Uykusuzluk ve bozulan uyku düzeni, erken yaşta görülen bazı kanserlerle ilişkili olabilir mi? Son yıllarda dünya genelinde 50 yaş altında görülen kolorektal, meme ve rahim kanserlerinde belirgin artışlar dikkat çekiyor. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari’nin aktardığına göre Amerikan Klinik Onkoloji Derneği’nin (ASCO) toplantısında paylaşılan veriler, mavi ışık, gece mesaileri ve stres gibi modern yaşamın getirdiği uyku düzensizliklerinin bu artışla ilişkili olabileceğine işaret ediyor.
Dr. Öğr. Üyesi Heydari, “Derin uyku yalnızca dinlenmek değil; beynin kendini temizlediği ve bağışıklık sisteminin güçlendiği kritik bir onarım sürecidir. Bilimsel veriler artık uykunun hücresel düzeyde çalışan doğal bir onarım mekanizması olduğunu gösteriyor” diyor.
“Derin uyku, beynin gece vardiyası”
Dr. Öğr. Üyesi Heydari, 2012’de Rochester Üniversitesi araştırmacılarının tanımladığı glimfatik sistemin derin uyku sırasında tam kapasiteyle çalıştığını belirterek şöyle anlatıyor: “Derin uyku sırasında beyin hücreleri küçülür, hücreler arasındaki boşluk genişler ve beyin omurilik sıvısı bu alanlardan geçerek gün içinde biriken toksik atıkları temizler. Bu süreç, beynin adeta her gece kendini yıkaması demek. Beyin yeterince temizlenemediğinde ise beta-amiloid gibi toksik proteinler birikmeye başlar. Bu durum uzun vadede Alzheimer, Parkinson ve demans gibi nörodejeneratif hastalıkların riskini artırabilir.”
Heydari’ye göre yetersiz uyku aynı zamanda hücresel stresi artırabiliyor, bağışıklık sistemini zayıflatabiliyor ve vücudun kanserli hücreleri erken dönemde tanıyıp yok etmesini sağlayan bağışıklık gözetim mekanizmasını olumsuz etkileyebiliyor. ASCO’da paylaşılan bulgular da bu olası ilişkiye dikkat çekiyor.
Uyku süresi kadar kalitesi de önemli
Heydari’ye göre yetişkinlerde ideal uyku süresi 7-9 saat; ancak yalnızca süre yeterli değil, asıl önemli olan kesintisiz ve kaliteli uyku. Hücresel yenilenme ve bağışıklık sisteminin en etkin çalıştığı dönem derin uyku evresi. Gece boyunca sık sık bölünen bir uyku, yeterli süre uyunsa bile bu koruyucu süreçleri sekteye uğratabiliyor. Heydari, melatonin salgısının 23.00-03.00 saatleri arasında en yüksek seviyeye ulaştığını ve bu saatlerde uykuda olmanın önemli olduğunu belirtiyor. Uyku borcunun etkilerine dair Uyku borcu nedir? başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
Uykusuzluk tedavi edilebilir mi?
Uyku bozukluklarının tanısında ilk adım ayrıntılı bir öykü ve uyku günlüğü. Uyku apnesi gibi fiziksel bir neden şüphesi varsa hasta uyku laboratuvarında bir gece izlenerek beyin dalgaları, solunum ve kalp ritmi inceleniyor. Bilişsel davranışçı terapide uykuya dair olumsuz düşünce ve alışkanlıkların değiştirilmesi hedefleniyor; tıbbi tedavide ise doktor kontrolünde kısa süreli ilaçlar kullanılabiliyor. Heydari’ye göre uyku sorunu yapısal bir hastalıktan değil de yaşam tarzı, stres veya kötü uyku hijyeninden kaynaklanıyorsa doğru yaklaşımlarla tamamen iyileştirilebiliyor.
Sağlıklı uyku için 4 öneri
- Ritim oluşturun: Hafta sonu dahil her gün aynı saatte yatıp aynı saatte uyanmaya özen gösterin.
- Dijital detoks yapın: Uykudan en az 1 saat önce telefon, televizyon ve bilgisayar gibi ekranlardan uzak durun.
- Karanlık ve serin bir oda tercih edin: Melatonin karanlıkta salgılanıyor; yatak odasında gece lambası veya cihaz ışığı olmamasına dikkat edin. Oda sıcaklığının yaklaşık 18-20 derece olması uykuya geçişi kolaylaştırıyor.
- Kafeine sınır koyun: Öğleden sonra saat 14.00-15.00’ten sonra kafein tüketmeyin.
Sık sorulan sorular
Uykusuzluk kanser riskini artırır mı?
Heydari’nin aktardığı ASCO verileri, uyku düzensizlikleri ile 50 yaş altında görülen bazı kanserler arasında olası bir ilişkiye dikkat çekiyor. Yetersiz uyku bağışıklık gözetimini olumsuz etkileyebiliyor.
Glimfatik sistem nedir?
Derin uyku sırasında beyin omurilik sıvısının beyin dokusundan geçerek gün içinde biriken atıkları temizlediği sistemdir.
Yetişkinler kaç saat uyumalı?
Heydari’ye göre ideal süre 7-9 saat; ancak uykunun kesintisiz ve kaliteli olması da en az süre kadar önemli.
Uykusuzluk tamamen geçer mi?
Yaşam tarzı, stres veya kötü uyku hijyeninden kaynaklanan uykusuzluk, bilişsel davranışçı terapi ve doğru alışkanlıklarla tamamen iyileştirilebilir.
