Çocuklarda otizm belirtileri çoğu zaman yaşamın ilk 12–24 ayında gözlemlenebiliyor ve bu belirtileri erken fark etmek çocuğun geleceğini değiştirebiliyor. Erkek çocuklarda kızlara göre daha sık görülen otizm, hastalıktan çok nörogelişimsel bir durum olarak tanımlanıyor ve toplumdaki sıklığı her geçen gün artıyor; günümüzde her 36 çocuktan biri otizm tanısı alıyor.
Memorial Antalya Hastanesi Çocuk Nörolojisi Bölümü’nden Uzm. Dr. Filiz Mıhçı, Sağlık Bakanlığı’nın “Otizm Eylem Planı” kapsamındaki 16-23 Aralık Otizm Farkındalık Haftası nedeniyle otizm hakkında önemli bilgiler verdi ve ailelerin dikkat etmesi gereken 6 işareti sıraladı.
Otizmde erken tanı neden bu kadar önemli?
Uzm. Dr. Filiz Mıhçı’nın aktardığı verilere göre ideal olarak 18-24 ayda tanı almış, yoğun özel eğitim ve davranışsal terapi görmüş çocukların yüzde 50’sinden fazlasında belirgin düzelme sağlanabiliyor. Otizmli bir çocuk 2 yaşında haftada 40 saat eğitim alırsa, 5 yaşında normal anaokuluna gidebilme ihtimali yüzde 60’ın üzerine çıkabiliyor. Terapiler 5 yaşında başlarsa bu oran yüzde 5’in altına düşebiliyor. Dolayısıyla erken tanı ve eğitim, otizmli bir çocuğun geleceğini tamamen değiştirebiliyor.
Otizmi yönetmek bir ekip işi
Dr. Mıhçı’ya göre otizm spektrum bozukluğu doğuştan gelen ve genellikle yaşamın ilk 3 yılında belirti veren nörogelişimsel bir durum. Son yıllarda tanı alma yaşının düşmesi ve tanı kriterlerinin genişlemesiyle her 36 çocuktan birine otizm tanısı konuluyor. Otizm, doğru yaklaşım ve düzenli takiple yönetilebilen bir durum.
Çocuk nörolojisi uzmanı tarafından çocuğun gelişimsel değerlendirmesi yapılmalı, eşlik eden nörolojik durumlar taranarak tedavisi düzenlenmeli, gerekli testler planlanmalı ve aileler uygun eğitim programlarına yönlendirilmeli. Dr. Mıhçı şöyle diyor: “Otizm bir hastalık değil, farklı bir beyin kablolamasıdır ve bu kabloları yeniden düzenlemek için en sihirli dönem 1-4 yaştır. O yaşlarda beynin plastisitesi o kadar yüksektir ki; haftada 25-40 saat doğru eğitimle birçok çocuk konuşmayı, göz teması kurmayı, sarılmayı, hatta arkadaş edinmeyi öğrenebilir.”
Çocuklarda otizm belirtileri: 6 işarete dikkat
Otizm spektrum bozukluğu (OSB), sözel ya da sözel olmayan iletişimde zorluk yaşanmasıyla karakterize bir durum. Dr. Mıhçı, çocuklarda otizm belirtileri için ailelerin kendine sorabileceği 6 soru sıralıyor. Bu sorulardan 2 veya daha fazlasına “hayır” yanıtı veriliyorsa hemen bir Çocuk Nöroloji veya Çocuk Psikiyatrisi uzmanına başvurulmalı; çünkü birkaç aylık gecikme bile bir çocuğun hayatını değiştirebiliyor.
- Çocuğunuz 12 aylıkken gülümsediğinizde gülümsüyor mu?
- İsmini söylediğinizde dönüp bakıyor mu?
- Parmağınızla bir şeyi gösterdiğinizde o da o yöne bakıyor mu?
- 18 aylıkken en az 6-10 kelime konuşuyor mu?
- Oyuncak arabayı tekerleğinden tutup sürekli çevirmek yerine sürmeye çalışıyor mu?
- Parmak ucunda yürüyüp, sürekli aynı beden hareketlerini tekrarlıyor mu?
Ailelerin başvurabileceği tarama araçlarından biri hakkında M-CHAT tarama testi yazımızda bilgi bulabilirsiniz.
Tedavi çocuğun yetenek ve ihtiyaçlarına göre planlanıyor
Küçük yaşlarda yoğun ve sürekli eğitim programları ile davranış terapileri, çocukların kendine bakabilme, sosyal ve iş becerileri kazanmasına yardımcı oluyor. Böylece işlevsellik artıyor, belirtilerin şiddeti ve uyumsuz davranışlar azalıyor.
Aile desteğiyle birlikte erken yaşta çocuğun yeteneklerine ve ihtiyaçlarına göre hazırlanan bireysel ve grup özel eğitim programlarının uzman kişilerce uygulanması, bugün bilinen esas tedavi yöntemi. Özel eğitim ve ekip çalışması gerektiren tedavi uzun sürüyor. Dr. Mıhçı’ya göre ekipte şu isimler mutlaka bulunmalı:
- Çocuğun kendi doktoru
- Özel eğitimci
- Konuşma uzmanı
- Çocuk psikiyatristi
- Çocuk nöroloğu
Uygulanan ilaç tedavileri ise otizme eşlik eden ve varsa mevcut sorunları azaltmaya yönelik.
Çocuklarda otizm belirtileri hakkında sık sorulan sorular
Çocuklarda otizm belirtileri ne zaman ortaya çıkar?
Uzm. Dr. Filiz Mıhçı’ya göre otizmde belirtiler çoğu zaman yaşamın ilk 12–24 ayında gözlemlenebiliyor; otizm genellikle yaşamın ilk 3 yılında belirti veriyor.
Otizm tanısı için ideal yaş nedir?
İdeal olarak 18-24 ayda tanı almış ve yoğun özel eğitim ile davranışsal terapi görmüş çocukların yüzde 50’sinden fazlasında belirgin düzelme sağlanabiliyor.
Çocuklarda otizm belirtileri fark edilirse hangi uzmana gidilmeli?
6 işaretten 2 veya daha fazlasına “hayır” yanıtı veriliyorsa hemen bir Çocuk Nöroloji veya Çocuk Psikiyatrisi uzmanına başvurulmalı.
Otizmde eğitim haftada kaç saat olmalı?
Dr. Mıhçı’ya göre 1-4 yaş döneminde haftada 25-40 saat doğru eğitimle birçok çocuk konuşmayı, göz teması kurmayı, sarılmayı ve arkadaş edinmeyi öğrenebiliyor.
Görüş: Uzm. Dr. Filiz Mıhçı, Çocuk Nörolojisi Uzmanı, Memorial Antalya Hastanesi
Kaynaklar
