Alışveriş yapmak, fatura ödemek ya da hisse alıp satmak üzere görevlendirilebilen yapay zeka ajanları, kullanıcıları adına dijital sistemlerde işlem yapabilen yazılımlar olarak hızla yaygınlaşıyor. Bu ajanların kullanıcı adına para harcayabilmesi ve hesaplara erişebilmesi, kimliklerinin doğrulanması ve yetkilerinin denetlenmesi ihtiyacını da beraberinde getiriyor. TÜRKKEP’e göre gelecekte güven, yalnızca işlemi yapan kişiyi ya da kurumu tanımaya değil, onun adına hareket eden dijital ajanın kimliğini, temsil ilişkisini ve işlem yetkisini doğrulamaya dayanacak. “Know Your Agent” (KYA), yani “Ajanını Tanı” yaklaşımı tam da bu ihtiyaca odaklanıyor.
Yapay zeka ajanları neden doğrulanmalı?
Kullanıcı adına işlem yapabilen bu yazılımların yetkisiz işlem yapmasını önlemek için kimin adına hareket ettiklerinin ve hangi işlemler için yetkilendirildiklerinin doğrulanması, işlemlerin de bu yetkiyle sınırlandırılması gerekiyor. Örneğin bir ajanı belirli bir faturayı ödemek için görevlendirmek, ona başka bir hesaba para transfer etme yetkisi vermek anlamına gelmiyor. KYA yaklaşımı; ajanın kimliğini, kimi temsil ettiğini, hangi amaçla ve hangi yetki sınırları içinde işlem yapabileceğini doğrulayarak işlemlerin verilen yetkiye uygun yürütülmesini amaçlıyor.
Bültene göre küresel ödeme kuruluşları da yapay zeka ajanlarının gerçekleştirdiği işlemler için doğrulama altyapıları geliştiriyor. Bu çalışmalar arasında kullanıcılar adına ödeme yapacak ajanların kaydedilmesi ve doğrulanması ile alışveriş için yetkilendirilmiş ajanların kötü amaçlı otomatik yazılımlardan ayırt edilmesi yer alıyor. Böylece ticarette müşteri kimliğinin yanında onun adına işlem yapan yazılımın da doğrulanması önem kazanıyor. Ajanların finansal işlerde nasıl kullanılabileceğine dair örnekler için yapay zeka ile bütçe yönetimi yazımıza göz atabilirsiniz.
“Yapay zekaya görev vermek, sınırsız yetki vermek değil”
TÜRKKEP Ürün, Pazarlama ve Yapay Zeka Direktörü Saygın Karabay, yeni dönemde kimlik doğrulama ile yetki yönetiminin birlikte ele alınması gerektiğini söylüyor: “Bir yapay zeka ajanına bizim adımıza alışveriş yapmasını veya fatura ödemesini söyleyebiliriz. Ancak bu, hesabımızdaki bütün parayı kullanabileceği anlamına gelmez. Müşterinin veya işletmenin kimliğini doğrulamak hala önemini koruyor ancak bu doğrulama, onların adına hareket eden yapay zeka ajanının kimliğini ve yetkisini tek başına ortaya koymuyor. Bu nedenle ajanın kimliğini ve kimi temsil ettiğini doğrulamanın yanında, hangi amaçla görevlendirildiğini ve hangi sınırlar içinde işlem yapabileceğini de kontrol etmemiz gerekiyor.”
Karabay’a göre KYA, yapay zeka çağının en önemli kapı geçiş kontrolü olacak gibi görünüyor: “Sisteme erişmek isteyen ajanın hangi kişi, şirket, kamu kurumu veya sivil toplum kuruluşu adına hareket ettiğini ayırt edebilmeli ve buna uygun erişim iznini verebilmeliyiz. Bu alanda öncülük edebilmek için teknoloji çalışmalarının yanında düzenleyici kurumların, kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının desteği ve hızlı hareket etmesi büyük önem taşıyor.”
TÜRKKEP dijital güven deneyimini yapay zeka ajanlarına taşıyor
KEP (Kayıtlı Elektronik Posta), e-Saklama, e-İmza, e-Mühür, e-Belge ve e-Fatura gibi çözümler sunan TÜRKKEP, bu deneyimini yapay zeka ajanlarının işlem yaptığı süreçlere taşımayı hedefliyor. Karabay, “TÜRKKEP olarak hedefimiz, bu süreçler için kimlik, yetkilendirme ve güvenilir işlem altyapısını sağlayan bir aktör olmak. İki yıldır sürdürdüğümüz güvenilir yapay zeka hizmet sağlayıcısı olma hazırlıklarımızı da bu doğrultuda yürütüyoruz” diyor.
Türkiye dijital güven koridorunun merkezi olabilir mi?
Karabay, bu çalışmaları TÜRKKEP’in “Ülkeler Arası Regüle Dijital Güven Koridoru” vizyonuyla ilişkilendiriyor: “Bir ülkedeki şirketin yapay zeka ajanı başka bir ülkedeki kurumla işlem yapacaksa, tarafların birbirlerinin kimliğine ve yetkisine güvenebilmesi gerekiyor. Sınır ötesi dijital ticarette kişilerin ve şirketlerin yanı sıra, onlar adına işlem yapan uygulamaların, donanımların ve yapay zeka ajanlarının da kimliklerinin ve yetkilerinin güvenilir biçimde yönetilmesine ihtiyaç var.”
“Türkiye’nin kamu düzenlemeleri ve teknoloji alanındaki birikimi, bölgesel iş birlikleri için önemli bir zemin oluşturuyor. Bu nedenle Türkiye’nin bu koridorun merkezi olabileceğine ve dijital işlemlerde güveni destekleyen bir dijital garantör devlet yaklaşımıyla bölgesel ekonomiye katkı sunabileceğine inanıyoruz. Bu vizyon doğrultusunda bölgedeki dost ülkelerle temaslarımızı sürdürüyor; kamu kurumları, teknoloji şirketleri ve stratejik ya da finansal yatırımcılarla iş birliği imkanlarını değerlendiriyoruz.”
Sık sorulan sorular
Yapay zeka ajanı nedir?
Kullanıcı adına alışveriş yapmak, fatura ödemek ya da hisse alıp satmak gibi işlemleri dijital sistemlerde gerçekleştirebilen yapay zeka yazılımıdır.
Know Your Agent (KYA) ne demek?
“Ajanını Tanı” anlamına gelen yaklaşım; bir yapay zeka ajanının kimliğini, kimi temsil ettiğini, hangi amaçla ve hangi yetki sınırları içinde işlem yapabileceğini doğrulamayı amaçlıyor.
Yapay zeka ajanına verilen yetki nasıl sınırlanır?
Ajanın yetkisi görevle sınırlı tutulmalı. Örneğin bir faturayı ödemekle görevlendirilen ajan, başka bir hesaba para transfer etme yetkisine sahip olmamalı.
KYC ile KYA arasındaki fark nedir?
KYC (Müşterini Tanı) müşterinin ya da işletmenin kimliğini doğrularken, KYA onların adına hareket eden yapay zeka ajanının kimliğini, temsil ilişkisini ve işlem yetkisini doğrulamaya odaklanıyor.
