Serebral palsi (SP), çocukluk çağında görülen ve duruş bozukluklarına yol açan nörolojik bir hastalık olarak biliniyor; ancak beraberinde önemli ortopedik sorunlar da getirebiliyor. En sık karşılaşılan sorunların başında spastisite ve buna bağlı denge sorunları, kalça çıkığı ve omurga deformiteleri geliyor. Memorial Ankara Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Op. Dr. Rafik Ramazanov, serebral palsili çocuklarda görülen ortopedik sorunları ve ailelerin dikkat etmesi gereken 5 sinyali anlattı.
Serebral palsi hangi ortopedik sorunlara yol açıyor?
Sorunların görülme oranı, hastalığın ağırlık derecesine göre değişiyor. En sık karşılaşılanlar spastisite ve buna bağlı yürüyüş ve denge sorunları, eklemlerde kontraktürler (eklem hareketliliğini etkileyen kasların, tendonların, bağların veya derinin kalıcı olarak gerilmesi ya da kısalması), kalça çıkığı ile omurga ve ayak deformiteleri.
Op. Dr. Ramazanov’un verdiği bilgilere göre kalça çıkığının görülme oranı, hastalığın şiddetine bağlı olarak yüzde 15-20’den yüzde 75’e kadar çıkabiliyor. Omurga deformitelerinin sıklığı da hastalığın şiddeti arttıkça artıyor ve en ağır formda yüzde 85’in üzerine çıkıyor. Bu sorunlar, Kaba Motor Fonksiyon Sınıflama Sistemi (GMFCS I-V) derecesi yükseldikçe daha sık görülüyor.
Serebral palsi tanılı çocuklarda uzmana başvurmayı gerektiren 5 sinyal
Aileler genellikle bir fizik tedavi hekiminin yönlendirmesiyle çocuk ortopedistine başvuruyor. Op. Dr. Ramazanov’a göre erken çocukluk döneminde şu belirtiler varsa mutlaka uzmana başvurulmalı:
- Çocuğun kas tonusunda artma veya azalma
- Yürüyebilen çocuklarda parmak ucunda yürüme
- Dizlerde ve kalçalarda bükülme
- Bez değişimi ya da temizlik sırasında çocuğun kalçalarını açamaması, kalçaların açılma derecesinde asimetri ve ağrı
- Omurgada eğrilik
Zamanında müdahale edilmezse sorunlar kalıcı hale gelebiliyor
Uzun süre parmak ucunda yürüme; dengede bozulma, ayak altında nasırlar ve ayak kemiklerinde geri döndürülemeyen taraklanma ile kalıcı hale gelebiliyor. Müdahale edilmeyen diz ve kalça fleksiyon kontraktürleri ile çocuklarda içe basmaya neden olan yüksek femoral anteversiyon gibi sorunlar da beyin hasarı nedeniyle zaten denge sorunu yaşayan çocukların yürüyüşünü daha da bozuyor.
Op. Dr. Ramazanov’a göre en önemli konuların başında kalça çıkığı ve omurga deformiteleri geliyor; yürüyemeyen çocuklarda bile kalça ve omurga sorunlarının giderilmesi gerekiyor. Tedavi edilmeyen omurga deformiteleri, kaburgaların leğen kemiğine temas etmesiyle ağrılı hale geliyor. Deformite arttıkça karın ve göğüs kafesi hacmi azalıyor. Göğüs kafesi hacminin azalması akciğerlerde solunum sorunlarına ve enfeksiyonlara, ilerledikçe kalp sorunlarına yol açabiliyor. Karın hacminin azalması ise beslenme sorunlarını ve beslenme sonrası gıda aspirasyonu sıklığını artırıyor.
Serebral palsi takibinde düzenli kalça muayenesi ihmal edilmemeli
Bu çocukların büyük çoğunluğu fizik tedavi aldığı için sürekli profesyonel takip altında oluyor; bu nedenle her hasta için rutin ortopedik muayene gerekmiyor. Op. Dr. Ramazanov bunu şöyle açıklıyor: “Genel olarak, fizik tedavi doktorlarının ilerleyemediği, spastisite kontrolünün fizik tedavi ile sağlanamadığı veya kontraktürlerin geliştiği zamanlarda hastalar tarafımıza yönlendirilmektedir.”
Bundan bağımsız olarak kalça muayenesinin rutin yapılması ve kalçanın durumunun röntgenle kontrol edilmesi gerekiyor. GMFCS I ve II düzeyindeki çocuklarda belirti yoksa rutin röntgene gerek görülmüyor. GMFCS III, IV ve V düzeyindeki çocukların ise 6 ayda bir klinik muayene ve yılda bir röntgenle izlenmesi öneriliyor. Bu kontroller iskelet büyümesi tamamlanana kadar sürüyor.
Kişiye ve hastalığa özel tedavi planı
Serebral palsili çocuklarda var olan soruna yönelik ortopedik tedaviler uygulanıyor. Spastisite kontrolünde en sık kullanılan yöntemlerden biri kas içine botulinum toksini enjeksiyonu; bu yöntemle kas-sinir kavşağında geçici bir felç sağlanarak spastisite çözülüyor. Kontraktürler geliştikten sonra bu yöntem işe yaramıyor ve kas gevşetme ameliyatları gerekiyor. Bazı ayak ve kol deformitelerinde fazla çalışan tendonun tamamı ya da bir kısmı transfer ediliyor. Kemik deformiteleri veya kas gevşetmeyle düzeltilemeyen sorunlar için kemik ameliyatları devreye giriyor. Kalça çıkığında kemik ve yumuşak doku ameliyatlarının birlikte yapıldığı kombine cerrahiler, omurga deformitesi gelişen hastalarda ise spinal enstrümantasyon ve füzyon ameliyatı uygulanıyor.
Serebral palsi hakkında sık sorulan sorular
Serebral palsili çocuklarda kalça çıkığı ne sıklıkla görülür?
Op. Dr. Rafik Ramazanov’a göre kalça çıkığının görülme oranı, hastalığın şiddetine bağlı olarak yüzde 15-20’den yüzde 75’e kadar çıkabiliyor.
Serebral palsi tanılı her çocuğun rutin ortopedik muayeneye ihtiyacı var mı?
Her çocuk için rutin ortopedik muayene gerekmiyor; ancak kalça muayenesi düzenli yapılmalı. GMFCS III, IV ve V düzeyindeki çocuklarda 6 ayda bir muayene ve yıllık röntgen kontrolü öneriliyor.
Botulinum toksini enjeksiyonu ne işe yarar?
Kas-sinir kavşağında geçici bir felç oluşturarak spastisiteyi çözüyor. Kontraktürler geliştikten sonra ise bu yöntem etkili olmuyor.
Görüş: Op. Dr. Rafik Ramazanov, Ortopedi ve Travmatoloji, Memorial Ankara Hastanesi
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurun.
Kaynaklar
