Dünyadaki son gelişmeler, jeopolitik risk kavramının yatırım kararlarındaki yerini kökten değiştirdi. Artık jeopolitik risk ikincil bir değişken değil, yatırımın fizibilitesini doğrudan belirleyen ana unsurlardan biri. IBS Sigorta ve Reasürans Brokerliği CEO’su Murat Çiftçi, “Yatırım kararı verilirken sadece ülkenin bugünkü görünümüne değil, şoklara ne kadar dayanıklı olduğuna bakılıyor” diyerek şirketlerin yurtdışı yatırımlarında dikkat etmesi gerekenleri anlattı.
Jeopolitik risk yatırım masasının merkezine yerleşti
Çiftçi’ye göre yatırımcılar önceki dönemlerde daha çok pazar büyüklüğü, işgücü maliyeti ve regülasyona bakarken bugün yaptırım riski, ticaret korumacılığı, ödeme ve transfer kısıtları, enerji arz güvenliği, lojistik koridorlar ve siyasi istikrar da aynı masada değerlendiriliyor.
Kırılganlığın artık yalnızca savaş bölgeleriyle sınırlı olmadığını belirten Çiftçi, “Doğu Avrupa, Orta Doğu, Kızıldeniz-Hürmüz hattı, bazı Afrika ülkeleri ve ABD-Çin eksenindeki tedarik zincirlerine bağlı Asya coğrafyası yatırımcılar açısından daha hassas görülüyor. Dünya Ekonomik Forumu da 2025-2026 risk raporlarında özellikle Ukrayna, Orta Doğu ve Sudan gibi bölgelerde jeopolitik kırılganlığın yüksek seyrettiğine dikkat çekiyor” diyor.
Jeopolitik risk ve dolaylı etkiler: Teminat tasarımı değişiyor
Çiftçi, klasik poliçelerin artık tek başına yeterli görülmediğini söylüyor: “Piyasada artık siyasi risk, politik şiddet, savaş riski, tedarik zinciri kırılması, iş kesintisi (contingent business interruption), ticaretin aksaması ve kesintiye uğraması (trade disruption) ve kredi riskine yakın çalışan hibrit yapılar daha fazla öne çıkıyor. Özellikle çok uluslu şirketlerde, bir ülkedeki politik olayın başka bir ülkedeki üretimi veya teslimatı etkilemesi daha görünür hale geldiği için, sigorta da bu zincirleme etkiyi karşılamaya dönük şekilde gelişiyor.”
Siyasi risk sigortası neleri kapsıyor?
Çiftçi’ye göre siyasi risk sigortası özellikle yabancı bir ülkede uzun vadeli sermaye bağlanan, kamu otoritesiyle ilişki içeren, lisans ve izne bağlı ya da gelir akışı devlet kararlarından etkilenebilen yatırımlarda kritik hale geliyor. Enerji, altyapı, lojistik, finans, telekom ve büyük üretim yatırımları bu açıdan öne çıkıyor.
Kapsamdaki temel başlıklar şöyle sıralanıyor:
- Kamulaştırma
- Sözleşme ihlali
- Savaş ve iç karışıklık
- Döviz transfer kısıtı ve yerel paranın dövize çevrilememesi
Çiftçi, Dünya Bankası Grubu’na bağlı Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı’nın (MIGA) da siyasi risk sigortasını tam olarak bu eksende tanımladığını hatırlatıyor.
Jeopolitik risk karşısında reasürans daha seçici
Çiftçi’ye göre reasürans tarafındaki tablo tamamen bir “iştah kaybı” değil; daha seçici, veri odaklı ve şartlı bir iştah söz konusu. Kapasite bazı alanlarda güçlü kalsa da fiyatlama, muafiyet, alt limit, özel kloz ve bölge bazlı istisna yönetimi çok daha hassas hale geldi: “Özellikle siyasi şiddet, savaş, kritik altyapı, deniz ticareti ve enerji nakil hatlarına bağlı risklerde underwriting daha ayrıntılı yapılıyor. 2025-2026 piyasa raporları, genel olarak sermayenin güçlü kaldığını ancak jeopolitik belirsizlik nedeniyle reasürörlerin risk seçimini daha disiplinli yürüttüğünü gösteriyor.”
