Elektronik sigara çoğu zaman “zararı azaltılmış” bir seçenek gibi sunuluyor; ancak Göğüs Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Özkan Demirhan’a göre bu algı gerçeği yansıtmıyor. Demirhan, elektronik sigaradan çıkan aerosolün ağır metaller, ultra ince partiküller ve kanserojen kimyasallar içerebildiğini belirterek, “Elektronik sigara sigaranın güvenli alternatifi değil, farklı mekanizmalarla zarar veren ayrı bir sağlık tehdididir” diyor. Demirhan’a göre bu yanlış güven duygusu özellikle gençleri nikotin bağımlılığına daha kolay sürüklüyor.
Elektronik sigaradan çıkan şey sadece buhar değil
“Elektronik sigaradan çıkan şey sadece su buharı değildir. Solunan madde; ultra ince partiküller, nikotin, aroma kimyasalları, uçucu organik bileşikler ve ağır metaller içeren bir aerosoldür. Bu nedenle elektronik sigaraları masum bir ürün olarak değerlendirmek mümkün değildir” diyen Demirhan, likitlerdeki propilen glikol ve bitkisel gliserinin yüksek sıcaklıkta parçalanarak formaldehit gibi zararlı maddelere dönüşebildiğini hatırlatıyor.
Akciğerlerde kalıcı hasar riski
Demirhan’a göre aroma verici kimyasallar ciddi risk oluşturuyor: “Çeşitli aromalarda kullanılan diasetil gibi maddeler, küçük hava yollarında kalıcı hasara yol açabilen bronşiolitis obliterans yani halk arasında bilinen adıyla ‘popcorn lung’ riskini artırabiliyor. Ayrıca 2019 yılında tanımlanan EVALI sendromu, elektronik sigara kullanımına bağlı gelişen akut akciğer hasarının ne kadar ciddi boyutlara ulaşabileceğini gösterdi.” EVALI hakkında ayrıntılı bilgi için elektronik sigara ile ortaya çıkan yeni hastalık EVALI yazımıza göz atabilirsiniz.
Cihazların ısınması sırasında nikel, kurşun ve kalay gibi ağır metaller de aerosole karışabiliyor ve akciğerlerin en derin bölgelerine ulaşabiliyor. Demirhan, “Bu metaller zaman içinde hücresel hasara ve kronik iltihaplanmaya zemin hazırlayabiliyor. Uzun dönem etkileri araştırılmaya devam ediyor ancak mevcut bilimsel veriler güvenli olduklarını göstermiyor” diyor.
Kalp ve damar sistemi de etkileniyor
Demirhan’a göre buhar, damarların iç yüzeyini döşeyen endotel hücrelerinde hasara yol açabiliyor: “Nikotin adrenalin salınımını artırarak kalp hızını ve tansiyonu yükseltiyor. Uzun süreli kullanım damar sertliği gelişimini hızlandırabiliyor ve kalp krizi riskini artırabiliyor.”
Gençler için risk daha büyük
Pek çok likitin yüksek miktarda nikotin içerdiğine dikkat çeken Demirhan, “İnsan beyni yaklaşık 25 yaşına kadar gelişimini sürdürmektedir. Bu süreçte nikotine maruz kalınması dikkat, öğrenme, hafıza ve duygu durum düzenlenmesi üzerinde kalıcı olumsuz etkiler oluşturabilir. Ayrıca yüksek nikotin düzeyi çok güçlü bir bağımlılık geliştirerek kişinin tütün ürünlerinden tamamen uzaklaşmasını zorlaştırır” diyor.
Elektronik sigara normal sigaradan daha mı güvenli?
Geleneksel sigarada tütünün yanmasıyla 7 binden fazla kimyasal oluşuyor; elektronik sigarada ise yanma yerine sıvı ısıtılıyor. Demirhan bunun zararsızlık anlamına gelmediğini vurguluyor: “Geleneksel sigarada katran ve karbonmonoksit daha belirgindir. Elektronik sigarada ise ağır metaller, formaldehit, aroma kimyasalları ve yüksek doz nikotin ön plana çıkmaktadır. Her iki ürün de farklı mekanizmalarla ciddi sağlık riskleri oluşturur.”
Uzun süreli kullanımın akciğerlerde kronik iltihaplanmaya, KOAH ve astım belirtilerinde artışa, damar sertliğine, ağız kuruluğuna, diş eti hastalıklarına ve diş çürüklerine yol açabildiğini belirten Demirhan, kapalı alanlarda kullanımın çevredekiler için pasif maruziyet oluşturduğunu da hatırlatıyor. Tek kullanımlık cihazlardaki lityum iyon piller ve plastik kartuşlar ise ciddi bir çevre sorunu.
Bırakınca vücut toparlanmaya başlıyor
Demirhan’a göre elektronik sigarayı bırakmanın etkileri saatler içinde başlıyor: “Nikotin etkisinin ortadan kalkmasıyla kalp hızı ve tansiyon normale yaklaşmaya başlar. Takip eden haftalarda akciğerlerin kendini temizleme mekanizması yeniden çalışır, nefes darlığı azalır ve enfeksiyonlara karşı direnç artar.” Demirhan’ın önerisi net: Sigara içmeyenler elektronik sigaraya hiç başlamamalı, kullananlar ise profesyonel destek alarak tüm tütün ve nikotin ürünlerini bırakmalı. Türkiye’de ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ve sigara bırakma polikliniklerinden destek alınabiliyor.
Sık sorulan sorular
Elektronik sigara buharı zararsız mı?
Prof. Dr. Özkan Demirhan’a göre hayır. Solunan madde su buharı değil; nikotin, aroma kimyasalları, uçucu organik bileşikler, ultra ince partiküller ve ağır metaller içeren bir aerosol.
Elektronik sigara akciğerlere ne yapar?
Aroma kimyasalları küçük hava yollarında kalıcı hasara, ağır metaller kronik iltihaplanmaya yol açabiliyor; akut akciğer hasarı tablosu EVALI de elektronik sigarayla ilişkilendiriliyor.
Elektronik sigara sigarayı bırakmak için güvenli mi?
Demirhan’a göre elektronik sigara güvenli bir bırakma yöntemi olarak görülmemeli; en doğru yol profesyonel destekle tüm nikotin ürünlerini bırakmak.
Elektronik sigarayı bırakınca ne olur?
Kalp hızı ve tansiyon kısa sürede normale yaklaşıyor, haftalar içinde akciğerlerin temizleme mekanizması yeniden çalışıyor ve nefes darlığı azalıyor.
