“Gözden Alzheimer teşhisi konabilir mi?” ve “1 dakikalık göz taramasıyla bunama anlaşılır mı?” soruları son dönemde sıkça soruluyor. Göz hastalıklarının tanısında uzun yıllardır kullanılan Optik Koherens Tomografi (OCT), yapay zekâ destekli analizlerle birlikte nörolojik hastalıkların erken bulgularının araştırılmasında da dikkat çekiyor. Batıgöz Sağlık Grubu’ndan Göz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Uğur Ünsal’a göre bu teknolojiler gelecekte önemli bir rol üstlenebilir, ancak bugün tek başına kesin tanı koyan testler değil.
Retina beynin aynası
Retina yalnızca görmeyi sağlayan bir doku değil. Embriyolojik gelişimde merkezi sinir sistemiyle aynı kökenden geliştiği için beyindeki bazı değişikliklerin izleri retinada da görülebiliyor. Araştırmalar, Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklarda retina sinir liflerinde ve gözün mikrodamar yapısında da değişiklikler olabileceğini gösteriyor. Bu nedenle gözün arka kısmından alınan yüksek çözünürlüklü görüntülerin yapay zekâ algoritmalarıyla analiz edilerek erken bulguların saptanıp saptanamayacağı araştırılıyor. Hastalarda görülen göz bulguları için Alzheimer ve göz sağlığı yazımıza da göz atabilirsiniz.
OCT nasıl çalışıyor?
OCT, düşük güçlü ışık dalgalarıyla retinanın kesitsel görüntülerini oluşturan ve gözün arka tabakasını mikron düzeyinde inceleyen bir yöntem. Cihaz göze temas etmiyor, radyasyon içermiyor ve birkaç saniyede retina tabakalarının ayrıntılı görüntüsünü çıkarıyor. Böylece retina, sarı nokta ve optik sinirdeki yapısal değişiklikler değerlendirilebiliyor. Son yıllarda OCT görüntülerinin yapay zekâyla analizine yönelik çalışmalar hız kazandı; ancak bu çalışmalar hâlâ gelişim aşamasında.
Alzheimer teşhisi için erken bulgular neden önemli?
Alzheimer ve Parkinson’da klinik belirtiler ortaya çıktığında beyindeki sinir hücrelerinin önemli bir kısmında geri dönüşü olmayan hasar oluşmuş olabiliyor. Araştırmaların amacı, unutkanlık, denge bozukluğu ya da titreme gibi belirtiler başlamadan biyolojik değişimleri yakalamak. Erken bulgular şunları destekleyebilir:
- Risk grubundaki kişilerin daha yakından izlenmesi
- Gerekli görülenlerde ileri nörolojik değerlendirme planlanması
- Yaşam tarzı düzenlemeleri ve koruyucu yaklaşımların daha erken uygulanması
Erken belirtileri ayırt etmek için basit unutkanlık ile Alzheimer farkı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Göz taraması Alzheimer teşhisi koyabilir mi?
Ünsal’ın değerlendirmesi net: “Yapay zeka destekli retina analizleri, nörolojik hastalıkların erken belirtilerini araştıran oldukça umut verici teknolojiler arasında yer alıyor. Ancak bugün için OCT veya yapay zeka destekli retina görüntülemesi, Alzheimer ya da Parkinson tanısını tek başına koyan bir yöntem değildir. Bu sistemler, risk değerlendirmesine katkı sağlayabilecek destekleyici teknolojiler olarak görülmelidir. Şüpheli bulgular elde edildiğinde hastaların mutlaka nöroloji uzmanları tarafından ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir.”
Alzheimer teşhisi ve göz taraması hakkında sık sorulan sorular
Gözden Alzheimer anlaşılır mı?
Doç. Dr. Uğur Ünsal’a göre retinada Alzheimer’la ilişkili değişiklikler araştırılıyor; ancak göz taraması bugün tek başına tanı koymuyor, yalnızca risk değerlendirmesine katkı sağlayabiliyor.
OCT taraması zararlı mı?
Hayır. Cihaz göze temas etmiyor, radyasyon içermiyor ve birkaç saniye sürüyor.
Retinada şüpheli bulgu çıkarsa ne yapılmalı?
Kişinin bir nöroloji uzmanı tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekiyor.
Görüş: Doç. Dr. Uğur Ünsal, Göz Hastalıkları Uzmanı, Batıgöz Sağlık Grubu
Kaynaklar
