Sigatoksin zehirlenmesi, tropikal bölgelerde görülen ve büyük balıkların tüketilmesiyle ortaya çıkan bir deniz ürünü zehirlenmesi. Karayipler’de yaşayan ve Gambierdiscus olarak bilinen mikroalglerin, suların ısınmasıyla Akdeniz kıyılarında da görülmeye başlandığı bildiriliyor. Yeditepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ahmet Aydın, iklim değişikliğinin bu riski farklı coğrafyalara taşıyabileceğini, ancak deniz ürünlerinden vazgeçmek yerine bilinçli tüketici olmanın önemli olduğunu söylüyor.
Sigatoksin zehirlenmesi nasıl oluşuyor?
Prof. Dr. Aydın, zehirlenmenin mekanizmasını şöyle anlatıyor: “Sigatera zehirlenmesi özellikle Pasifik ve Hint Okyanusu gibi tropikal bölgelerde, büyük balıklarda görülür. Bu balıklar beslendikleri algler yoluyla toksini alır. Gambierdiscus adlı alg türü toksik madde üretir. Balık bu algleri sürekli tükettiğinde vücudunda sigatoksin birikir. Bu toksini içeren balığın yenmesiyle mide-bağırsak rahatsızlıkları, bulantı ve kusma görülebilir. Sinir sistemi belirtileri ortaya çıkabilir; özellikle duyularda değişiklik meydana gelir. Kalple ilgili sorunlara da yol açabilir.”
En dikkat çekici belirti: Sıcak ve soğuğu karıştırmak
Aydın’a göre sigatera zehirlenmesinin en ayırt edici bulgusu ısı algısındaki bozulma: “Zehirlenen kişi sıcak bir yüzeye dokunduğunda sıcaklığı doğru hissetmeyebilir ya da çok soğuk bir yüzeye dokunduğunda soğuğu farklı algılayabilir.” Bulantı birçok gıda zehirlenmesinde görülebildiği için, sıcağı ya da soğuğu hissedememe gibi sinir sistemi bulguları sigaterayı düşündürüyor.
Panzehiri ve tanı kiti yok
Aydın, son dönemde vakaların tropikal bölgeler dışında da bildirildiğini belirtiyor: “İspanya’da bu alglerin görüldüğü ve balık tüketiminin risk oluşturabileceği bildirilmiştir. İklim değişikliği nedeniyle tropikal balıkların daha kuzeye, Akdeniz’e göç etmesi mümkündür. Ancak şu an için çok yaygın bir durum değildir.” Aydın’a göre bu zehirlenmenin bir antidotu ve spesifik bir tanı kiti bulunmuyor; toksin ancak ileri toksikolojik analizlerle tespit edilebiliyor.
Deniz ürünlerinde diğer zehirlenme türleri
Aydın, deniz ürünlerine bağlı zehirlenmelerin farklı mekanizmalarla ortaya çıkabildiğini hatırlatıyor. Kötü koşullarda saklanan balıklarda bakteri üremesine bağlı histamin benzeri maddeler oluşabiliyor. Deniz tabanında ve kirli alanlarda bulunan kabuklu deniz canlıları ise ağır metalleri ve mikrobiyal toksinleri bünyelerinde biriktirebiliyor. Bu ürünlerin tüketilmesiyle mide-bağırsak şikayetleri, sinirsel etkilenmeler, kas ve eklem ağrıları, çarpıntı ve tansiyon düşüklüğü görülebiliyor.
Balon balığına özel dikkat
Aydın, iklim değişikliğiyle Akdeniz’de görülmeye başlayan istilacı balon balığına ayrıca dikkat çekiyor: “Bu istilacı balık türünün derisinde, yumurtalarında ve iç organlarında toksin bulunmaktadır. Bu nedenle balon balığı, ancak çok profesyonel kişiler tarafından hazırlandığında tüketilebilir. Onun dışında son derece ölümcül olan zehirlenme vakaları görülmektedir.” Türkiye’de de balon balığı zehirlenmesi vakaları zaman zaman yaşanıyor; Aydın’a göre Tarım ve Orman Bakanlığı bu türlerin avlanmasını teşvik ederek tüketilmesinin önüne geçmeye çalışıyor.
Bilinçli tüketim için öneriler
Prof. Dr. Aydın’ın önerileri net: “Düşük bir ihtimal de olsa deniz canlılarına bağlı zehirlenme söz konusu olabilir. Deniz ürünleri tüketmekten vazgeçmek yerine bilinçli tüketici olmak önemli. En önemlisi deniz ürünlerinin güvenilir ve bilinen yerlerden alınmasıdır. Balığın taze olduğunun ve herhangi bir bozulma belirtisi bulunmadığının görülmesi gerekir.” Aydın, özellikle yurt dışında deniz ürünü tüketirken daha dikkatli olunmasını öneriyor.
Sık sorulan sorular
Sigatoksin zehirlenmesi nedir?
Gambierdiscus adlı mikroalglerin ürettiği toksinin büyük balıklarda birikmesi ve bu balıkların yenmesiyle ortaya çıkan zehirlenmedir.
Sigatoksin zehirlenmesinin belirtileri neler?
Bulantı, kusma ve mide-bağırsak şikayetlerinin yanında sıcak ve soğuğu karıştırma gibi sinir sistemi belirtileri ve kalp sorunları görülebilir.
Akdeniz’de sigatoksin riski var mı?
Prof. Dr. Aydın’a göre iklim değişikliğiyle risk artabilir, ancak şu an için yaygın bir durum değildir.
Deniz ürünü zehirlenmesinden şüphelenilirse ne yapılmalı?
Belirti görüldüğünde 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalı; 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nden de bilgi alınabilir.
