Böbrek sağlığı, vücudun hayati filtre sistemini korumak anlamına geliyor. Böbrekler günde yaklaşık 180 litre kanı süzerek zararlı atıkları idrar yoluyla uzaklaştırıyor, sıvı dengesini düzenliyor, tansiyon kontrolüne katkı sağlıyor ve kemik sağlığı için gerekli hormonları üretiyor. Buna rağmen böbrek hastalıkları dünyada giderek artan bir halk sağlığı sorunu.
12 Mart Dünya Böbrek Günü nedeniyle Memorial Sağlık Grubu Medstar Antalya Hastanesi Üroloji Bölümü’nden Op. Dr. Adil Güçal Güçlü böbrekleri korumak için önerilerde bulundu. İstanbul Atlas Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Diyaliz Program Başkanı Öğr. Gör. Zeynep Karasoy ise diyaliz tedavisini ve diyaliz hastalarının dikkat etmesi gerekenleri anlattı.
Kronik böbrek hastalığı sessiz ilerliyor
Op. Dr. Güçlü’ye göre kronik böbrek hastalığı dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 10’unu etkiliyor ve çoğu zaman erken dönemde belirti vermiyor. Öğr. Gör. Zeynep Karasoy da hastalığın erken dönemde belirti vermediği için “sessiz ilerleyen” önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu vurguluyor. Diyabet ve hipertansiyon ise son dönem böbrek yetmezliğinin en sık nedenleri arasında yer alıyor. Erken uyarı işaretleri için böbrek hastalığında erken uyarı belirtileri yazımıza da göz atabilirsiniz.
Böbrek sağlığı için 8 altın kural
Op. Dr. Adil Güçal Güçlü’nün önerileri şöyle:
- Yeterli su için: Böbrekler, atık maddeleri idrar yoluyla uzaklaştırmak için suya ihtiyaç duyuyor. Günde ortalama 2-3 litre su içmek toksinlerin atılmasını hızlandırıyor ve böbrek taşı oluşumunu mekanik olarak engelliyor.
- Belirtileri bilin: İdrarda gözle görülür kanama, şiddetli ve kıvrandırıcı yan ağrısı ya da sık tekrarlayan idrar yolu iltihapları varsa vakit kaybetmeden bir üroloji bölümüne başvurulmalı.
- Düzenli tarama yaptırın: Özellikle 50 yaş üstü erkekler, idrar yapmakta zorlanmasalar bile böbrek ve prostat kontrolü için yılda bir kez üroloji muayenesi ve ultrasonografi yaptırmalı.
- Kan şekerinizi kontrol edin: Diyabet, dünyada son dönem böbrek yetmezliğinin bir numaralı nedeni. Kanda sürekli yüksek seyreden şeker, böbreğin süzgeç görevi gören ince damar yumaklarına zarar veriyor. Şeker hastaları kan şekerini sıkı biçimde kontrol altında tutmalı.
- Tansiyonu kontrol edin, tuzu azaltın: Yüksek tansiyon, böbrek yetmezliğinin ikinci en sık nedeni. Basıncı artmış kan akımı böbrek damarlarını yırtıp daraltabiliyor. Günlük tuz tüketimi 5 gramın (1 çay kaşığı) altında tutulmalı.
- Bilinçsiz ilaç kullanmayın: Reçetesiz satılan ve sık kullanılan ağrı kesiciler (romatizma ilaçları, NSAİİ grubu), uzun süreli ya da yüksek dozda kullanıldığında böbrek hücrelerini doğrudan öldüren zehirli bir etki gösterebiliyor. İlaçlar hekim onayı olmadan kullanılmamalı.
- Sigaradan uzak durun: Sigara, böbreklere giden kan damarlarını daraltarak böbreğin oksijensiz kalmasına yol açıyor; böbrek hücrelerinin DNA yapısını bozarak böbrek kanserine de zemin hazırlıyor.
- Egzersiz yapın, kilonuzu koruyun: Obezite, böbreklerin vücudu temizleyebilmek için normalden fazla çalışmasına neden oluyor ve zamanla onları yoruyor. Düzenli fiziksel aktivite hem kilo kontrolü sağlıyor hem de tansiyon ve diyabet riskini düşürüyor.
