Yaş doğrulama zorunluluğuyla birlikte sosyal medyada çocuk hesapları için yeni bir dönem başladı. 1 Kasım’da yürürlüğe giren düzenlemeye göre 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacak, sosyal medya şirketleri ise mevcut hesapları 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez doğrulamadan geçirmek zorunda. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve İletişim Bölüm Başkanı Doç. Dr. Zindan Çakıcı, düzenlemenin teknik altyapısını, ebeveyn denetimini ve çocukların dijital güvenliği için alınması gereken önlemleri değerlendirdi.
Yaş doğrulama e-Devlet belirteciyle yapılacak
Doç. Dr. Çakıcı, yeni düzenlemenin temel mekanizmasının e-Devlet üzerinden oluşturulacak yaş doğrulama belirteci olduğunu anlatıyor:
“Kullanıcı, e-Devlet üzerinden kimliğini doğrulayarak Siber Güvenlik Başkanlığının sunduğu hizmet aracılığıyla bu belirteci oluşturacak ve sosyal medya platformuna yükleyecek. Platform da belirteci doğrulayarak kullanıcının yaş grubunu belirleyecek. Belirteçte kişinin kimlik bilgileri veya doğum tarihi bulunmayacak. Yalnızca 15 ve 18 yaş eşiklerini karşılayıp karşılamadığı bilgisi yer alacak.”
Düzenleme yaş gruplarına göre farklı uygulamalar öngörüyor: “15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacak. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kullanıcılar ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmete alınacak.” Düzenlemenin ayrıntılarını sosyal medya yaş sınırı haberimizde de ele almıştık.
Mevcut hesaplar için son tarih 31 Mart 2027
“Mevcut hesapların 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez yaş doğrulamasından geçirilmesi gerekiyor. Dolayısıyla platformların yalnızca yaş kontrolü yapması yeterli değil. Çocuk hesaplarının gizlilik ayarlarını, içerik sunumunu, iletişim özelliklerini ve öneri sistemlerini de Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirmeleri gerekiyor.”
Kimlik bilgileri platformlara aktarılmayacak
Çakıcı, sistemin kişisel verilerin korunması açısından olumlu bir yaklaşım içerdiğini söylüyor: “Kimlik bilgileri sosyal medya platformlarına aktarılmıyor. Platform yalnızca kullanıcının ilgili yaş eşiğini karşılayıp karşılamadığını öğreniyor.” Bununla birlikte hiçbir dijital doğrulama sisteminin tamamen risksiz olmadığını vurguluyor: “Sistemin güvenilirliği, belirtecin güvenli biçimde oluşturulmasına, platformlar tarafından doğru şekilde doğrulanmasına ve uygulamanın denetlenmesine bağlı.”
Sahte yaş doğrulama mesajlarına dikkat
“Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, sahte SMS, e-posta ve bağlantılar üzerinden kişisel ve finansal bilgilerin ele geçirilmeye çalışılabileceği konusunda uyarıda bulundu. Bu nedenle yaş doğrulama işlemleri yalnızca resmi e-Devlet Kapısı veya resmi mobil uygulama üzerinden yapılmalı. Kullanıcılar mesajlarla gönderilen şüpheli bağlantılara tıklamamalı ve e-Devlet şifrelerini üçüncü kişilerle paylaşmamalı.”
VPN kısıtlamayı aşmaya yetmeyecek
Çocukların yaşlarını yanlış beyan etme, ebeveyn hesaplarını kullanma ya da VPN’e başvurma ihtimalini değerlendiren Çakıcı şunları söylüyor:
“Doğrulama kullanıcının beyanına değil, resmi yaş doğrulama sürecine dayanıyor. Buna karşılık bir çocuğun ebeveynine ait hesabı kullanması gibi durumları tamamen engellemek daha güç. VPN kullanımı da yaş doğrulama belirtecinin yerine geçemez veya bu belirteci geçersiz kılamaz. Çünkü yaş tespiti kullanıcının konumuna değil, doğrulanmış yaş bilgisine dayanıyor.”
