Zihinsel yorgunluk arttıkça beden de alarm vermeye başlıyor: Uyku bozuluyor, nefes değişiyor, mide hassaslaşıyor. Günümüzde pek çok kişinin ortak şikâyeti aynı: “Düşüncelerim bir türlü durmuyor.” Uzmanlara göre bu durum yalnızca yoğun düşünce trafiğiyle açıklanmıyor; duygusal sıkışmışlık, artan stres ve bedenin sessiz tepkileri zihni daha da yoruyor.
Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Ertuğ Gözeri, zihinsel ve bedensel yükün birbirine sıkı sıkıya bağlı olduğunu vurgulayarak ruh sağlığını korumak için önemli uyarılarda bulunuyor: “Zihin ve beden birbirinden bağımsız değildir, biri zorlandığında diğeri mutlaka bir yerden sinyal verir.”
Düşüncelerin hızına duygular yetişemiyor
Düşüncelerin durmaması çoğu zaman fazla düşünmekten çok daha derin bir sürecin işareti. Gözeri’ye göre zihnin hızlanması, kişinin duygularına yaklaşmakta zorlandığı ya da içsel bir sıkışmışlık yaşadığı dönemlerde belirginleşiyor. “Zihin, duygulara temas etmekte güçlük çektiğinde devreye girer ve düşünce üretimini artırarak kendini korumaya çalışır” diyen Gözeri, bu durumun stres sisteminin doğal bir sonucu olduğunu vurguluyor.
Tehdit algısı yükseldiğinde zihnin fark edilmez bir tempo artışına girdiğini belirten Gözeri, “Bu nedenle aynı düşüncenin defalarca tekrarlanması, detaylarda kaybolma ya da durmak bilmeyen iç konuşmalar çoğu zaman zihnin yardım çağrısı niteliğinde. İnsan bir çıkış yolu bulamadığında düşünceler hızlanır; içteki gürültü dış dünyanın sesini bastırmaya başlar” diyor.
Zihinsel yorgunluk yalnızca çok düşünmekten kaynaklanmıyor
Gözeri’ye göre kişi içten içe sıkıştığında, duygularına yaklaşmakta zorlandığında ya da stres yükü arttığında zihnindeki trafik hızlanıyor: “Zihin yorulduğunda beden sessizce devreye girer. Stres sistemi sık aktive olduğunda yalnızca kafa karışmaz; uyku düzeni bozulur, kaslar gerilir, mide hassaslaşır, nefesin ritmi değişir.” Konuyla ilgili zihinsel yük nedir yazımıza da göz atabilirsiniz.
Zihinsel yorgunluk bedende nasıl sinyal verir?
Gözeri, çıkış yolu bulunamadığı dönemlerde stresin yavaş yavaş biriktiğini anlatıyor: “Biriken bu yük sonunda kendini bedende gösterir: baş ağrısı, mide yanması, kalp çarpıntısı, omuz–boyun gerginliği, uykuya dalma güçlüğü… Bunların her biri zihinsel yorgunluğun bedensel yankılarıdır.” Stresin bedendeki izleri için stres kaynaklı ağrılar yazımızı da okuyabilirsiniz.
- Baş ağrısı
- Mide yanması
- Kalp çarpıntısı
- Omuz ve boyun gerginliği
- Uykuya dalma güçlüğü
Bastırılan duygu kaybolmuyor
Her insanın taşıyabileceği yükün farklı olduğuna dikkat çeken Gözeri, “Üstelik bu yük çoğu zaman fark ettirmeden, sessizce artar. Bu tablonun merkezinde duygular yer alır. Pek çok kişi duygusunu söylemediğinde sorunun çözüldüğünü sanır; oysa bastırılan duygu kaybolmaz, yalnızca başka bir yerden geri döner. Bu psikolojide duygusal bastırma olarak tanımlanır” diyor.
Gözeri’ye göre bilimsel araştırmalar da bu durumu doğruluyor: “Bastırılan duygular, bedenin stres tepkisini artırarak kortizol seviyelerini yükseltiyor. Yani kişi o duyguyu kelimelere dökmese bile, beden o yükü taşımayı sürdürüyor ve bir noktada farklı belirtiler üzerinden sinyal vermeye başlıyor.”
Stres, düşünceler ve duygular birbirini besliyor
Stres, düşünceler ve duyguların birbirini sürekli besleyen üç halka olduğunu söyleyen Gözeri, “Kişi içsel olarak sıkıştığında, en basit günlük işler bile gözünde büyüyebilir; zihinsel gürültü, normalde kolaylıkla yönetilebilecek işleri zorlaştırır. Bu noktada duyguları bastırmak yerine onları tanımaya çalışmak, gün içinde kendimize kısa nefes molaları ya da birkaç dakikalık zihinsel ara yaratmak bu yükü hafifletebilir” diyor.
Gözeri, uzun süren, kişiyi sosyal hayattan koparan ve günlük hayat akışını engelleyen süreçlerde mutlaka uzmana başvurulması ve yardım almaktan çekinilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Zihinsel yorgunlukta ilk adım: Farkındalık
Gözeri’ye göre iyileşme sürecindeki en kritik adım farkındalık: “Zihinsel ve bedensel yüklerinizi fark ettiğiniz an, değişim başlamış demektir. Görünür olan her duygu ve stres faktörü, dönüşümün kapısını aralar.”
Zihinsel yorgunluk hakkında sık sorulan sorular
Zihinsel yorgunluk hangi bedensel belirtilerle kendini gösterir?
Klinik Psikolog Ertuğ Gözeri’ye göre baş ağrısı, mide yanması, kalp çarpıntısı, omuz–boyun gerginliği ve uykuya dalma güçlüğü, zihinsel yükün bedensel yankıları arasında yer alıyor.
Aynı düşünce neden defalarca tekrarlanır?
Zihin, duygulara temas etmekte güçlük çektiğinde düşünce üretimini artırarak kendini korumaya çalışıyor. Gözeri, aynı düşüncenin defalarca tekrarlanmasının çoğu zaman zihnin yardım çağrısı niteliğinde olduğunu belirtiyor.
Duyguları bastırmak bedeni nasıl etkiler?
Bastırılan duygu kaybolmuyor, başka bir yerden geri dönüyor. Gözeri’ye göre bastırılan duygular bedenin stres tepkisini artırarak kortizol seviyelerini yükseltiyor.
Ne zaman uzmana başvurmak gerekir?
Uzun süren, kişiyi sosyal hayattan koparan ve günlük hayat akışını engelleyen süreçlerde mutlaka uzmana başvurmak gerekiyor.
Görüş: Ertuğ Gözeri, Klinik Psikolog, Acıbadem Life
Kaynaklar