Jeopolitik risk değerlendirmesinde öncelikli parametreler
Çiftçi, yatırım kararında ülke gündeminin tek başına belirleyici olmadığını söylüyor: “Öncelikli parametreler arasında ülke riski, yaptırım olasılığı, yerel hukuk sistemi, sözleşme uygulanabilirliği, döviz transferi serbestisi, tedarik zinciri yoğunlaşması, enerji arz güvenliği, kritik altyapı dayanıklılığı, siber güvenlik, yerel ortak profili ve siyasi geçiş riskleri bulunuyor. Sektöre göre ağırlık değişiyor: Enerjide kaynak ve iletim güvenliği, altyapıda kamu otoritesiyle sözleşme ilişkisi, teknolojide veri egemenliği ve ihracat kısıtları daha belirleyici hale geliyor.”
En çok tercih edilen strateji: Katmanlı koruma
Çiftçi’ye göre uluslararası piyasalarda en çok tercih edilen strateji, tek bir poliçeye yüklenmek yerine katmanlı bir koruma yapısı kurmak: “Bunun içinde siyasi risk sigortası, politik şiddet ve terör, savaş riski, contingent business interruption, trade credit, marine war ve gerektiğinde sözleşme kırılması veya alıcı tarafın ödeme yapamama riskini kapsayan çözümler yer alabiliyor. Şirketler ayrıca programlarını bölge bazlı ayırıyor, kritik tedarikçilere bağlı etkilenme düzeyini haritalıyor ve poliçelerin hasar tetikleyicilerini senaryo bazlı test ediyor.”
Jeopolitik riskte sigorta tek çözüm değil
Çiftçi, sigortanın tek başına yeterli görülmemesi gerektiğini vurguluyor: “Şirketlerin, ticaret belirsizliği ve jeopolitik kırılganlıklara karşı sigorta çözümleri ile eş zamanlı olarak tedarik zincirlerini çeşitlendirmesi, yedekleme planı oluşturması ve operasyonel esnekliklerini artırması da gerekiyor. Şirketler öncelikle hukuki yapıyı güçlendirmeli, yatırım aracını doğru ülkede ve doğru sözleşme mimarisiyle kurmalı, uluslararası tahkim güvencelerini değerlendirmeli, yerel ortak seçiminde titiz davranmalı. Tek ülke, tek tedarikçi, tek rota bağımlılığı azaltılmalı.”
Çiftçi’ye göre 2026 ve sonrasında sigorta ürünleri daha modüler, parametrik ve senaryo odaklı hale gelecek: “Önümüzdeki dönemde enerji koridorları üzerindeki baskı, ticaret bloklaşması, kritik mineraller ve teknoloji tedariki üzerindeki rekabet, siber tehditler ve iklim-jeopolitik etkileşimi birlikte çalışacak gibi görünüyor. Sigorta sektörü de daha esnek, veriyle desteklenen ve sektör-ülke bazında özelleştirilmiş çözümlere yöneliyor.”
Jeopolitik risk hakkında sık sorulan sorular
Siyasi risk sigortası nedir?
Yabancı bir ülkedeki yatırımı kamulaştırma, sözleşme ihlali, savaş ve iç karışıklık, döviz transfer kısıtı gibi siyasi kaynaklı risklere karşı koruyan sigorta türü.
Hangi bölgelerde jeopolitik risk daha yüksek görülüyor?
Murat Çiftçi’ye göre Doğu Avrupa, Orta Doğu, Kızıldeniz-Hürmüz hattı, bazı Afrika ülkeleri ve ABD-Çin eksenindeki tedarik zincirlerine bağlı Asya coğrafyası.
Katmanlı koruma ne demek?
Tek bir poliçe yerine siyasi risk, politik şiddet, savaş riski, iş kesintisi ve ticari kredi gibi farklı teminatların birlikte kurgulanması.
Şirketler jeopolitik riski sigorta dışında nasıl yönetir?
Tedarik zincirini çeşitlendirerek, tek ülke ve tek tedarikçi bağımlılığını azaltarak, hukuki yapıyı güçlendirerek ve kriz senaryoları hazırlayarak.
