol açabiliyor. Koebner fenomeni denilen bu durum özellikle aktif dönemlerde önem kazanıyor. Ancak Prof. Dr. Güngör’e göre vitiligonun doğrudan stres ya da güneş ışığı nedeniyle oluştuğunu söylemek doğru değil. Hastalığın bulaşıcı olduğu, hijyen eksikliğinden kaynaklandığı veya her zaman başka ciddi bir hastalığın habercisi olduğu düşünceleri de bilimsel gerçeklerle örtüşmüyor.
Vitiligo belirtileri
En belirgin işaret ciltte keskin sınırlı, süt beyazı lekeler. Lekeler küçük alanlarda başlayıp zamanla genişleyebiliyor; özellikle yüz, el sırtları, parmaklar, dirsekler, dizler ve vücut açıklıkları çevresinde görülebiliyor. Yaygın formda lekeler vücudun farklı bölgelerinde gelişirken segmental vitiligoda çoğunlukla vücudun tek tarafında belirli bir bölgede yerleşiyor.
Lezyonlar genellikle ağrı ya da kaşıntıya yol açmıyor; bazı hastalarda başlangıçta hafif kaşıntı görülebiliyor. Etkilenen bölgelerde kılların beyazlaması ve güneşe karşı hassasiyet de eşlik edebiliyor. Her beyaz leke vitiligo değil; mantar enfeksiyonları ve iltihap sonrası renk açılmaları benzer görünüm oluşturabiliyor. Bu nedenle tanı dermatolojik muayeneyle konuluyor ve gerektiğinde Wood lambasından yararlanılıyor. Hangi cilt lekelerinin dikkat gerektirdiğini cilt lekeleri yazımızda ele almıştık.
Vitiligo tedavisinde hangi yöntemler kullanılıyor?
Herkes için aynı sonucu veren tek bir yöntem bulunmuyor. Sınırlı alanlarda topikal kortikosteroidler veya kalsinörin inhibitörleri gibi lokal tedaviler kullanılabiliyor. Güncel seçenekler arasında uygun hasta gruplarında kullanılan topikal JAK inhibitörleri de yer alıyor; ruksolitinib krem belirli vitiligo tiplerinde ve yaş gruplarında bazı ülkelerde ruhsatlı bir seçenek olarak değerlendiriliyor. Erişilebilirlik ve kullanım koşulları ülkelere göre değişebiliyor.
Fototerapi de önemli yöntemlerden biri. Dar bant UVB tedavisi kontrollü ultraviyole ışıkla pigment hücrelerinin yeniden çalışmasını desteklemeyi amaçlıyor ve düzenli seanslar gerektiriyor. Sınırlı bölgelerde eksimer ışık veya lazer yöntemleri de değerlendirilebiliyor.
Vitiligo tamamen iyileşir mi?
Bazı hastalarda belirgin, hatta çok yüksek düzeyde repigmentasyon sağlanabiliyor; ancak yanıt herkes için aynı değil ve kalıcı iyileşme garanti edilemiyor. Yüz ve boyundaki lezyonlar genellikle daha iyi yanıt verirken el parmakları ve ayak uçlarında yanıt daha güç olabiliyor. Uzun süre stabil kalan seçilmiş vakalarda cerrahi pigmentasyon yöntemleri veya hücre nakli gündeme gelebiliyor; aktif yayılan vitiligoda bu uygulamalar genellikle uygun görülmüyor. Başarılı tedaviden sonra bile hastalık yeniden ortaya çıkabildiği için takip önemli.
Günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?
Pigment kaybı olan bölgelerde güneş yanığı riski arttığı için güneş koruyucu ve uygun kıyafetle korunma öneriliyor. Prof. Dr. Güngör, bunun hiç güneşe çıkılmaması anlamına gelmediğini; az miktarda, kısa süreli güneşin bazen tedavi amacıyla da kullanıldığını, ancak doğru dozun mutlaka doktor takibiyle belirlenmesi gerektiğini belirtiyor. Otoimmün tiroid hastalıkları gibi eşlik eden durumlar için klinik bulgulara göre tarama planlanabiliyor. Görünür bölgelerdeki renk değişiklikleri özgüveni etkileyebildiğinden psikolojik destek ve kozmetik kamuflaj yöntemleri de tedaviye yardımcı olabiliyor.
Sık sorulan sorular
Vitiligo bulaşıcı mı?
Hayır. Prof. Dr. Şule Güngör’e göre vitiligo bulaşıcı değil; hijyen eksikliğinden de kaynaklanmıyor.
Vitiligo neden olur?
Bağışıklık sisteminin pigment üreten melanositlere karşı yanıtı önemli rol oynuyor; genetik yatkınlık, hücresel stres ve çevresel etkenler birlikte etkili.
Vitiligo tedavi edilebilir mi?
Topikal ilaçlar, JAK inhibitörü krem, dar bant UVB fototerapi, eksimer lazer ve seçilmiş vakalarda cerrahi yöntemlerle birçok hastada deri rengi yeniden kazanılabiliyor; ancak kalıcı iyileşme garanti edilemiyor.
Vitiligo hastaları güneşe çıkabilir mi?
Etkilenen bölgeler yanmaya yatkın olduğu için korunmak gerekiyor; ancak kısa süreli güneş bazen tedavi amacıyla, doktor kontrolünde kullanılabiliyor.
