İçe basma, çocukluk döneminde çok sık görülen ve ailelerin en çok merak ettiği yürüyüş bozukluklarından biri. Acıbadem Kartal Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Salih Söylemez, “İçe basma, çocuklarda sık görülen ve genellikle büyümeyle birlikte kendiliğinden düzelen bir durumdur. Ancak bazen sinir-kas hastalığından kaynaklanıyor olabilir” diyor ve içe basma fark edildiğinde çocuk ortopedi uzmanına başvurulmasını öneriyor.
Söylemez’e göre ailelerin en sık yaptığı hatalardan biri, çocuklarına gereksiz tabanlık ya da özel ayakkabı almak. Sorunun farklı nedenleri var ve tedavi nedene göre belirleniyor:
1. Kalça kaynaklı içe dönüklük
Uyluk kemiğinin doğuştan içe dönük olmasıyla ortaya çıkıyor. Çocuk yürürken ayak uçları içe dönük, genellikle “W” şeklinde oturuyor ve koşarken sık düşebiliyor. Söylemez’e göre bu durum fizyolojik kabul ediliyor ve 6–8 yaşına kadar kendiliğinden düzelme eğiliminde.
Ne yapılabilir? Ayak yönlendirici cihazların, özel ayakkabıların ya da oturuşu zorlayan aparatların bilimsel bir faydası yok. Düzenli takip ve kalça kaslarını güçlendiren oyunlar destekleyici olabiliyor. Deformite 9–10 yaştan sonra hâlâ belirgin ve yürüyüşü ya da çocuğun psikolojisini olumsuz etkiliyorsa, uyluk kemiğinin cerrahiyle dışa döndürülmesi gündeme gelebiliyor.
2. Baldır kemiğine bağlı dönüklük
Ayaklar ve dizler içe dönük, yürürken sık takılma ve dengesizlik görülebiliyor. Bacakların dönme gelişimi sürdüğü için sorun genellikle 4–6 yaş civarında düzelme potansiyeli taşıyor.
Ne yapılabilir? Ayakkabı değişikliği ve tabanlıklar katkı sağlamıyor; aktif bir yaşam kasları güçlendirerek yürüyüşü olumlu etkiliyor. Sorun çok belirgin olup 8–9 yaşından sonra da sürerse cerrahi seçenek değerlendirilebiliyor.
3. Ayak ön kısmının içe dönmesi
Bebeklerde en sık rastlanan neden; ayağın ön kısmı içe dönük görünürken topuk normal konumda kalıyor. Söylemez’e göre ilk 6–12 ayda önemli oranda kendiliğinden düzeliyor.
Ne yapılabilir? Esnek tiplerde ailelere çok nazik germe egzersizleri öğretiliyor; sert deformitelerde alçı uygulamasıyla kademeli düzeltme gerekebiliyor. Tüm çabalara rağmen belirgin kalıcı sapma varsa ileri yaşlarda cerrahi düzeltme yapılabiliyor.
4. Düz tabanlığa bağlı içe basma
Çocuklukta çok sık görülen esnek düz tabanlık çoğunlukla ağrı yapmıyor ve tedavi gerektirmiyor. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi (NHS) de çocukların çoğunun küçükken düz tabanlı olduğunu ve ayak kemerinin genellikle 3 ile 10 yaş arasında geliştiğini belirtiyor. Bazı çocuklarda ise sert düz tabanlık hareket kısıtlılığı ve ağrıya yol açabiliyor.
Ne yapılabilir? Esnek düz tabanlık ağrı ve yorgunluk yapıyorsa kişiye özel tabanlık kullanılabiliyor. Sert tipte tabanlık desteği denenebiliyor; ağrı şiddetli ve tedaviye yanıtsızsa cerrahi gerekebiliyor. Ayrıntılar için esnek ve sert düztabanlık yazımıza göz atabilirsiniz.
5. Kas ve bağ gevşekliği
Bağların gevşekliği ve kasların yeterli kuvvet üretememesi ayakların içe yönelmesine neden oluyor. Bu çocuklar kolay yoruluyor, yoruldukça sorun belirginleşiyor ve uzun yürüyüşlerde bacak ağrısı artıyor.
Ne yapılabilir? Söylemez’e göre gereksiz cihazlar ve sert ortopedik ayakkabılar kas gelişimini engelleyebileceği için önerilmiyor. Temel yaklaşım kas güçlendirme ve denge-koordinasyon çalışmaları; hareketli yaşam teşvik edilmeli, özellikle çıplak ayakla denge egzersizleri yapılmalı. Erken dönemde yürüme gelişimine dair yürüteç ve yürüme gelişimi yazımızı da okuyabilirsiniz.
İçe basma hakkında sık sorulan sorular
Çocuklarda içe basma kendiliğinden düzelir mi?
Doç. Dr. Mehmet Salih Söylemez’e göre çoğu durumda büyümeyle birlikte düzeliyor; ancak nedenin bir uzman tarafından belirlenmesi gerekiyor.
Özel ayakkabı ya da tabanlık işe yarar mı?
Kalça ve baldır kemiğine bağlı tiplerde fayda sağlamıyor; yalnızca ağrılı düz tabanlıkta kişiye özel tabanlık önerilebiliyor.
Ne zaman ameliyat gerekir?
Deformite 8–10 yaştan sonra hâlâ belirginse ve yürüyüşü ya da yaşam kalitesini bozuyorsa cerrahi değerlendirilebiliyor.
Görüş: Doç. Dr. Mehmet Salih Söylemez, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, Acıbadem Kartal Hastanesi
Kaynaklar