Platformların hesap açıldıktan sonra da denetim yapması gerekiyor: Kullanıcının yaş grubuyla uyumsuz hareket ettiğine dair makul şüphe oluşursa hesap askıya alınabilecek ve yeniden doğrulama istenebilecek. Çakıcı’ya göre düzenleme bu girişimleri zorlaştırabilir, ancak bütün aşma yöntemlerini kesin olarak ortadan kaldıracağını söylemek gerçekçi değil.
Hesaplar ve itiraz süreci
Çakıcı, geçiş sürecinde 15 yaş altındaki kullanıcıların hesaplarının kapatılacağını, 15-18 yaş arasındaki kullanıcıların ise ayrıştırılmış hizmet koşullarına geçirileceğini belirtiyor: “Hesabı kapatılan kullanıcı başvuru veya itiraz mekanizmasını işletirse, süreç sonuçlanıncaya kadar hesaba ait içerikler ve kişisel veriler silinemeyecek. İtiraz prosedürü işletilmezse verilerin gecikmeksizin silinmesi gerekiyor.”
“İtirazlar yalnızca otomatik sistemlerle değerlendirilemeyecek. Platformların ücretsiz, Türkçe ve erişilebilir bir başvuru mekanizması sunması ve anlamlı insan incelemesi yapması zorunlu.”
Çakıcı ayrıca 31 Mart 2027’ye kadar doğrulamayı tamamlamayan bütün hesapların otomatik olarak kapatılmasının ya da verilerinin silinmesinin Yönetmelik’te ayrıca düzenlenmediğini, bu nedenle doğrulama yükümlülüğü ile hesaplara uygulanacak yaptırımların birbirinden ayrılması gerektiğini hatırlatıyor.
Dijital okuryazarlık ve başarı ölçütleri
Çakıcı, okullarda dijital okuryazarlık eğitiminin güçlendirilmesi gerektiğini söylüyor: “Çocuklara kişisel verilerini koruma, siber zorbalığı tanıma, yanlış bilgiyi ayırt etme ve algoritmaların içerik tercihlerini nasıl etkilediğini anlama becerileri kazandırılmalı.”
Düzenlemenin başarısının yalnızca kapatılan hesap sayısıyla ölçülmemesi gerektiğini belirten Çakıcı, “Yaş doğrulama sisteminin doğruluk oranı, çocukların yaş kısıtlamalarını aşma girişimleri, zararlı içeriklere maruz kalma ve siber zorbalık vakalarındaki değişim, kişisel veri ihlalleri ve dijital okuryazarlık düzeyi birlikte değerlendirilmelidir. Bu göstergelerin bağımsız araştırmalarla düzenli olarak izlenmesi de önemli” diyor ve ekliyor: “Asıl amaç çocukları yalnızca sosyal medyadan uzaklaştırmak değil, dijital ortamda daha güvenli ve bilinçli bireyler olarak yetiştirmek.”
Sık sorulan sorular
Sosyal medyada yaş doğrulama nasıl yapılacak?
Kullanıcı e-Devlet üzerinden kimliğini doğrulayarak Siber Güvenlik Başkanlığı hizmetiyle bir belirteç oluşturacak ve bunu platforma yükleyecek.
Mevcut hesaplar için son tarih ne?
Mevcut hesapların 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez doğrulanması gerekiyor.
Yaş doğrulama belirtecinde kimlik bilgisi var mı?
Hayır. Belirteçte yalnızca kullanıcının 15 ve 18 yaş eşiklerini karşılayıp karşılamadığı bilgisi yer alıyor.
VPN ile kısıtlama aşılabilir mi?
Doç. Dr. Çakıcı’ya göre hayır; yaş tespiti konuma değil, doğrulanmış yaş bilgisine dayanıyor.