Diyaliz ne zaman gerekir?
Öğr. Gör. Zeynep Karasoy diyalizi “böbreklerin süzme görevini yeterli düzeyde yerine getiremediği durumlarda, kandaki zararlı atık maddelerin ve fazla sıvının vücuttan uzaklaştırılmasını sağlayan bir tedavi yöntemi” olarak tanımlıyor: “Böbrekler normalde kandaki toksinleri temizler, sıvı-elektrolit dengesini sağlar ve asit-baz dengesini düzenler. Böbrek fonksiyonları ciddi düzeyde azaldığında ise diyaliz tedavisi devreye girer.”
Karasoy’a göre diyaliz en sık son dönem kronik böbrek yetmezliği olan hastalara uygulanıyor: “Bunun yanında bazı akut böbrek yetmezliği durumlarında da geçici olarak diyaliz gerekebilir. Diyabet, hipertansiyon, kalp-damar hastalıkları ve genetik böbrek hastalıkları, kronik böbrek yetmezliğinin en önemli nedenleri arasında yer almaktadır.”
Düzenli diyaliz yaşam kalitesini artırıyor
Karasoy, “Düzenli ve yeterli diyaliz tedavisi; halsizlik, ödem, nefes darlığı gibi belirtilerin azalmasını sağlar ve yaşam süresini uzatır. Ancak tedavi haftada birkaç gün düzenli seans gerektirdiği için hastanın sosyal yaşamını, çalışma hayatını ve psikolojik durumunu etkileyebilir. Bu nedenle multidisipliner bir yaklaşım, hasta eğitimi ve aile desteği büyük önem taşır” diyor. Karasoy’un diyaliz hastalarına önerileri şunlar:
- Sıvı tüketimini doktor ve diyetisyen önerilerine göre düzenlemek
- Tuz, potasyum ve fosfor içeriği yüksek gıdalardan kaçınmak
- Diyabet ve hipertansiyonu kontrol altında tutmak
- Seanslara düzenli katılmak
- Fistül ya da kateter bakımına özen göstermek
- Düzenli hekim kontrollerini aksatmamak
Böbrek sağlığı için erken tanı hayat kurtarır
Karasoy, böbrekleri korumak için sağlıklı beslenmeyi, yeterli su tüketimini, kan basıncının kontrolünü ve düzenli egzersizi öneriyor; gereksiz ilaç kullanımından da kaçınılması gerektiğini vurguluyor: “Erken tanı hayat kurtarır. Basit kan ve idrar testleri ile böbrek hastalıkları erken dönemde tespit edilebilir. Diyabet, hipertansiyon hastaları, ailesinde böbrek hastalığı olanlar gibi risk grubundaki bireylerin düzenli kontrol yaptırmaları önerilmektedir.”
Böbrek sağlığı hakkında sık sorulan sorular
Böbrek sağlığı için günde ne kadar su içilmeli?
Op. Dr. Adil Güçal Güçlü’ye göre günde ortalama 2-3 litre su içmek toksinlerin atılmasını hızlandırıyor ve böbrek taşı oluşumunu engelliyor.
Böbrek yetmezliğinin en sık nedenleri neler?
Diyabet, son dönem böbrek yetmezliğinin bir numaralı nedeni; yüksek tansiyon ise ikinci en sık neden.
Diyaliz hastaları nelere dikkat etmeli?
Öğr. Gör. Zeynep Karasoy’a göre sıvı tüketimini doktor ve diyetisyen önerisine göre düzenlemeli, tuz, potasyum ve fosforu yüksek gıdalardan kaçınmalı, seanslara düzenli katılmalı ve fistül ya da kateter bakımına özen göstermeli.
Görüş: Op. Dr. Adil Güçal Güçlü, Üroloji, Memorial Medstar Antalya Hastanesi; Öğr. Gör. Zeynep Karasoy, Diyaliz Program Başkanı, İstanbul Atlas Üniversitesi Meslek Yüksekokulu
Kaynaklar
